Khi cội nguồn, bản sắc trở thành điểm tựa cho phát triển công nghiệp văn hóa

Mới đây trên sân khấu cuộc thi Silk Way Star - ca sĩ Đăng Khôi đã mang ca khúc Trống cơm - tới trình diễn, giới thiệu với các giám khảo, bạn bè quốc tế. Phiên bản mà nam ca sĩ thể hiện có những nét được làm mới cho phù hợp với chất giọng, phong cách biểu diễn của anh nhưng vẫn gợi nhớ tới không khí bùng nổ và những hiệu ứng rất mạnh mẽ mà Trống cơm tạo ra từ Anh trai vượt ngàn chông gai mùa đầu tiên. 

Cho đến giờ, đây vẫn được xem là bản "hit" lớn nhất, thành công nhất của chương trình với nhiều giải thưởng và hơn hết đó là sự minh chứng cho việc âm nhạc truyền thống dân tộc có thể thu hút, truyền cảm hứng đến nhường nào được khoác lên chiếc áo mới đậm tinh thần thời đại mới, cho thấy tài năng, sức sáng tạo của thế hệ nghệ sĩ đương đại.

Phát biểu kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai nhằm đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ công tác trong thời gian tới, đã chỉ rõ 4 "khoảng trống lớn" cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục. Trong đó có nêu: "Khoảng trống thứ ba, là khoảng cách giữa vốn văn hóa lớn với năng lực sáng tạo, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm văn hóa vẫn còn đáng kể. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ để biến văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế của quốc gia". 

Xu hướng nở rộ các sản phẩm nghệ thuật vừa mang đậm tính giải trí, vừa truyền tải thông điệp tích cực, khơi gợi lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc thời gian qua trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên nền tảng số đã cho thấy những sự chuyển biến đáng chú ý của đội ngũ những người sáng tạo và trong cả thị hiếu của khán giả. Điều này càng có ý nghĩa hơn khi góp phần phát huy những giá trị phong phú nhưng vẫn còn tiềm ẩn của kho tàng văn hóa dân tộc.

Công diễn 4 Anh trai vượt ngàn chông gai 2026 mới đây đã làm nức lòng khán giả với một "chương văn hóa rực rỡ" nơi nhiều sắc màu âm nhạc dân tộc được thăng hoa, cùng với đó là loạt câu chuyện gắn liền với cội nguồn, truyền thống được "kể" mới bằng âm nhạc đương đại. Nếu như tiết mục Tích tịch tình tang mang âm hưởng, không khí miền núi phía Bắc, Trên đất mình đậm chất văn hóa Nam Bộ thì Tiếng ru cội nguồn là tiết mục dành được rất nhiều sự quan tâm bởi cách các Anh tài khơi gợi niềm tự hào ngàn năm về Cha Rồng, Mẹ Tiên. 

Liên minh Nguyên Tố - Mỹ Mãn (Đông Hùng, Osad, Cheng, Duy Khánh, Thuận Nguyễn, Toki Thành Thỏ, Hà An Huy, K.O) đã chọn cách "giải mã" đề bài về Lạc Long Quân - Âu Cơ qua lăng kính đương đại: lấy tình mẫu tử, lời dạy của cha mẹ và hai tiếng "đồng bào" làm kim chỉ nam để khắc họa sự trưởng thành của con người cùng tinh thần đại đoàn kết dân tộc.

Nửa đầu bài hát mở ra không gian êm đềm với làn điệu hát ru Bắc Bộ kết hợp sáo Tây Bắc qua giọng hát Đông Hùng, tái hiện những lời dặn dò đầy yêu thương của mẹ dành cho các con. Nửa sau tiết mục bùng nổ khi chuyển sang chất liệu Hip-hop/Trap kết hợp cách hát mang âm hưởng dân gian, đại diện cho sức mạnh và ý chí kiên định trong lời dạy của cha khi con bước vào đời.

Ở khía cạnh thị giác, Duy Khánh đã đóng góp vai trò quan trọng trong việc định hình ý tưởng dàn dựng, cùng các thành viên chuyển hóa các tầng nghĩa truyền thuyết thành một hệ thống biểu tượng sân khấu giàu tính nghệ thuật. 

Đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc hiện đại không phải câu chuyện mới. Điều đáng chú ý nằm ở cách thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp cận di sản, tìm cách giải mã, tái cấu trúc và đặt trong ngôn ngữ âm nhạc của thời đại mới. Sự tương phản giữa chất liệu xưa và nền nhạc hiện đại tạo nên một hiệu ứng thính giác lẫn thị giác đầy thú vị: một giai điệu hay câu chuyện quen thuộc xuất hiện trong một không gian âm nhạc hoàn toàn mới. Với thế hệ từng lớn lên cùng văn hóa dân gian, đó là cảm giác nhận ra một phần ký ức quen thuộc. Với khán giả trẻ, đó lại là cơ hội tiếp cận di sản bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại, với cách "kể" mới mẻ, hợp xu hướng.

Xu hướng kết hợp quan họ, hát xoan, cải lương, ca trù với pop hay hip-hop đang có sự phát triển sôi động trong thị trường âm nhạc Việt. Không chỉ riêng trên sân khấu truyền hình, các sản phẩm cá nhân như album Dân chơi dân ca mới đây của Phương Mỹ Chi và nhóm sản xuất DTAP cũng cho thấy tâm huyết kết nối với nhiều di sản âm nhạc của các cộng đồng dân tộc Việt Nam. 

Hay trước đó MV Lá ngọc cành vàng của ca nương Kiều Anh cũng tạo nên sự khác biệt khi chú trọng tôn vinh các di sản văn hóa phi vật thể bằng cách tiếp cận duy mỹ. Phần âm nhạc được xây dựng như một cuộc đối thoại giữa truyền thống và hơi thở đương đại, trong khi phần hình ảnh cũng được phát triển như một “ma trận” biểu tượng văn hoá nhiều lớp, nơi mỗi khung hình không đơn thuần đóng vai trò minh hoạ mà trở thành một đơn vị kể chuyện độc lập, mang nhiều tầng ý nghĩa liên kết trực tiếp với văn hóa truyền thống Việt Nam.

Đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc là xu hướng đầy tiềm năng nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho nghệ sĩ. Họ không chỉ đơn thuần là việc đưa vào nhiều yếu tố truyền thống mà cần có sự tìm hiểu, lựa chọn một cách cẩn trọng, trân trọng các giá trị xưa nhưng đồng thời phải tìm được sự kết nối với cá tính nghệ sĩ để các di sản được thăng hoa một cách tự nhiên, gần gũi. Có như vậy câu chuyện văn hóa, thông điệp ý nghĩa mới được chuyển tải một cách mượt mà từ tài năng, nhiệt huyết của nghệ sĩ tới với trái tim nóng ấm, tràn đầy tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào dân tộc của đông đảo khán giả. 

Như với tiết mục Tiếng ru cội nguồn, OSAD từng trải lòng về áp lực khi đối diện với bài toán văn hóa: “Thực sự để viết một bài hát thể hiện nét văn hoá hay tinh thần dân tộc là quá trình chắt lọc giai điệu, ngôn từ rất khắt khe. Sự cẩn thận này là cần thiết bởi đây là thành quả văn hóa do cha ông truyền lại, nhóm mong muốn tiếp nối một cách đúng đắn”. Tinh thần đó còn thể hiện qua việc Hà An Huy đảm nhận phân đoạn hát được phát triển từ một làn điệu chèo dưới sự cố vấn trực tiếp từ mẹ anh (NSƯT Minh Phương). 

Vượt lên trên tinh thần cuộc một cuộc tranh tài, so kè về điểm số kịch tính, điều tạo nên sức hút, nâng tầm giá trị cho Công diễn 4 Anh trai vượt ngàn chông gai vừa qua chính là cảm xúc mạnh mẽ về sự trao truyền, tiếp nối dòng chảy văn hóa nghệ thuật truyền thống. Những người mẹ của Hoàng Dũng, của Hà An Huy đã "truyền lửa" để con tỏa sáng. Với tiết mục Trên đất mình, ban đờn ca tài tử, cải lương gồm các nghệ sĩ Trần Văn Sơn (NNƯT thổi sáo), Quốc Đại (nghệ sĩ guitar phím lõm), Tấn Đức (nghệ sĩ đàn bầu), Nguyễn Sự (nghệ sĩ đàn tranh), Nguyễn Nghiệp (nghệ sĩ đàn kìm) tạo nên cuộc gặp gỡ giữa thế hệ nghệ sĩ trẻ và những người đang tiếp nối dòng âm nhạc được gìn giữ qua nhiều thế hệ .

Với những phản hồi tích cực, sự hưởng ứng nồng nhiệt với loạt tiết mục mới từ Công diễn 4 Anh trai vượt ngàn chông gai 2026, hai đêm concert sắp tới của các Anh tài hứa hẹn sẽ tiếp tục chiêu đãi khán giả những phần dàn dựng rực rỡ sắc màu văn hóa. 

Có thể nói, thời gian qua, nếu như các concert làm sôi động bầu không khí văn hóa giải trí, góp phần tạo nên những sự kiện quy mô lớn có tác động tích cực đến phát triển công nghiệp văn hóa, thì những "chương văn hóa" chính là điểm tựa tin cậy. Để kết nối các giá trị qua các thế hệ, tôn vinh giá trị của di sản, của truyền thống, để những viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tiềm năng trở thành tri thức mới, tài sản trí tuệ, sản phẩm, thị trường và sức mạnh mềm quốc gia.