Khi “tuổi bạc” khởi nghiệp trên mạng xã hội

Những người cao tuổi mày mò công nghệ, tìm tòi khởi nghiệp bán hàng trên mạng xã hội đang được nhiều người quan tâm, minh chứng cho một thế hệ hưu trí năng động, tự chủ và nhiệt huyết.

Xu hướng không muốn nghỉ ngơi của lực lượng “tuổi bạc”

Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Toan (sinh năm 1966) và bà Nguyễn Thị Kiệm (sinh năm 1965) là một ví dụ điển hình cho xu hướng người cao tuổi khởi nghiệp online. Vốn gắn bó cả đời với công việc đồng áng truyền thống, cơ duyên đưa ông bà đến với mạng xã hội lại vô cùng tự nhiên.

Nhớ lại những ngày đầu, bà Kiện chia sẻ: “Cơ duyên đến với chúng tôi cũng tình cờ, từ lúc con cái về quay video cho bố mẹ để làm kỷ niệm. Thế nhưng khi các cháu đưa lên mạng thì lại được nhiều người quan tâm, rồi hỏi mua hàng. Từ đó, ông bà mới bén duyên với công việc này”.

Không có kịch bản cầu kỳ, sức hút của ông bà lại đến từ sự chân thực. “Việc làm video cũng nhiều thứ phức tạp lắm. Nhưng tôi nghĩ mình cứ chia sẻ về cuộc sống tự nhiên hàng ngày đơn giản thôi. Sau rồi cũng làm được và các con còn hướng dẫn cách bán hàng online và đóng gói đơn nữa”, ông Toan bộc bạch.

Chỉ sau vài tháng thành lập, kênh TikTok của hai lão nông đã thu hút gần 45.000 người theo dõi - một con số mà nhiều nhà sáng tạo nội dung trẻ phải mơ ước. Không dừng lại ở đó, ông bà còn mở rộng sự hiện diện trên cả nền tảng Facebook và Zalo để tiếp cận khách hàng.

Việc khởi nghiệp ở tuổi xế chiều mang lại cho ông bà những giá trị vượt xa yếu tố kinh tế. Dù gặp rào cản về công nghệ, họ vẫn thường xuyên vào đọc từng bình luận để học hỏi từ giới trẻ. Niềm vui lớn nhất là khi sản phẩm sạch mình làm ra được đón nhận. Thấy người ta tin tưởng mua hàng, ông bà rất phấn khởi và tự hào vì mang được sản phẩm sạch đến tay người tiêu dùng.

Tại phường Đống Đa, Hà Nội, ông Hồ Sỹ Khánh, một thợ cơ khí về hưu, đã trở thành “ông chú bán bánh” nổi tiếng trên TikTok ở tuổi 60. Ông không chỉ bán bánh mà còn kể câu chuyện về hành trình học nghề, làm nghề của mình qua từng video.

“Tôi học làm bánh sinh nhật trong vòng 3 tháng, còn bánh hộp thì 1 tháng là làm được”, ông Khánh phấn khởi chia sẻ, “Tôi muốn tạo cho mình một cơ hội sau khi nghỉ hưu, có công việc làm bằng chính đôi tay của mình là thích nhất. Tôi thấy mình trẻ và khỏe ra rất nhiều”.

Có thể nói, việc người lớn tuổi bán hàng online đang trở thành một xu hướng tích cực, không chỉ giúp họ kiếm thêm thu nhập mà còn tạo ra niềm vui to lớn, giúp họ duy trì sự tự tin, cảm thấy bản thân vẫn còn hữu ích và giữ được sự kết nối chặt chẽ với xã hội hiện đại.

Cơ hội cho “kinh tế bạc” trở thành ngành giá trị gia tăng

Thực tế, trường hợp của bà Kiện, ông Toan hay ông Khánh không còn cá biệt ở hiện tại, mà đang phản ánh một cuộc chuyển dịch mạnh mẽ trong cấu trúc lao động tại Việt Nam. Theo một báo cáo khảo sát về xu hướng hưu trí, có đến 70% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho biết, họ dự kiến hoặc đã tiếp tục làm việc sau khi đến tuổi nghỉ hưu. Khoảng 3/4 số người được hỏi tin rằng nghỉ hưu nên là một lựa chọn cá nhân dựa trên mức độ sẵn sàng về sức khỏe và tâm lý, thay vì bị ràng buộc bởi những quy định tuổi tác cứng nhắc.

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tinh thần, áp lực tài chính và trách nhiệm gia đình vẫn là những "nút thắt" khó gỡ. Báo cáo chỉ ra rằng, gần 89% người Việt được khảo sát dự kiến vẫn sẽ hỗ trợ tài chính cho con cái hoặc người thân ngay cả khi đã nghỉ hưu. Trong khi đó, việc chuẩn bị tài chính cho tuổi già vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng: 14% người hoàn toàn không có kế hoạch nghỉ hưu và 26% chỉ bắt đầu nghĩ đến việc này khi ngày rời công sở đã cận kề.

Việc bắt đầu công việc mới ở tuổi hưu trí, đặc biệt là kinh doanh trực tuyến, mang lại những thuận lợi về kinh nghiệm nhưng cũng nhiều thách thức. Họ phải bắt đầu từ con số không với công nghệ, từ cách cầm máy quay đến việc chấp nhận những thất bại khi sản phẩm số đầu tay bị lỗi.

Dù vậy, những “người lao động tuổi bạc” này chính là chủ thể trọng tâm của “nền kinh tế bạc” (Silver Economy) - khái niệm bao quát các hoạt động kinh tế đáp ứng nhu cầu của người từ 60 tuổi trở lên. Khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh bậc nhất thế giới - với ước tính đạt 18 triệu người cao tuổi vào năm 2030 - việc phát triển nền kinh tế bạc không còn là một lựa chọn, mà là xu hướng của sự phát triển.

Để bài toán lao động tuổi hưu mang lại hiệu quả, TS Tô Văn Trường, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, cho rằng cần có sự thay đổi mang tính đột phá về tư duy chính sách.

“Chúng ta có thể chuyển từ tư duy “phúc lợi” sang “đầu tư xã hội”; chuyển từ cách tiếp cận trợ cấp, bảo trợ thụ động sang tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động, truyền nghề và cố vấn sáng tạo”, TS Trường nhận định.

Đồng quan điểm, ông Trần Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Viễn Đông, đề xuất các giải pháp cho lực lượng lao động đặc biệt này: “Nhà nước nên có chính sách không thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người lao động đã hưởng lương hưu; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lực lượng này thông qua các chính sách ưu đãi thuế”. Từ đó, kinh tế bạc có thể trở thành ngành giá trị gia tăng, tận dụng được kho tàng tri thức và kinh nghiệm từ thế hệ đi trước.

Từ những sào vườn nông thôn đến những gian hàng trực tuyến nhộn nhịp, người cao tuổi đang vẽ nên một bức tranh hưu trí đầy sức sống. Nếu được tiếp sức bằng những chính sách phù hợp, lực lượng “tuổi bạc” sẽ không còn phải lao động vì áp lực mưu sinh, mà thực sự được cống hiến vì đam mê, đưa nền kinh tế bạc trở thành động lực tăng trưởng nhân văn và vững chắc cho xã hội.