Kết nối nhà trường và doanh nghiệp để giải bài toán nhân lực công nghệ

Ngày 28/9, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) tổ chức Diễn đàn Hợp tác Nhà trường - Doanh nghiệp năm 2026 với chủ đề "Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi".

Diễn đàn quy tụ hơn 300 đại biểu từ gần 100 trường đại học, cao đẳng và gần 60 doanh nghiệp, cùng đại diện các đơn vị thuộc Bộ GDĐT và các tổ chức liên quan.

Doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân cho biết sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt trong AI, công nghiệp lượng tử, vật liệu mới, đang đặt ra yêu cầu mới về nguồn nhân lực.

Theo Thứ trưởng, để đào tạo các lĩnh vực mới, nhà trường cần chương trình phù hợp, công nghệ, thiết bị, sở hữu trí tuệ và đội ngũ giảng viên. Chương trình không nên chỉ tập trung vào giáo trình, bằng cấp mà cần được thiết kế theo mô-đun, tạo ra những kỹ năng và năng lực cụ thể.

Doanh nghiệp có thể tham gia xây dựng chương trình, chia sẻ công nghệ, đào tạo giảng viên và tổ chức thực hành. Sinh viên được khuyến khích tham gia các dự án, nhiệm vụ thực tế cùng doanh nghiệp ngay từ những năm đầu.

Bộ GDĐT xác định đổi mới chương trình và phương thức đào tạo là trọng tâm trong năm học 2026-2027, trong bối cảnh AI đang làm thay đổi hoạt động dạy và học.

Đào tạo theo nhu cầu việc làm

Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Tiến Thảo cho rằng cần giải quyết nghịch lý: các trường tuyển sinh, đào tạo hằng năm trong khi doanh nghiệp vẫn thiếu nhân lực. Muốn khắc phục, các bên phải xác định rõ vị trí việc làm, kỹ năng và năng lực cần thiết.

Bộ GDĐT đang triển khai các chương trình đào tạo trong nhiều lĩnh vực như khoa học, kỹ thuật, năng lượng hạt nhân, đường sắt tốc độ cao, thiết kế chip và công nghệ thông tin. Đến năm 2030, nhu cầu nhân lực trình độ đại học trong lĩnh vực bán dẫn và AI đều được dự báo trên 50.000 người.

Các quy định mới cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo, từ xác định yêu cầu về kiến thức, kỹ năng đến hướng dẫn, đánh giá dự án và tổ chức cho sinh viên học tập tại doanh nghiệp, phòng thí nghiệm.

Gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tế

Theo Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin Trần Nam Tú, năm 2025, các nhà nghiên cứu tại trường đại học đóng góp 83,6% số công bố quốc tế của Việt Nam. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy chỉ khoảng 9% kết quả nghiên cứu được khai thác thương mại.

Một trong những nguyên nhân là khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và nhu cầu sản phẩm ứng dụng của doanh nghiệp. Vì vậy, ông Trần Nam Tú đề xuất nghiên cứu bắt đầu từ các bài toán thực tế; Nhà nước xây dựng cơ chế, kết nối và đặt hàng; trường đại học nghiên cứu, đào tạo; doanh nghiệp xác định nhu cầu thị trường, đầu tư, ứng dụng và thương mại hóa.

Trong khuôn khổ diễn đàn, 15 thỏa thuận hợp tác giữa các trường và doanh nghiệp được ký kết, tập trung vào đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực.