Khi toán học kết nối khoa học, công nghệ và đời sống

Ngày 14/3 hàng năm là Ngày Toán học quốc tế được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa, Liên hợp quốc (UNESCO) chính thức lựa chọn tại phiên họp lần thứ 40 của Đại hội đồng UNESCO, ngày 26/11/2019.

Tại Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học quốc tế UNESCO phối hợp với Viện Toán học, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin Khoa học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức Diễn đàn khoa học với chủ đề "Toán học – Niềm tin và Hy vọng", nhân Ngày Toán học Quốc tế.

Diễn đàn là dịp để các nhà toán học, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, nhà vật lý cùng những người yêu thích toán học gặp gỡ, chia sẻ và thảo luận về những góc nhìn đa chiều của toán học trong đời sống và khoa học hiện đại.

Tham dự sự kiện có Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái – Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – cùng nhiều học giả và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực toán học.

Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thị Hà Dương, Giám đốc Trung tâm Toán UNESCO cho biết Ngày Toán học Quốc tế được tổ chức hằng năm vào ngày 14/3 – gắn với hằng số π (pi) nổi tiếng – theo sáng kiến của UNESCO nhằm tôn vinh vai trò của toán học đối với khoa học, công nghệ và đời sống xã hội.

Theo bà Hà Dương, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng và thế giới đối mặt với nhiều biến động, toán học vẫn đóng vai trò như một nền tảng đáng tin cậy giúp con người hiểu và lý giải các quy luật của thế giới. Không chỉ là lĩnh vực khoa học trừu tượng, toán học còn là công cụ quan trọng để khám phá các hệ thống phức tạp trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học tự nhiên đến kinh tế – xã hội.

Điểm nhấn của diễn đàn là hai bài giảng đại chúng từ các chuyên gia trong lĩnh vực khoa học và kiến trúc.

Bài giảng thứ nhất với chủ đề "Bất định và hy vọng" do Giáo sư Phan Thành Nam (Đại học Ludwig Maximilian University of Munich, Đức) trình bày. Trong phần chia sẻ, ông giới thiệu cách toán học tiếp cận các hệ thống chứa yếu tố bất định và cách các mô hình toán học giúp con người hiểu rõ hơn những hiện tượng khó dự đoán trong tự nhiên và xã hội. Bài giảng được minh họa bằng nhiều ví dụ gần gũi, kết hợp yếu tố văn học, giúp các khái niệm toán học trở nên sinh động hơn.

Nhận xét về nội dung này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Hà – Phó Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh – cho rằng toán học và triết học có mối liên hệ chặt chẽ. Theo bà, các nhà triết học lớn trong lịch sử thường có nền tảng toán học vững chắc. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa toán học và triết học có thể góp phần truyền cảm hứng cho sinh viên và thế hệ trẻ, giúp họ nhận thức rõ hơn vai trò của tư duy khoa học.

Bài giảng thứ hai mang chủ đề "Lưu thông – Tái định hình thành phố" do kiến trúc sư Lê Quang, nhà sáng lập lequang-architects LAB, trình bày. Từ góc nhìn quy hoạch đô thị, ông phân tích cách các nguyên lý toán học và mô hình dữ liệu có thể hỗ trợ việc tổ chức dòng lưu thông trong thành phố hiện đại, góp phần xây dựng những đô thị bền vững và hiệu quả hơn.

Thông qua các bài giảng và phần thảo luận mở, diễn đàn mang đến góc nhìn đa chiều về vai trò của toán học trong việc giải thích những vấn đề của thế giới hiện đại, đồng thời truyền cảm hứng cho học sinh, sinh viên và những người yêu khoa học.

Ngày Toán học Quốc tế 2026 không chỉ là dịp tôn vinh vẻ đẹp của toán học mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy khoa học và lý trí – những nền tảng giúp con người xây dựng niềm tin và hướng tới tương lai.