Sự dịch chuyển từ đời sống thực lên môi trường số đã làm thay đổi hoàn toàn bản chất vấn đề, tạo ra những hệ lụy sâu rộng khi lòng trắc ẩn của trẻ chưa thành niên đang bị xói mòn bởi chính thuật toán mạng.
Trên thực tế, nhiều vụ án nghiêm trọng ngoài đời thực không xuất phát từ mâu thuẫn lớn, mà bắt nguồn từ va chạm rất nhỏ như một bình luận khiêu khích hay một video chia sẻ trên mạng. (Ảnh chụp tại phiên tòa giả định)
Sự thấu cảm bị xói mòn bởi thuật toán mạng
Thực tế hiện nay cho thấy nhiều học sinh vừa hành hung bạn, vừa thản nhiên dùng điện thoại quay clip để phát tán lên mạng xã hội. Sự đau đớn của nạn nhân vô tình bị biến thành công cụ giải trí cho thủ phạm và đám đông.
Thiếu tá Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh (Phòng Cảnh sát hình sự, Công an TP Hồ Chí Minh) nhận định, từ thực tế công tác tiếp nhận, thụ lý và phân tích nhiều vụ việc, mạng xã hội đang tác động cực mạnh đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của người chưa thành niên. Hiện nay, một bộ phận thanh thiếu niên, đặc biệt là thế hệ Gen Z và các lứa tuổi nhỏ hơn, đang tiếp cận quá sớm với các nội dung cổ súy bạo lực, khoe chiến tích phạm pháp và thách thức nhau bằng trào lưu nguy hiểm. Các em xem hành vi lệch chuẩn như một cách để tự thể hiện bản thân.
Đáng lo ngại là ở độ tuổi này, các em chưa phát triển đầy đủ khả năng kiểm soát cảm xúc và nhận diện ranh giới pháp luật. Khi liên tục tiếp cận clip đánh nhau, đua xe hay "giang hồ mạng", tâm lý tò mò muốn chứng tỏ mình sẽ bị kích thích. Dưới sự cộng hưởng của tâm lý đám đông và sự cổ vũ ảo, hành vi bộc phát rất dễ chuyển hóa thành tội phạm ngoài đời thực. Trên thực tế, nhiều vụ án nghiêm trọng không xuất phát từ mâu thuẫn lớn, mà bắt nguồn từ va chạm rất nhỏ như một bình luận khiêu khích hay một video chia sẻ trên mạng.
Điều này cho thấy, không gian mạng không còn là "ảo" theo nghĩa tách biệt với đời sống thật. Nhiều hành vi ngoài đời thực đã được chuẩn bị, kích động, tổ chức hoặc lan truyền từ môi trường mạng. Hệ lụy nguy hiểm nhất là trào lưu độc hại đã làm lệch chuẩn nhận thức của giới trẻ: coi bạo lực là cách giải quyết mâu thuẫn, coi phạm pháp là bản lĩnh, coi lượt tương tác mạng quan trọng hơn hậu quả xã hội. Đây là vấn đề hệ trọng, cần giải quyết nghiêm túc bằng cả giáo dục, phòng ngừa và bảo vệ trẻ em, thay vì chỉ dừng lại ở góc độ xử lý tội phạm.
Thạc sĩ Trần Quang Trọng, chuyên gia tâm lý phân tích, môi trường số tác động tiêu cực đến cơ chế nhận thức của thế hệ trẻ, làm xói mòn lòng trắc ẩn ngay từ trong thế giới ảo. Không gian mạng lúc này đang bóp méo nhận thức của trẻ qua hai hiện tượng tâm lý học lâm sàng:
Hiệu ứng mất ức chế trên không gian mạng (Online disinhibition effect): Màn hình điện thoại trở thành tấm khiên tâm lý ngăn cách đứa trẻ với thực tại. Qua ống kính camera, bạn học không còn là một con người bằng xương bằng thịt, mà chỉ là một nội dung có thể câu view, câu like.
Sự chai sạn cảm xúc (Desensitization): Trẻ tiếp xúc quá sớm với video chứa nội dung bạo lực, giang hồ mạng và các nội dung độc hại ngắn khiến hệ thần kinh bị bão hòa. Tiếng khóc, lời van xin bị biến thành tương tác ảo, khiến lòng trắc ẩn và sự thấu cảm của trẻ bị tê liệt.
Thạc sĩ Trần Quang Trọng, chuyên gia tâm lý trong một buổi tư vấn, điều trị cho bệnh nhân.
Làm cách nào để các em ý thức được hành vi?
Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đăng tải thông tin sai sự thật và bình luận tiêu cực trên mạng xã hội (bạo lực tinh thần) chính là ngòi nổ trực tiếp dẫn đến các hành vi bạo lực thể xác ngoài đời thực. Trước xu hướng tội phạm ngày càng trẻ hóa, các giải pháp giáo dục đơn lẻ đã không còn hiệu quả, buộc xã hội phải vận hành một chiến lược hành động liên ngành, thực tế và trực diện.
Nhằm ngăn chặn xung động bộc phát, chuyên gia tâm lý khuyến nghị 3 giải pháp tự kiểm soát hành vi cho người chưa thành niên:
Dấu chân kỹ thuật số (Digital Footprint): Các em cần hiểu rằng bất kỳ clip bạo lực nào được phát tán, dù có xóa đi, vẫn sẽ để lại dấu vết vĩnh viễn trên không gian mạng. Đó không phải là chiến tích, đó là chứng cứ phạm tội không thể chối cãi trước cơ quan điều tra.
Quy tắc 3 giây trì hoãn: Khi cơn giận hoặc sự kích động ập đến, hãy chủ động dừng lại 3 giây, hít thở sâu để nhường quyền kiểm soát lại cho vỏ não lý trí. Hãy tự hỏi: Xung động nhất thời này có đáng để mình đánh đổi bằng vết nhơ học bạ, sự tự do của bản thân và nước mắt của cha mẹ?
Đừng im lặng: Đừng làm khán giả vô cảm đứng quay phim, cũng đừng im lặng chịu đựng khi bị bắt nạt. Sự im lặng của đám đông chính là đồng lõa nuôi dưỡng cái ác, đẩy nạn nhân vào bước đường cùng.
Chủ động xây dựng tấm khiên học đường
Ghi nhận tại Trường THPT Marie Curie, Thầy Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Hiệu trưởng nhà trường khẳng định, đơn vị đã dựng lên các lá chắn thực tế để áp chế vấn nạn ngay từ đầu năm học. Trường đã lập đường dây nóng khẩn cấp, cắt cử Thầy Tổ trưởng Tổ quản lý học sinh trực liên tục để tiếp nhận thông tin phản ánh, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề và mời các báo cáo viên chuyên trách về trường để trực tiếp phân tích, trang bị cho các em kỹ năng xử lý mâu thuẫn trực diện.
Ngày 08/5/2026, tinh thần chủ động phòng ngừa được đẩy mạnh thông qua việc xây dựng các buổi sinh hoạt ngoại khóa với chuyên đề "An ninh mạng trong học đường" cho toàn bộ 78 lớp học dựa trên tài liệu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Thông qua chương trình, học sinh được trang bị kiến thức pháp luật và nâng cao ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường số.
Trước đó, Ban Giám hiệu nhà trường đã phối hợp cùng các cơ quan chức năng tổ chức phiên tòa giả định với chủ đề "Nói không với bạo lực học đường trên không gian mạng" ngay tại sân trường nhằm làm rõ hậu quả pháp lý của những hành vi vi phạm trên môi trường số.
Từ mâu thuẫn trên không gian mạng đến phiên tòa đời thực, học sinh chứng kiến quy trình tranh tụng và nhận bài học đanh thép qua bản án giả định.
Phó Hiệu trưởng nhấn mạnh: "Ngay từ đầu năm học, tất cả phụ huynh và học sinh đều phải ký cam kết nói không với bạo lực học đường, thiết lập sợi dây trách nhiệm chặt chẽ, cùng chung tay đẩy lùi bạo lực học đường."
Chiến lược hành động liên ngành: Phòng ngừa từ gốc
Ngày 29/5/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành Công văn 3147 về việc tăng cường chấn chỉnh, xử lý, ngăn chặn và đẩy lùi bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục. Văn bản này triển khai Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, yêu cầu các Sở Giáo dục và Đào tạo, các nhà trường khẩn trương thực hiện 5 nhiệm vụ cấp bách:
Tổng rà soát môi trường giáo dục an toàn: Triển khai rà soát toàn diện công tác bảo đảm an toàn, phòng chống bạo lực học đường theo Chỉ thị 03/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Đề cao trách nhiệm người đứng đầu và công khai đường dây nóng: Hiệu trưởng chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về an toàn trường học. Nhà trường phải công khai số điện thoại của Hiệu trưởng, Công an địa phương, bộ phận tâm lý tại vị trí dễ thấy; triển khai hòm thư góp ý điện tử bảo mật để học sinh an tâm tố giác.
Thắt chặt phối hợp Nhà trường - Gia đình - Địa phương: Duy trì kênh liên lạc thường xuyên với cha mẹ học sinh để quản lý ngoài giờ học. Thiết lập cơ chế trao đổi nhanh, trực tiếp với lực lượng Công an địa bàn nhằm ứng phó linh hoạt, ngăn chặn và xử lý kịp thời các vụ vi phạm.
Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và kỹ năng số an toàn: Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự bảo vệ, ứng xử trên mạng và nhận diện bạo lực trực tuyến. Hướng dẫn học sinh tuyệt đối không quay phim, chụp ảnh hoặc phát tán clip bạo lực lên mạng.
Kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm vi phạm: Thành lập các đoàn kiểm tra đột xuất; xử lý dứt điểm, kịp thời và không che giấu vi phạm đối với cả học sinh lẫn cán bộ, giáo viên thiếu trách nhiệm. Công khai đường dây nóng hoạt động 24/7 của Sở Giáo dục và Đào tạo để tiếp nhận phản ánh.
Thiếu tá Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh khẳng định, để ngăn bạo lực trẻ hóa, phải chuyển mạnh từ "xử lý hậu quả" sang "phòng ngừa từ gốc". Tuyến phòng ngự đầu tiên là gia đình khi cha mẹ cần sát sao cảm xúc, sinh hoạt của con để can thiệp ngay khi thấy trẻ lệch chuẩn từ sớm. Kế đến, nhà trường phải xem giáo dục pháp luật, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ứng xử mạng là nội dung cốt lõi, thực chất. Song song đó, các nền tảng mạng xã hội phải siết chặt, chủ động gỡ bỏ nội dung độc hại. Cuối cùng, Công an cơ sở cần phối hợp nhận diện sớm nhóm nguy cơ cao để răn đe, giáo dục cá biệt.
Thiếu tá Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh làm diễn giả trong hội thảo dành cho phụ huynh vào tháng 5/2026 (khi ấy mang quân hàm Đại úy). Ảnh: Trọng Khôi.
Thiếu tá Thịnh đúc kết: "Giải pháp căn cơ nhất là phải tạo cho người trẻ một "hệ miễn dịch" trước bạo lực, biết phân biệt đúng sai, biết kiểm soát cảm xúc, biết tôn trọng pháp luật và biết tìm đến người lớn khi gặp mâu thuẫn. Khi gia đình gần con hơn, nhà trường thực chất, môi trường mạng lành mạnh và lực lượng chức năng chủ động hơn, chúng ta mới có thể kéo giảm nguy cơ tội phạm trẻ hóa ngay từ gốc".
Bình luận (0)