Khí đốt đắt đỏ gia tăng sức ép lên kinh tế châu Âu

Châu Âu chịu sức ép do dự trữ khí đốt ở mức thấp

Chỉ còn chưa đầy hai tuần nữa, mùa sưởi ấm sẽ bắt đầu tại nhiều nền kinh tế lớn ở Bắc bán cầu. Đây cũng là giai đoạn các quốc gia nhập khẩu khí đốt phải hoàn tất việc tích trữ nhiên liệu để bảo đảm nguồn cung cho những tháng lạnh nhất trong năm. Tuy nhiên, năm nay, tại những nơi như châu Âu, thị trường đang hướng tới mùa đông với nhiều dấu hiệu bất ổn hơn thường lệ.

Theo Reuters, châu Âu đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cho mùa đông trong tình trạng kém thuận lợi hơn nhiều so với hai năm trước. Hiện tại, các kho dự trữ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) chỉ được lấp đầy khoảng 69% sức chứa, thấp hơn đáng kể so với mức thông thường 85% vào thời điểm này hàng năm.

Đức và Hà Lan - hai quốc gia nắm giữ hơn một phần ba sức lưu trữ khí đốt của khối - là những nơi chậm chân nhất do các doanh nghiệp tư nhân ngần ngại tích trữ khí đốt khi giá mùa hè cao hơn giá kỳ hạn mùa đông.

Theo các chuyên gia, tình trạng này không đồng nghĩa châu Âu sắp thiếu khí đốt, nhưng phần đệm an toàn - yếu tố giúp khu vực chống chịu trước những cú sốc thời tiết hoặc nguồn cung đã mỏng đi đáng kể.

TS. Jack Sharples - Trưởng Bộ phận Nghiên cứu khí đốt, Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford cho biết: "Tôi cho rằng hiện nay EU đang có khoảng 73 tỷ m3 khí đốt trong kho dự trữ. Rất có khả năng đến thời điểm bắt đầu mùa đông, tức ngày 1/10, lượng tồn kho sẽ đạt khoảng 75 tỷ m3. Nếu so sánh với các mùa đông gần đây, đặc biệt là kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát, lượng khí đốt lớn nhất mà châu Âu từng rút ra để sử dụng trong một mùa đông chỉ vào khoảng 65 tỷ m3. Nói cách khác, lượng khí đốt đang lưu trữ hiện nay vẫn lớn hơn đáng kể so với mức tiêu thụ trong một mùa đông thông thường. Do đó, tôi cho rằng mối lo chính hiện nay là giá cả tăng cao thay vì nguy cơ thiếu hụt khí đốt trong mùa đông sắp tới".

Dù chưa phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt trong mùa đông, châu Âu đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi giá khí đốt có lúc đã vượt mức 81 euro/MWh, tăng 150% so với cùng kỳ năm ngoái. Morgan Stanley dự báo, giá khí đốt thậm chí có thể đạt 100 euro/MWh nếu mùa Đông sắp tới lạnh hơn dự kiến, kéo theo sự gia tăng về nhu cầu.

Nút thắt của thị trường khí đốt hiện nay nằm cách châu Âu hàng nghìn cây số. Các gián đoạn hàng hải kéo dài tại eo biển Hormuz đã khiến nguồn cung từ Qatar - quốc gia xuất khẩu chiếm 20% sản lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu - bị gián đoạn nghiêm trọng. Thiệt hại nguồn cung ước tính lên tới 12,8 triệu tấn mỗi năm.

Tình trạng càng trở nên tồi tệ hơn, khi châu Âu đã trì hoãn việc mua bổ sung khí đốt trong mùa hè, một phần do kỳ vọng căng thẳng Trung Đông sớm hạ nhiệt và giá năng lượng sẽ giảm trở lại.

Khi hy vọng này tan biến, châu Âu rơi vào thế không còn đường lui: Đường ống dẫn khí từ Na Uy đã chạy tối đa công suất, nguồn khí đốt từ Nga bị cắt giảm phần lớn, còn các dự án tăng công suất của Mỹ chưa thể đi vào vận hành ngay.

Cuộc đua khí đốt giữa châu Âu và châu Á

Không còn cách nào khác, các nhà nhập khẩu châu Âu buộc phải tham gia vào một cuộc chạy đua quyết liệt về giá trên thị trường giao ngay, để tìm kiếm nguồn cung khí đốt, khiến cho áp lực nhanh chóng lan rộng sang một thị trường tiêu thụ khí đốt lớn khác là châu Á.

Mỗi ngày, hàng chục chuyến tàu LNG trên thị trường quốc tế đang đứng trước những lựa chọn mới về điểm đến. Thay vì cập các cảng châu Á như thông lệ, nhiều lô hàng đang được chuyển hướng sang châu Âu, nơi các nhà nhập khẩu sẵn sàng trả mức giá cao hơn để bảo đảm nguồn cung trước mùa đông.

Theo hãng phân tích Kpler, lượng LNG nhập khẩu của Liên minh châu Âu trong năm nay có thể vượt kỷ lục 125 triệu tấn. Cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt này đã đẩy giá LNG giao ngay từ khoảng 10 USD lên gần 30 USD cho mỗi triệu đơn vị nhiệt Anh, tức tăng gấp ba lần chỉ trong vòng một năm.

Ông Yukio Kani - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Toàn cầu, Tập đoàn JERA cho biết: "Thế giới ngày nay được kết nối chặt chẽ với nhau. Nếu có biến động xảy ra ở châu Âu thì tác động đó cũng sẽ được cảm nhận tại châu Á. Nếu mua 1 triệu tấn LNG với giá 10 USD thì chi phí khoảng 500 triệu USD. Nhưng với giá 30 USD chi phí lên tới 1,5 tỷ USD. Nghĩa là người mua phải trả thêm khoảng 1 tỷ USD. Đó là một gánh nặng rất lớn nhiều bên đang phải đối mặt".

Tuy nhiên, tác động của đợt tăng giá này không giống nhau đối với mọi quốc gia. Theo ông Yukio Kani, chỉ khoảng 30% khí LNG toàn cầu được giao dịch theo giá giao ngay, trong khi phần lớn còn lại nằm trong các hợp đồng dài hạn có mức giá ổn định hơn.

Nhờ các hợp đồng dài hạn, những khách hàng lớn tại Đông Bắc Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc vẫn duy trì được mức chi phí tương đối ổn định. Ngược lại, các nền kinh tế nhạy cảm với giá như Ấn Độ hay Bangladesh đã buộc phải cắt giảm nhập khẩu LNG và quay trở lại sử dụng than đá để phát điện. Hệ quả là lượng khí LNG châu Á nhập khẩu trong tháng 9 đã giảm gần 10% so với cùng kỳ năm ngoái

Còn với châu Âu, việc gom vét hàng giao ngay trên thị trường tự do đồng nghĩa với việc chấp nhận gánh chịu toàn bộ cú sốc giá. Và theo các chuyên gia, những yếu tố có thể giúp hạ nhiệt thị trường từ nay đến cuối năm hiện vẫn rất hạn chế.

Ông Yukio Kani - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Toàn cầu, Tập đoàn JERA đánh giá: "Mức giá 30 USD đã là rất cao ngay trước mùa đông. Nếu tính thêm việc dự trữ tháng 8 của châu Âu đang rất thấp, tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz, cùng việc EU sẽ cấm hoàn toàn khí đốt và LNG của Nga từ ngày 1/1 tới. Ba yếu tố này đều là tin rất xấu đối với giá giao ngay và khả năng lớn là giá sẽ còn tiếp tục tăng".

Những áp lực này đồng nghĩa với việc cuộc cạnh tranh LNG giữa châu Âu và châu Á nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong suốt mùa đông năm nay, khi cả hai khu vực cùng bước vào giai đoạn nhu cầu năng lượng cao nhất trong năm.

Giá khí đốt đắt đỏ tác động tới kinh tế châu Âu

Hệ quả của việc giá khí đốt tăng cao đang nhanh chóng lan rộng ra ngoài phạm vi của thị trường năng lượng, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế châu Âu.

Tại Đức, lực đẩy từ giá khí đốt đã góp phần khiến giá điện giao sau cho tháng 1 tới vượt ngưỡng 180 euro/MWh, cao hơn khoảng 60% so với cùng kỳ năm trước.

Điều này làm gia tăng áp lực chi phí đối với các ngành sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, luyện kim, thép hay sản xuất vật liệu xây dựng - những lĩnh vực vốn đang phải đối mặt với nhu cầu suy yếu và sức cạnh tranh giảm sút trong nhiều năm qua.

Không chỉ tác động đến hoạt động sản xuất, giá năng lượng tăng còn làm gia tăng nguy cơ lạm phát. Theo nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương Italia, khác với các cú sốc giá dầu thường mang tính ngắn hạn, các cú sốc giá khí đốt có xu hướng tác động lâu hơn tới chi phí sản xuất và giá tiêu dùng, qua đó tạo áp lực dai dẳng lên lạm phát cơ bản. Đây là bài toán đặc biệt khó khăn đối với Ngân hàng Trung ương châu Âu, trong bối cảnh khu vực vẫn đang tìm cách duy trì đà phục hồi tăng trưởng.

Cùng lúc đó, các cuộc tranh luận chính trị mới cũng đang xuất hiện. Nhiều quốc gia thành viên EU đang thúc đẩy việc đánh thuế lợi nhuận bất thường đối với các tập đoàn năng lượng được hưởng lợi từ đợt tăng giá năng lượng hiện nay. Những nước này cho rằng nguồn thu bổ sung có thể được sử dụng để hỗ trợ hộ gia đình và doanh nghiệp đang phải gánh hóa đơn năng lượng ngày càng đắt đỏ.

Ông Simon Harris - Bộ trưởng Tài chính Ireland cho biết: "Các hộ gia đình và doanh nghiệp trên khắp Liên minh châu Âu đang chịu áp lực rất lớn do giá năng lượng tăng cao, trong khi một số công ty lại đang thu về những khoản lợi nhuận khổng lồ. Những khoản lợi nhuận này không đến từ năng lực kinh doanh hay đổi mới sáng tạo, mà đơn giản là vì họ được hưởng lợi từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa".

Tuy nhiên, các doanh nghiệp năng lượng cảnh báo việc áp thêm thuế có thể làm suy giảm động lực đầu tư vào các nguồn cung mới trong tương lai. Ủy ban châu Âu hiện vẫn thận trọng và chưa có kế hoạch ban hành một cơ chế thuế chung trên toàn khối.

Mùa đông năm nay có thể sẽ không chứng kiến một cuộc khủng hoảng thiếu hụt khí đốt như năm 2022. Tuy nhiên, khi nguồn cung toàn cầu vẫn bị thắt chặt và cuộc cạnh tranh giữa các khách hàng lớn ngày càng gay gắt, sức ép trên thị trường khí đốt nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong những tháng tới, buộc nhiều quốc gia phải trả mức giá đắt đỏ hơn để bảo đảm an ninh năng lượng cho chính mình.