Hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ người lao động và thúc đẩy chuyển đổi số

Cải cách mạnh mẽ nhưng không buông lỏng trách nhiệm bảo vệ người lao động

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tiếp tục là một trong những giải pháp quan trọng để tạo việc làm, nâng cao thu nhập, đồng thời góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Tuy nhiên, cùng với những kết quả tích cực, thực tiễn cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý lĩnh vực này, đặc biệt là việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Tại phiên thảo luận ở Tổ 10 (Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Ninh Bình, Sơn La) sáng 5/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đã dành nhiều thời gian phân tích những vấn đề còn tồn tại, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, sau hơn 5 năm thực hiện, Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã góp phần mở rộng thị trường lao động, tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm nghìn lao động. Nhiều lao động sau khi trở về nước đã trở thành lực lượng có tay nghề, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm làm việc trong môi trường quốc tế.

Song song với những kết quả đó, vẫn còn không ít bất cập phát sinh từ thực tiễn như môi giới trái phép, tuyển dụng không minh bạch, vi phạm hợp đồng, tranh chấp quyền lợi, tình trạng lao động bỏ trốn hoặc ở lại nước ngoài sau khi hết hạn hợp đồng. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động mà còn tác động đến uy tín của lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi luật lần này phải hướng đến mục tiêu kép: vừa tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động, vừa thiết lập cơ chế bảo vệ người lao động chặt chẽ, hiệu quả hơn.

Xây dựng "hàng rào an toàn" để người lao động yên tâm vươn ra thế giới

Một trong những điểm nhấn trong phát biểu của Phó Chủ tịch Quốc hội là yêu cầu không đánh đổi quyền lợi của người lao động lấy sự thông thoáng về thủ tục hành chính.

Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao định hướng cải cách của dự thảo luật theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý. Báo cáo của Chính phủ cho thấy, việc sửa đổi luật không làm phát sinh thủ tục mới; đồng thời, dự kiến bãi bỏ 5/19 thủ tục, đơn giản hóa 6 thủ tục và giảm khoảng 34% chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với cơ chế kiểm soát hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, lĩnh vực đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu thiếu cơ chế giám sát, doanh nghiệp có thể lợi dụng kẽ hở pháp luật để thu phí trái quy định, tổ chức đào tạo không đúng cam kết hoặc bỏ mặc người lao động khi phát sinh tranh chấp.

Vì vậy, dự thảo luật cần xây dựng một "hàng rào an toàn" đủ mạnh để bảo vệ người lao động trong toàn bộ quá trình từ tuyển chọn, đào tạo, ký kết hợp đồng cho đến khi làm việc ở nước ngoài và trở về nước.

Đáng chú ý, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ đồng tình với việc ưu tiên đưa lao động đã qua đào tạo, có trình độ kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài, đồng thời có chính sách sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực này sau khi họ trở về. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy xuất khẩu lao động đơn thuần sang phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị luật cần quy định rõ nguyên tắc áp dụng đối với các ngành nghề ưu tiên, bảo đảm công khai, minh bạch, có thời hạn cụ thể và không làm ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ dành cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật và cư dân vùng khó khăn.

Đối với quy định về thu hồi giấy phép doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của người đại diện pháp luật, tránh tình trạng doanh nghiệp vi phạm giải thể hoặc thành lập pháp nhân mới để né tránh nghĩa vụ với người lao động.

Một nội dung khác được đặc biệt lưu ý là các khoản chi phí người lao động phải đóng trong giai đoạn chuẩn bị nguồn. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, luật cần quy định rõ chỉ được thu các khoản chi phí thực tế, có chứng từ hợp lệ; không để phát sinh các hình thức thu trá hình hoặc buộc người lao động gánh những khoản chi không hợp lý nếu không được phía nước ngoài tuyển dụng.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung các cơ chế bảo vệ người lao động như đường dây nóng hỗ trợ 24/7, quy trình xử lý khi mất liên lạc, nợ lương, bị giữ hộ chiếu, tai nạn lao động hoặc bị quấy rối trong quá trình làm việc ở nước ngoài.

Hoàn thiện Luật Xuất bản để thích ứng với môi trường số

Không chỉ góp ý đối với Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng dành nhiều thời gian phân tích những vấn đề đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Xuất bản.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, lưu trữ và phổ biến thông tin. Vì vậy, việc bổ sung quy định điều chỉnh hoạt động xuất bản trên không gian mạng là cần thiết nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý hiện nay.

Tuy nhiên, nếu phạm vi điều chỉnh quá rộng sẽ dẫn đến nguy cơ nhiều hoạt động thông thường như công bố báo cáo nghiên cứu, đăng tải giáo trình, chia sẻ tài liệu học thuật hay viết blog chuyên môn cũng bị xem là hoạt động xuất bản.

Do đó, dự thảo luật cần xác định rõ tiêu chí nhận diện hoạt động xuất bản trên môi trường số. Chỉ những hoạt động có tổ chức, tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh, hướng đến công chúng và có quy trình kiểm soát nội dung mới thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản.

Ngược lại, các hoạt động báo chí, trao đổi cá nhân, dữ liệu nghiên cứu mở hay thông tin nội bộ cần được loại trừ rõ ràng để tránh chồng chéo giữa các quy định pháp luật.

Đối với mô hình cơ quan xuất bản truyền thông chủ lực quốc gia hoạt động đa nền tảng, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là định hướng phù hợp trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số. Tuy nhiên, khi nguồn lực, dữ liệu và thị trường tập trung vào một số chủ thể lớn thì cũng cần có cơ chế giám sát, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực xuất bản.

Những ý kiến đóng góp tại phiên thảo luận không chỉ hướng tới việc hoàn thiện hai dự án luật trước mắt, mà còn phản ánh tư duy lập pháp lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Trong đó, cải cách thủ tục hành chính luôn đi đôi với nâng cao trách nhiệm quản lý; mở rộng quyền chủ động nhưng không buông lỏng kiểm soát; thúc đẩy chuyển đổi số nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch, công bằng và an toàn pháp lý.

Khi những quy định mới được xây dựng trên cơ sở hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, hệ thống pháp luật sẽ trở thành nền tảng quan trọng để đất nước phát triển bền vững trong giai đoạn mới.