AI bước vào phòng quản lý
Trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu làm một việc vốn thuộc về các nhà quản lý: ra quyết định sa thải nhân viên. Trong một thử nghiệm tại Mỹ, AI Claude được giao quản lý một cửa hàng bán lẻ.
Một nhân viên bị phát hiện đi muộn 17 trong tổng số 23 ca làm việc. Ban đầu, Claude chỉ đề xuất cảnh cáo. Nhưng sau khi một quản lý là người thật đặt câu hỏi: Lệu nhân viên này có thực sự phù hợp với công việc hay không? Claude đã thay đổi quyết định và "sếp AI" đã chọn sa thải.
Đáng chú ý, đây không phải một màn trình diễn để chứng minh AI hoàn hảo. Thử nghiệm trên cho thấy AI đã có thể tham gia vào những quyết định vốn thường thuộc về các nhà quản lý con người, nhưng đồng thời cũng bộc lộ những hạn chế của việc giao quyền quản lý cho hệ thống AI.
Vấn đề đặt ra là liệu các hệ thống AI trong tương lai có thể đảm nhận đến đâu những nhiệm vụ nhạy cảm như tuyển dụng, đánh giá và sa thải nhân viên.
Ở Stockholm, Thụy Điển, một AI có tên Mona điều hành một quán cà phê thực sự, với khách hàng thực sự, nhân viên thực sự và doanh thu được cập nhật theo thời gian thực.
Chị Hanna Petersson - Nhân viên kỹ thuật, Công ty Andon Labs, Mỹ cho biết: "Chúng tôi giao mặt bằng cho cô ấy và bảo cô ấy bắt tay vào làm việc. Cô ấy tự lo liệu tất cả các giấy phép, từ đăng ký kinh doanh, giấy phép chế biến thực phẩm đến giấy phép sử dụng không gian ngoài trời. Cô ấy cũng tự mình ký hợp đồng điện".
Mona theo dõi doanh thu, quản lý tồn kho và quyết định mỗi ngày cần đặt thêm nguyên liệu gì. Nói cách khác, những việc thường nằm trên bàn của một người quản lý đang được giao cho AI. Nhưng rồi những quyết định rất đời thường lại bắt đầu trở thành bài kiểm tra với Mona.
Anh Kajetan Grzelczak - Nhân viên pha chế cho hay: "Mona thật sự rất tệ trong việc đặt hàng. Có lúc không có bánh mì. Có lúc lại đặt quá nhiều bánh mì. Có lần đặt tới 15 kg chuối, rất nhiều cà chua đóng hộp hay những lon nước cốt dừa khổng lồ mà chúng tôi gần như không bao giờ dùng đến".
Vấn đề không phải Mona không biết cách đặt hàng. Vấn đề là cô ấy có thể không còn nhớ những gì mình đã đặt trước đó.
Chị Hanna Petersson - Nhân viên kỹ thuật, Công ty Andon Labs, Mỹ cho biết: "Mona có giới hạn về bộ nhớ ngữ cảnh. Khi những đơn hàng cũ vượt khỏi giới hạn đó, Mona gần như quên mất mình đã đặt gì trước đây và tiếp tục đặt lại".
Một AI có thể tự lo giấy phép, ký hợp đồng điện, theo dõi doanh thu và điều hành nhân viên. Nhưng chỉ một giới hạn về bộ nhớ cũng có thể khiến một quán cà phê có 15 kg chuối và quá nhiều nước cốt dừa. Đó mới là điều đáng chú ý trong những thử nghiệm như Mona hay Claude.
Giới hạn nào cho quyền lực của AI?
Từ một công cụ, AI đang trở thành đồng nghiệp. Nhưng khi AI trở thành người đánh giá và ra quyết định thay cho đồng nghiệp của mình, vai trò đó đã khác hẳn. Một lỗi của AI có thể được sửa. Nhưng một quyết định sai về một con người thì không đơn giản như vậy.
AI có thể là một đồng nghiệp rất hiệu quả khi giúp con người làm việc. Nhưng khi trở thành "sếp", AI có thể phải quyết định tuyển ai, đánh giá ai, thậm chí cho ai nghỉ việc và đó là lúc giới hạn trở nên quan trọng.
Ông Feng Erhu - Trường Trí tuệ nhân tạo, Đại học Giao thông Thượng Hải, Trung Quốc cho hay: "AI không thể thay thế con người trong việc đưa ra quyết định cuối cùng. Một AI được kiểm soát mới là một AI tốt. Chúng ta cần xác định rõ AI nên làm những công việc nào, được phép hoạt động trong những giới hạn nào".
Đặc biệt với những quyết định liên quan trực tiếp đến một con người, AI có thể hỗ trợ, nhưng không nên là người nói lời cuối cùng. Thay vì dùng AI để thay thế nhân viên, doanh nghiệp cũng có thể dùng AI để giúp họ làm được nhiều việc hơn.
Ông Kwame Porter Robinson - Giảng viên Đại học Wayne State, Mỹ đánh giá: "Doanh nghiệp hoàn toàn có thể ứng dụng AI mà không cần cắt giảm nhân sự. Một cách là mở rộng quy mô hoạt động để những nhân viên được AI hỗ trợ có thể phục vụ nhiều khách hàng hơn. Một cách khác là giúp nhân viên đảm nhận nhiều loại công việc khác nhau thay vì thay thế họ".
Quay lại quán cà phê Mona. AI có thể làm sếp, nhưng có lẽ không nên là sếp cấp cao nhất, có quyền ra quyết định.
Vài năm trước, nhiều người còn tranh luận là AI làm việc cùng hay thay thế con người. Thế nhưng hiện nay, AI đã bắt đầu bước vào một "vùng quyền lực" vốn thuộc về các nhà quản lý con người: Đưa ra quyết định đối với chính những người đang làm việc trong một tổ chức.
Nhưng càng trao cho AI nhiều quyền quyết định, câu hỏi về giới hạn và trách nhiệm càng trở nên cấp thiết.
Bình luận (0)