Hết thời dùng mạng xã hội miễn phí

Giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg phát biểu tại hội nghị Connect của công ty ở Menlo Park, California, ngày 17/9/2025. (Ảnh: AP)

Các mạng xã hội lớn từng miễn phí hoàn toàn thì nay đang thử nghiệm hoặc áp dụng các dịch vụ trả phí. Thay vì chỉ kiếm tiền bằng quảng cáo như trước, các ông lớn như Meta (Facebook, Instagram) hay X (Twitter), Snapchat… đang dần đưa ra gói trả tiền để “bỏ qua” quảng cáo hoặc được dùng thêm tính năng. Nói cách khác, “thời của các dịch vụ hoàn toàn miễn phí, chỉ hỗ trợ bởi quảng cáo dường như đang sắp kết thúc” - ít nhất là ở những thị trường phát triển như Mỹ và châu Âu.

Năm 2025, Facebook và Instagram tại Anh đã bắt đầu cung cấp lựa chọn gói thuê bao bỏ quảng cáo với giá khoảng £2.99 - £3.99 mỗi tháng tùy thiết bị. Theo báo chí, đây là “phản hồi của Meta trước các cảnh báo về bảo mật dữ liệu người dùng”. Trước đó, từ năm 2023, Meta đã triển khai gói trả phí này cho người dùng EU. Mới nhất, Meta thậm chí thử nghiệm một tính năng khác: yêu cầu người dùng mua gói Meta Verified (khoảng £9.99/tháng) nếu muốn đăng nhiều liên kết ngoài (links) lên Facebook. Những tài khoản không trả phí sẽ bị giới hạn chỉ hai bài đăng chứa link mỗi tháng. Động thái này - được Guardian nhận xét là nhằm “khuyến khích người dùng đăng ký trả phí” - cho thấy Meta đang chuyển dần việc phân phối nội dung thành giá trị có thể tính tiền.

Dưới thời Elon Musk, Twitter (nay gọi là X) đã tăng cường mảng thu phí. Tháng 10/2023, X bắt đầu thử nghiệm gói “Not a Bot” với mức 1 USD/năm cho các tính năng cơ bản như đăng ký, thích, chia sẻ và lưu bài. Trước đó, Musk cũng từng áp dụng mức 8 USD/tháng cho huy hiệu xác minh (Blue Check), và gần đây nâng giá gói cao cấp - đa năng (premium-plus) lên 22 USD/tháng. Theo Reuters, mục tiêu của X là tăng doanh thu từ đăng ký thay vì chỉ phụ thuộc quảng cáo như truyền thống. Tuy nhiên, phản ứng của người dùng cho thấy họ không dễ dàng chấp nhận “phải trả tiền cho mạng xã hội”: một cuộc thăm dò trên Twitter cho thấy, hơn 80% người tham gia không muốn trả phí để có dấu xác minh. Điều này đặt ra thách thức cho các nền tảng trong việc cân bằng giữa nhu cầu doanh thu mới và sự hài lòng của người dùng.

Snapchat là ví dụ khác cho thấy mạng xã hội bắt đầu thu phí: công ty mẹ Snap Inc. đã ra mắt gói Snapchat+ - cung cấp các tính năng độc quyền và tùy biến cao hơn - với giá khoảng 4,59 EUR/tháng (hoặc 45,99 EUR/năm). Đến cuối 2025, Snapchat+ đã có hơn 16 triệu người đăng ký trả phí. Theo Reuters, Snap đang tích cực phát triển các tính năng cá nhân hóa (như thay hình nền chat, Bitmoji Pets tên riêng, v.v.) nhằm giữ chân nhóm thuê bao này. Ngoài ra, Snap mới đây cũng áp dụng chính sách tính phí đối với dung lượng lưu trữ: người dùng lưu trữ ảnh/video quá 5 GB sẽ phải trả thêm phí. Những thay đổi này thể hiện chiến lược của Snap trong việc đa dạng nguồn thu, bởi CEO Evan Spiegel cho biết công ty đang ở “giai đoạn then chốt” và cần tăng trưởng doanh thu qua đăng ký.

Nhiều nền tảng khác cũng nghiên cứu mô hình trả phí. Ví dụ, TikTok được cho là đang thử nghiệm gói bỏ quảng cáo trị giá khoảng 4,99 USD/tháng cho người dùng nhất định (theo tin đồn trên mạng); còn YouTube vốn đã có YouTube Premium (không quảng cáo) từ lâu, nhưng vẫn chủ yếu kiếm tiền từ quảng cáo. Mặc dù chưa có nguồn chính thức, giới phân tích đồng ý rằng khi các gã khổng lồ như Meta và Apple quan tâm đến mô hình trả phí, TikTok cũng sẽ khó đứng ngoài xu hướng. Tổng hợp lại, hầu hết các mạng xã hội lớn đều đang cân nhắc hoặc đã thử nghiệm các phương án trả tiền để giảm quảng cáo, tăng doanh thu và tuân thủ luật pháp mới.

Xu hướng thu phí mạng xã hội có nhiều nguyên nhân: quảng cáo trực tuyến đang bão hòa, luật bảo vệ dữ liệu ngày càng chặt (đặc biệt ở EU), và người dùng muốn quyền kiểm soát dữ liệu tốt hơn. Reuters nhận xét động thái của các công ty công nghệ “phản ánh một xu hướng rộng hơn khi họ gặp áp lực từ quy định về quyền riêng tư”. Tại châu Âu, Ủy ban châu Âu đã phạt Meta 200 triệu EUR vì đã vi phạm yêu cầu cung cấp lựa chọn dịch vụ quảng cáo ít cá nhân hóa hơn và yêu cầu Meta cung cấp gói bỏ quảng cáo. Ở Mỹ, chưa có quy định tương tự nhưng các “ông lớn” cũng lường trước thay đổi luật pháp.

Tại Việt Nam, người dùng mạng xã hội rất đông. Theo Reuters, Việt Nam có 60-70 triệu người dùng Facebook, đứng trong top 10 thế giới, tạo ra khoảng 1 tỷ USD doanh thu hàng năm cho công ty này. YouTube cũng có 60 triệu người dùng ở Việt Nam và TikTok có khoảng 20 triệu. Với quy mô đông đảo như vậy, dù các gói trả phí hiện chỉ áp dụng ở EU, Anh hay một số quốc gia cụ thể, người Việt sẽ sớm cảm nhận tác động. Ví dụ, báo chí trong nước đã dựa trên tỷ giá để nói rằng gói bỏ quảng cáo Facebook gần 3 GBP/tháng tương đương khoảng100.000 đồng. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có công bố chính thức nào về áp dụng phí sử dụng mạng xã hội. Dù vậy, các động thái trên toàn cầu hứa hẹn sẽ lan sang thị trường Việt nếu chính sách quản lý truyền thông xã hội ở đây tiếp tục siết chặt: từ yêu cầu lưu trữ dữ liệu nội địa đến việc kiểm soát loại nội dung được phép đăng.

Nhìn chung, “thời mạng xã hội miễn phí vô điều kiện” đang qua đi. Các công ty lớn đang chuyển hướng sang các mô hình doanh thu đa dạng hơn, trong đó người dùng sẽ trả tiền cho trải nghiệm ít quảng cáo hoặc nhiều quyền lợi hơn. Điều này mở ra những triển vọng mới: doanh thu từ đăng ký có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào quảng cáo và thỏa mãn các quy định pháp lý. Nhưng đồng thời cũng tạo ra câu hỏi lớn: liệu phần đông người dùng có chấp nhận trả tiền hàng tháng cho mạng xã hội hay sẽ tìm đến các nền tảng đối thủ? Các cuộc khảo sát sơ bộ cho thấy, nhiều người còn miễn cưỡng với trả phí, ít nhất là ở thời điểm hiện nay.