Hiệp định VEFTA: "Đòn bẩy" chiến lược nâng tầm ngành thủy sản Việt Nam

Cam kết cắt giảm thuế quan và lợi ích cho người tiêu dùng

Sáng 18/10/2026, tại Hà Nội, Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Hiệp hội Mậu dịch Tự do Châu Âu (VEFTA) chính thức được ký kết sau 14 năm với 21 vòng đàm phán kiên trì. Sự kiện đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và khối 4 quốc gia châu Âu gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Trong bức tranh thương mại song phương, thủy sản được xác định là một trong những nhóm ngành hàng cốt lõi, mang tính bổ trợ cao và giàu tiềm năng bứt phá.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và khối EFTA đạt xấp xỉ 5,4 tỷ USD (4,8 tỷ EUR), trong đó Việt Nam xuất siêu 2,8 tỷ USD. Thủy sản tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam sang EFTA, đồng thời là nhóm hàng nhập khẩu quan trọng từ Na Uy và Iceland phục vụ tiêu dùng nội địa lẫn chế biến xuất khẩu.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Hiệp định VEFTA đối với ngành thủy sản là cam kết dỡ bỏ rào cản thuế quan. Theo lộ trình, đại đa số các dòng thuế đánh vào thủy sản trao đổi giữa hai bên sẽ được cắt giảm sâu về mức 0%.

Đánh giá về tác động của việc giảm thuế đối với thương mại hải sản và người tiêu dùng Việt Nam, Bà Astrid Bergmål, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy nhấn mạnh: "Việt Nam sở hữu tiềm năng rất lớn. Đây là tiềm năng to lớn đối với chúng tôi và cũng đối với người tiêu dùng Việt Nam - những người có thể thưởng thức hải sản Na Uy chất lượng cao trên bàn ăn của mình. Khi chúng tôi giảm thuế quan, điều đó giúp hoạt động thương mại trở nên dễ dàng hơn và tạo ra tính dự báo cao hơn cho các doanh nghiệp. Tôi hy vọng điều đó đồng nghĩa với việc người tiêu dùng có thể tiếp cận nhiều cá hồi và cá thu chất lượng cao của Na Uy trên bàn ăn tại Việt Nam."

Thực tế, Na Uy hiện là quốc gia cung ứng hải sản biển lạnh hàng đầu cho Việt Nam. Trong năm 2025, Na Uy đã xuất khẩu hơn 66.000 tấn hải sản sang Việt Nam với tổng giá trị khoảng 339 triệu USD, đưa Việt Nam trở thành thị trường tiêu thụ hải sản lớn nhất của Na Uy tại Đông Nam Á về sản lượng. Đáng chú ý, xuất khẩu cá hồi tươi Na Uy sang Việt Nam tăng 16%, trong khi cá hồi đông lạnh tăng vọt 37%.

Hiện nay, cá hồi Na Uy nguyên con nhập khẩu chịu thuế 10%, còn cá hồi phi lê chịu thuế 15%. Việc xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi VEFTA có hiệu lực giúp tiết giảm chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời giúp người tiêu dùng Việt Nam tiếp cận nguồn hải sản cao cấp với mức giá cạnh tranh hơn.

Khai phá vai trò "Trung tâm chế biến hải sản" của Việt Nam

Bên cạnh thương mại trực tiếp, VEFTA còn thúc đẩy Việt Nam trở thành một "processing hub" – trung tâm chế biến và gia tăng giá trị hải sản tại khu vực Châu Á.

Phân tích về cơ hội hợp tác này, Bà Åshild Nakken, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy khẳng định: "Chúng tôi thấy những cơ hội rất lớn cho hải sản Na Uy, đặc biệt là cá hồi Na Uy tại Việt Nam. Việt Nam là một trung tâm chế biến quan trọng đối với hải sản Na Uy. Do đó, điều này không chỉ có nghĩa là chúng tôi có thể đưa cá hồi Na Uy chất lượng tốt tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, mà còn tạo ra giá trị gia tăng thiết thực cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam."

Nhờ năng lực chế biến sâu phát triển, doanh nghiệp Việt Nam có thể nhập khẩu nguyên liệu biển lạnh như cá hồi, cá thu, cá tuyết từ Na Uy và Iceland để chế biến thành các sản phẩm gia tăng giá trị. Điều này giúp các nhà máy trong nước tối ưu hóa công suất và giải bài toán thiếu hụt nguyên liệu hải sản khai thác theo mùa vụ.

Đưa thủy sản Việt Nam thâm nhập phân khúc cao cấp

Ở chiều ngược lại, VEFTA tạo hành lang thông thoáng để thủy sản Việt Nam tiếp cận thị trường EFTA – nơi người tiêu dùng chú trọng tiêu chuẩn bền vững. Thụy Sĩ là điểm đến tiềm năng cho các sản phẩm cao cấp như tôm rừng sinh thái nhờ lợi thế tự nhiên và giá trị môi trường độc đáo.

Đánh giá về cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định: "VEFTA không chỉ mở ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường tiêu chuẩn cao như Thụy Sĩ, mà còn giúp doanh nghiệp kết nối nguồn nguyên liệu chất lượng và công nghệ chế biến hiện đại từ Na Uy, Iceland. Doanh nghiệp cần chủ động nắm vững quy tắc xuất xứ và đảm bảo tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng."

Ngoài ra, hợp tác với Iceland và Na Uy giúp Việt Nam tiếp nhận công nghệ tận dụng phụ phẩm thủy sản (đầu, da, xương, nội tạng) để chế biến thành các sản phẩm có giá trị sinh học cao, nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu tác động môi trường.

Hiệp định VEFTA được kỳ vọng tạo động lực chuyển dịch mạnh mẽ cho ngành thủy sản Việt Nam – từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu và tích hợp công nghệ hiện đại. Sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu, công nghệ tiên tiến từ EFTA và năng lực chế biến của Việt Nam sẽ hình thành chuỗi liên kết giá trị bền vững cho cả hai bên.