Ngày đôi thay đổi hành vi mua sắm của nhiều người
Những ngày đôi như 5/5, 6/6 trước đây chỉ là ngày bình thường. Nhưng các nền tảng số đang tạo ra một nhịp tiêu dùng mới, nơi thuật toán và cảm xúc chi phối hành vi mua sắm.
22h ngày 5/5, trong căn phòng chưa đầy 20 mét vuông tại TP Hồ Chí Minh, Hoàng Anh kiểm tra lại ánh sáng, micro và danh sách đống mỹ phẩm, kem chống nắng… chuẩn bị cho phiên live stream kéo dài tới nửa đêm. Không có studio lớn, chỉ một máy quay, hai chiếc đèn led, laptop và điện thoại, cô gái trẻ đã có đầy đủ phòng phát sóng cho riêng mình.
Bên ngoài trời đã khuya, nhưng trên màn hình điện thoại, hàng triệu người đang bước vào những phiên flash sale bất tận của các buổi Mega Live ngày đôi.
Vài năm trở lại đây, những ngày đôi hàng tháng dần trở thành các "siêu sự kiện" của nền kinh tế số. Từ thương mại điện tử, livestream bán hàng, đặt vé máy bay đến đặt phòng khách sạn, các nền tảng đồng loạt bước vào trạng thái cao điểm. Flash sale, mã giảm giá, đồng hồ đếm ngược và livestream xuyên đêm vô cùng sôi động.
Chị Hannah Nguyễn, một beauty bloger và KOL nổi tiếng, cho biết công việc của chị vào những ngày đôi luôn vô cùng bận rộn. "Đó là những ngày sẽ diễn ra các buổi Mega Live với quy mô rất lớn, chúng tôi phải chuẩn bị nhiều ngày cho mỗi phiên".
Đó là thời điểm mà cả xã hội sẽ phản phản ứng theo: các dịch vụ chuyển phát nhanh hoạt động liên tục, bảo vệ các chung cư làm việc hết công suất, và người dân mua sắm đủ thứ trong một sự kiện "đến hẹn lại lên" đã trở nên quá quen thuộc.
Khi nền tảng tạo ra nhịp sống mới
Báo cáo Digital 2025 của DataReportal cho biết Việt Nam có gần 80 triệu người dùng internet, tương đương gần 79% dân số. Trung bình, người Việt dành hơn 6 giờ mỗi ngày cho các hoạt động trực tuyến.
Khi phần lớn con người cùng hiện diện trên nền tảng số, hành vi đời thực cũng bắt đầu bị kéo theo. Ngày nghỉ, giờ ăn, thời điểm du lịch hay thậm chí quyết định mua sắm ngày càng chịu ảnh hưởng từ thuật toán và các chiến dịch online.
Nền tảng Traveloka cho biết từ cuối năm 2025, vào các ngày đôi hàng tháng, giá trị giao dịch tại Việt Nam, Singapore và Thái Lan tăng tới 70%. Các nền tảng du lịch phải điều chỉnh chiến lược để phù hợp với hành vi mới. Chuyến du lịch của nhiều gia đình giờ không còn phụ thuộc vào lịch nghỉ phép hay nhu cầu thực tế. Mà còn vì thời điểm ứng dụng tung mã giảm giá.
Sự thay đổi tương tự cũng diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác: Ăn uống, du lịch theo review, nghe nhạc AI, họp hành trực tuyến, làm việc trên group, giải trí theo trend… Các nền tảng số không còn chỉ phản ánh đời sống, mà bắt đầu điều phối đời sống của xã hội.
Trong cuốn sách Rule of the Net, Thomas Mandel và Gerard Van der Leun từng nhận định: "Sự chú ý chính là tiền tệ của không gian mạng".
Chị Ngọc Nguyễn, từng làm việc cho Facebook và TikTok Việt Nam, cho biết phần lớn các tính năng "gây nghiện" trên nền tảng số đều được thiết kế có chủ ý để giữ người dùng ở lại lâu hơn.
"Đấy không phải tai nạn công nghệ. Nó là mô hình kinh doanh. Toàn bộ hệ thống được tối ưu cho một mục tiêu: giành lấy sự chú ý". Các nền tảng sử dụng nhiều cơ chế như cuộn vô hạn, thuật toán đề xuất cá nhân hóa và các kích thích dopamine liên tục. "Không phải bạn chọn nội dung, mà nội dung đang chọn bạn" – chị nói.
Mua bán theo cảm xúc và thuật toán
Theo báo cáo Shoppertainment 2024 của TikTok và Accenture tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, 79% người tiêu dùng được truyền cảm hứng mua hàng từ nội dung thể hiện giá trị sản phẩm, thay vì chỉ từ chính sách giảm giá. Điều đó lý giải vì sao livestream bán hàng phát triển mạnh. Người bán không chỉ đưa ra sản phẩm, mà tạo ra một sân khấu cảm xúc.
Chỉ vào góc phòng chất đầy những món đồ gần như chưa sử dụng, anh Thành Nguyễn, 30 tuổi, sống tại TP Hồ Chí Minh, thừa nhận phần lớn được mua trong các phiên livestream: "Máy massage, ghế công thái học, máy làm sữa hạt… Nhiều món gần như chỉ dùng một lần. Tôi mua trong các phiên live stream, người ta quảng cáo rất hay, giảm giá sâu, chốt đơn liên tục, nhiều lúc mình mua vì thấy review hay, vì sợ bị bỏ lỡ chứ chẳng phải vì nhu cầu thực", anh cho biết.
Nền tảng càng giữ được người dùng ở lại lâu, khả năng chuyển đổi thành hành vi mua sắm càng lớn. Màu đỏ của giảm giá, đồng hồ đếm ngược hay thông báo "chỉ còn vài sản phẩm" đều đánh vào tâm lý khách hàng.
Khi mua sắm trở thành một dạng giải trí, các nền tảng không chỉ bán sản phẩm. Họ còn bán cảm xúc, sự kích thích và cảm giác thuộc về một đám đông đang cùng tham gia cuộc "săn sale". Trong nền kinh tế chú ý, cảm giác mình đang bỏ lỡ một cơ hội đôi khi còn khó chịu hơn việc thật sự cần món hàng.
Khi phiên livestream kết thúc lúc gần 2h sáng, Hoàng Anh vẫn chưa ngủ ngay. Cô còn trả lời tin nhắn khách hàng, chuẩn bị cho các phiên bán hàng sau.
Ngoài kia, thành phố đã ngủ say, nhưng trong nền kinh tế thuật toán, các hoạt động dường như chưa bao giờ kết thúc./.
Đón xem bài 2: Khi online chi phối đời thực: Những người sống bằng thuật toán
Bình luận (0)