Khơi lòng trắc ẩn, giảm áp lực tinh thần trong thời đại AI

Trong hai thập kỷ qua, AI và các nền tảng số đã làm thay đổi sâu sắc hành vi xã hội. Theo báo cáo Global Human Capital Trends của Deloitte, hơn 60% người lao động cho biết họ cảm thấy áp lực gia tăng do tốc độ thay đổi công nghệ và môi trường làm việc số hóa. Khảo sát State of the Global Workplace của Gallup cũng ghi nhận khoảng 44% người lao động toàn cầu trải qua trạng thái căng thẳng hằng ngày, mức cao nhất kể từ khi tổ chức này bắt đầu đo lường.

Tại Việt Nam, trong dự thảo Luật Phòng bệnh công bố đầu tháng 3, Bộ Y tế cũng quy định chi tiết các yếu tố nguy cơ mắc rối loạn tâm thần cần đưa vào diện giám sát, bao gồm áp lực học tập, công việc, stress kéo dài và bạo lực gia đình. Điều 43 của dự thảo đề xuất bên cạnh giám sát người đã mắc các rối loạn tâm thần phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, ngành y tế sẽ giám sát cả người có nguy cơ mắc bệnh, bao gồm những người chịu áp lực tinh thần cao trong công việc.

Các nhà nghiên cứu tâm lý học cho rằng một trong những nguyên nhân chính là "quá tải thông tin" và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các "bộ não" tự động. Khi nhiều quyết định được giao cho thuật toán, con người có xu hướng giảm tương tác trực tiếp, trong khi nhịp độ làm việc và cạnh tranh tăng lên.

Nhà sử học Yuval Noah Harari từng cảnh báo rằng trong kỷ nguyên AI, "khả năng hợp tác và thấu cảm giữa con người với nhau sẽ trở thành kỹ năng quan trọng nhất". Nếu không duy trì những giá trị này, xã hội có thể rơi vào trạng thái cô lập cá nhân và suy giảm niềm tin cộng đồng.

Chính vì vậy, ngày càng nhiều học giả và nhà sáng tạo văn hóa cho rằng cần khơi dậy lại những giá trị tinh thần như lòng trắc ẩn, sự tử tế và trách nhiệm xã hội để cân bằng với sự phát triển của xã hội công nghệ hóa.

"Vốn nhân tâm" - tài sản quan trọng trong thời đại công nghệ

Trong một cuộc đối thoại về vai trò của lòng trắc ẩn trong thế giới hiện đại, doanh nhân Nguyễn Phương Lam cho rằng khi trí tuệ nhân tạo và công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, "vốn nhân tâm", tức sự tử tế và lòng trắc ẩn, trở thành tài sản quý giá nhất của con người.

Theo ông, thành công bền vững không nên chỉ được đo bằng những con số tài chính cá nhân mà còn phải là sự thịnh vượng chung của cộng đồng. Khi các giá trị như sự tử tế và niềm tin được nuôi dưỡng, chúng sẽ tạo ra những mối quan hệ bền vững, nền tảng cho cả đời sống xã hội lẫn kinh doanh.

Nhiều báo cáo của Harvard Business Review cho thấy các tổ chức có văn hóa đồng cảm và tin cậy thường đạt hiệu quả hợp tác và đổi mới cao hơn.

Đạo diễn Phạm Hoàng Nam - một đại diện của ngành công nghiệp sáng tạo văn hóa tại Việt Nam - chia sẻ lòng trắc ẩn mang ý nghĩa lớn hơn một liệu pháp sống khỏe. Lối sống viên mãn bao gồm một hệ giá trị phong phú như trí tuệ, tri thức, mạng lưới quan hệ, thời gian, sự chú tâm và đặc biệt là lòng trắc ẩn. "Tôi luôn cố gắng đặt chữ 'và' vào giữa, vì nghề của tôi không phải sáng tạo đơn lẻ mà ở mọi giai đoạn đều liên quan đến con người", ông nói.

Trong cuốn sách "The Universal Within – Vũ trụ của Tâm", ấn phẩm đầu tiên thuộc dự án Living Heritage, một sáng kiến nhằm lưu giữ và truyền tải những giá trị nhân sinh quan sâu sắc, quan điểm minh triết của người Việt toàn cầu cho thế hệ tương lai, doanh nhân Nguyễn Phương Lam, đạo diễn Hoàng Nam và nhiều học giả, nghệ sĩ gốc Việt trên toàn cầu như nhạc sĩ Niels Lan Doky, Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Công Duy, Nhạc sĩ Quốc Trung, PGS.TS.Bác sĩ. Phan Toàn Thắng, chia sẻ những vấn đề cấp thiết của thời đại dưới lăng kính mới mẻ, mở ra những trải nghiệm sống tích cực, cân bằng và thịnh vượng.

Những bài học được chắt lọc từ các cuộc đối thoại sâu sắc với những cá nhân Việt Nam thành công và có tầm ảnh hưởng trong nhiều lĩnh vực, hướng người đọc đến một cuộc sống chất lượng cao, thịnh vượng ngay giữa những biến đổi không ngừng của thời đại.

Đạo diễn Johnny Burke - từng đoạt giải Emmy với bộ phim tài liệu Tashi and the Monk cho rằng khơi dậy lòng trắc ẩn trong xã hội cho thấy một thực tế quan trọng: con người không tồn tại như những cá thể tách rời. Khi một người thay đổi cách nhìn và hành xử với thế giới, hiệu ứng đó có thể lan tỏa và góp phần tạo nên những thay đổi tích cực trong xã hội.

Các nhà khoa học thần kinh cũng chỉ ra rằng những hành vi như giúp đỡ người khác, chia sẻ và cảm thông có thể kích hoạt các vùng não liên quan đến cảm giác hạnh phúc và giảm căng thẳng. Điều này cho thấy lòng trắc ẩn không chỉ tốt cho xã hội mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho sức khỏe tinh thần của mỗi cá nhân.

Trong bối cảnh đó, nhiều sáng kiến văn hóa đang tìm cách khơi dậy và lan tỏa giá trị của lòng trắc ẩn thông qua các hình thức sáng tạo. Theo các học giả, việc kết hợp tri thức, nghệ thuật và khoa học về trí não có thể tạo ra một không gian học hỏi mới, nơi con người không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn trải nghiệm và chiêm nghiệm về giá trị sống.

Trong nhiều cuộc thảo luận về tương lai của AI, một quan điểm thường xuyên được nhắc lại: công nghệ có thể làm thay đổi cách chúng ta sống, nhưng không thể thay thế hoàn toàn những phẩm chất cốt lõi của con người.

Sự thấu cảm, lòng trắc ẩn và khả năng kết nối xã hội vẫn là những yếu tố giúp con người xây dựng cộng đồng bền vững. Trong khi AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu và tự động hóa công việc, chính các giá trị nhân văn mới là nền tảng để xã hội vận hành hài hòa.