Khởi động Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn, do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020. 

Giải thưởng nhằm tôn vinh các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc "của thiếu nhi" (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc "vì thiếu nhi" (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và một số Tặng thưởng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire).

Trải qua 6 mùa giải đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025) cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 8 tác giả là thiếu nhi.

Theo Ban tổ chức, cho đến nay các tác giả này vẫn tiếp tục có những sáng tác mới dành cho thiếu nhi, cho thấy những cống hiến không mệt mỏi của những "Hiệp sĩ Dế Mèn" đối với văn học nghệ thuật thiếu nhi. Như Nguyễn Nhật Ánh, Trần Đức Tiến… các tác phẩm mới của họ vẫn được đông đảo bạn đọc đón nhận, tạo hiệu ứng tích cực trên thị trường xuất bản và đời sống văn hóa nước nhà.

Trong khi đó, các tác giả là thiếu nhi từng được ghi danh tại giải thưởng cũng tiếp tục được truyền cảm hứng và động lực để duy trì hoạt động sáng tạo. Nhiều em đã có thêm các tác phẩm mới sau khi được vinh danh, từng bước nuôi dưỡng niềm đam mê và định hình con đường sáng tạo trong tương lai. 

Có thể kể đến các gương mặt như: Xèo Chu (Khát vọng Dế Mèn 2021), Hoàng Nhật Quang (Khát vọng Dế Mèn 2023), Phạm Hải Nguyên (Khát vọng Dế Mèn 2025), Đoàn Lữ Thụy Phương (Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo 2023)… Điều này cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực của giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc vinh danh, mà còn kéo dài trong quá trình phát triển của mỗi cá nhân sáng tạo.

Một điểm đáng chú ý là, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn không giới hạn loại hình dự thi. Tác phẩm tham dự có thể thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như văn học, mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn, trò chơi… 

Theo ban tổ chức, sự mở rộng này phản ánh quan điểm tiếp cận thiếu nhi như một đối tượng sáng tạo liên ngành, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái nội dung phong phú, phù hợp với sự phát triển của đời sống văn hóa đương đại, nơi các loại hình nghệ thuật ngày càng có sự giao thoa và bổ trợ lẫn nhau.

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020 nhằm trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc "của thiếu nhi" (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc "vì thiếu nhi" (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và một số Tặng thưởng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire).

Bước phát triển mới kể từ Giải Dế Mèn 2026

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn, ngay từ khi ra đời, đã đặt mục tiêu bao quát rộng rãi các lĩnh vực sáng tạo, từ văn học, nghệ thuật đến giải trí; từ các hình thức xuất bản truyền thống đến những nền tảng số đương đại. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, bước vào mùa giải thứ 7 (năm 2026), Ban Tổ chức quyết định nâng tầm Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn.

Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và tôn vinh các sáng tạo "của thiếu nhi" và "vì thiếu nhi", Giải thưởng hướng tới mục tiêu dài hạn: góp phần kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số. Trước hết, Giải thưởng sẽ triển khai các giải pháp thúc đẩy mạnh mẽ việc chuyển hóa những tác phẩm đoạt giải giàu tiềm năng thành các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh thiếu nhi. Đây cũng chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Nghị quyết 80 xác định, với định hướng phát triển có trọng điểm các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và nội dung số.

Nghị quyết 80 đã nêu một trong những mục tiêu đến năm 2030 là: "Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hoá dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới". Và Nghị quyết cũng đã đặt ra một trong những chỉ tiêu rất quan trọng: "100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật... ". Bên cạnh đó, việc "xây dựng cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hoá, nghệ thuật" trở thành một trong những nhiệm vụ - giải pháp được nêu ra trong Nghị quyết 80, cùng với việc "Trọng dụng, tôn vinh, giải phóng sức sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi để các chuyên gia, trí thức, văn nghệ sĩ tài năng và học sinh, sinh viên có năng khiếu vượt trội trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật được bồi dưỡng, rèn luyện, sáng tạo, cống hiến, phát triển".

Góp phần triển khai những nội dung nêu trên, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn không chỉ phát hiện, tôn vinh các tài năng văn hóa, nghệ thuật; là bệ đỡ, bệ phóng cho các tác giả, tác phẩm "của thiếu nhi", "vì thiếu nhi" mà còn khơi dậy nguồn lực sáng tạo trong thiếu nhi, cổ vũ văn hóa đọc, xây dựng môi trường văn hóa phong phú, lành mạnh cho thế hệ tương lai của đất nước; góp phần "xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện", đồng thời "bảo đảm bình đẳng trong thụ hưởng các giá trị văn hoá đối với các nhóm yếu thế", trong đó có trẻ em.

Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra vào dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế thiếu nhi (1/6) năm 2026.

Hành trình "vì thiếu nhi", "của thiếu nhi"

Cùng với đó, các giải Khát vọng Dế Mèn và các Tặng thưởng trở thành nơi ghi nhận những tìm tòi sáng tạo mới mẻ, đa dạng về loại hình và thế hệ tác giả. Nhiều gương mặt được vinh danh từ những mùa đầu tiên đến nay vẫn tiếp tục theo đuổi sáng tác cho thiếu nhi, từng bước khẳng định dấu ấn riêng, cho thấy vai trò "vườn ươm" của giải thưởng trong việc phát hiện và nuôi dưỡng các cây bút tiềm năng.

Một số tác giả đã tạo dựng được vị trí đáng chú ý trong mảng sáng tác cho thiếu nhi với nhiều tác phẩm mới liên tục được xuất bản như Nguyễn Hoàng Diệu Thủy (tác giả đầu tiên đoạt 2 giải Khát vọng Dế Mèn vào các năm 2022, 2025), Lữ Mai (Khát vọng Dế Mèn 2024), Uông Triều (Khát vọng Dế Mèn 2023), Lã Thanh Hà (Khát vọng Dế Mèn 2024), Lạc An (Khát vọng Dế Mèn 2023)… Qua đó cho thấy, từ một giải thưởng, Dế Mèn đã góp phần hình thành một lực lượng sáng tác mới, có sự gắn bó ngày càng rõ nét với thiếu nhi.

Trong khi đó, các tác giả là thiếu nhi từng được ghi danh tại giải thưởng cũng tiếp tục được truyền cảm hứng và động lực để duy trì hoạt động sáng tạo. Nhiều em đã có thêm các tác phẩm mới sau khi được vinh danh, từng bước nuôi dưỡng niềm đam mê và định hình con đường sáng tạo trong tương lai. Có thể kể đến các gương mặt như: Xèo Chu (Khát vọng Dế Mèn 2021), Hoàng Nhật Quang (Khát vọng Dế Mèn 2023), Phạm Hải Nguyên (Khát vọng Dế Mèn 2025), Đoàn Lữ Thụy Phương (Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo 2023)… Điều này cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực của giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc vinh danh, mà còn kéo dài trong quá trình phát triển của mỗi cá nhân sáng tạo.

Một điểm đáng chú ý khác, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn không giới hạn loại hình dự thi. Tác phẩm tham dự có thể thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như văn học, mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn, trò chơi… Sự mở rộng này phản ánh quan điểm tiếp cận thiếu nhi như một đối tượng sáng tạo liên ngành, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái nội dung phong phú, phù hợp với sự phát triển của đời sống văn hóa đương đại, nơi các loại hình nghệ thuật ngày càng có sự giao thoa và bổ trợ lẫn nhau.

Quy chế giải thưởng cũng được xây dựng theo hướng cởi mở nhưng chặt chẽ: Không giới hạn độ tuổi tác giả, khuyến khích sự tham gia của cả nghệ sĩ chuyên nghiệp, không chuyên và đặc biệt là các tác giả nhỏ tuổi; đồng thời bảo đảm quy trình xét chọn nghiêm túc thông qua Hội đồng giám khảo uy tín.

Bên cạnh hoạt động trao giải, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn còn gắn với các hoạt động xã hội mang ý nghĩa nhân văn, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và tinh thần sáng tạo đến cộng đồng, đặc biệt là trong việc khuyến khích trẻ em tiếp cận và tham gia vào các hoạt động nghệ thuật.

Bước sang mùa giải thứ 7 - 2026, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn tiếp tục duy trì những tiêu chí cốt lõi, đồng thời kỳ vọng mở rộng hơn nữa sự tham gia của các tác giả, tổ chức và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Trên nền tảng đã được xây dựng trong 6 năm qua, giải thưởng hướng tới việc củng cố vai trò như một "bệ đỡ" cho sáng tác thiếu nhi, nơi các giá trị "cho thiếu nhi", "vì thiếu nhi" được phát hiện, nuôi dưỡng và lan tỏa một cách bền vững.

Ban tổ chức mong muốn các cá nhân, tập thể, các bậc phụ huynh, đặc biệt là các hội văn học, nghệ thuật, các nhà xuất bản, các công ty sách… tích cực đề cử, giới thiệu những tác phẩm chất lượng tham dự Giải thưởng Dế Mèn - chung tay vì những điều tốt đẹp nhất cho thiếu nhi.