Khơi thông các đầu kéo tăng trưởng

Hai phần thi Khởi động và Vượt chướng ngại vật đã khép lại với những tín hiệu tích cực, đưa kinh tế Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Song cũng như trong chương trình Đường lên đỉnh Olympia, chặng đường quyết định vẫn nằm ở hai phần thi cuối: Tăng tốc và Về đích.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026, Chính phủ đã xây dựng kịch bản tăng trưởng GDP 6 tháng cuối năm đạt 11,9% - mức tăng rất cao khi kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều bất định. Hàng loạt ngành, lĩnh vực được giao chỉ tiêu tăng trưởng đầy tham vọng như sản xuất điện 16,9%, xây dựng 17,6%, dịch vụ lưu trú và ăn uống 17,3%. Tại các địa phương, TP Hồ Chí Minh được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP 10,2%, Hà Nội 11%, Hải Phòng và Quảng Ninh cùng 13%, Bắc Ninh 12,5%, Hưng Yên 11,5%, Đà Nẵng 11,22%...

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới để đạt mục tiêu này, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định: "Để thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số, chúng ta không thể đi theo lối mòn cũ, tư duy cũ, cách làm cũ".

Bên cạnh tiêu dùng trong nước, bán lẻ, du lịch và dịch vụ - những lĩnh vực được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà phục hồi trong nửa cuối năm - nền kinh tế cần những động lực có sức lan tỏa lớn hơn để tạo cú bứt phá. Đầu tư công, thu hút dòng vốn chất lượng cao, khoa học công nghệ và thị trường vốn phát triển không chỉ trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng mà còn tạo nền tảng kích thích tổng cầu, thúc đẩy sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đầu tư công - “Đầu kéo” tăng trưởng hai con số

Theo các chuyên gia kinh tế, mỗi đồng vốn đầu tư công được giải ngân có thể kéo theo từ 2-3 đồng vốn tư nhân và FDI tạo hiệu ứng lan tỏa lớn đối với tăng trưởng. Ước tính trong 6 tháng cuối năm, khoảng hơn 760.000 tỷ đồng vốn đầu tư công cần được giải ngân. Đây vừa là áp lực lớn đối với các bộ, ngành, địa phương, vừa là một trong những động lực quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tại Lạng Sơn, mức tăng trưởng nửa đầu năm đạt 7,02%. Áp lực đặt ra với Lạng Sơn là rất lớn, khi 6 tháng cuối năm phải tăng trưởng trên 13%, mới đạt mục tiêu cả năm 10,61%. Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp, trong đó đẩy nhanh giải ngân đầu tư công được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất.

Tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng dài gần 60km là một trong những công trình giao thông kết nối cửa khẩu trọng điểm phía Bắc. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa và tăng năng lực thông thương qua tỉnh Lạng Sơn. Không chỉ tăng năng lực kết nối giao thương, việc đẩy nhanh tiến độ dự án còn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của địa phương.

Ngoài đẩy nhanh giải ngân vốn các dự án đầu tư công, địa phương cũng tập trung xử lý các dự án tồn đọng kéo dài, qua đó tạo động lực tăng trưởng. Tới nay, Lạng Sơn đã hoàn thành tháo gỡ được cho 77 dự án. Còn 25 dự án đang tập trung giải quyết và phấn đấu hoàn thành trong năm nay.

“Địa phương sẽ rà soát lại kịch bản tăng trưởng, trong đó gắn trách nhiệm người đứng đầu với từng chỉ tiêu cụ thể. Quyết tâm trong năm 2026 phải giải ngân 100% vốn đầu tư công, đẩy mạnh tiến độ đầu tư các khu cụm công nghiệp để sớm thu hút các nhà đầu tư thứ cấp”, ông Đinh Hữu Học, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn nhấn mạnh.

Thu hút nguồn vốn đầu tư chất lượng cao

Tuy nhiên, đầu tư công chỉ có thể đóng vai trò "vốn mồi". Để tạo ra mức tăng trưởng hai con số trong thời gian dài, nền kinh tế cần thu hút thêm các dòng vốn xã hội và vốn đầu tư nước ngoài có chất lượng cao.

Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 đạt trên 13 tỷ USD, tăng trên 11% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức cao nhất của 6 tháng đầu năm trong vòng 5 năm qua. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra nhiều thách thức, thu hút FDI đang được các địa phương triển khai theo hướng chủ động hơn.

Tại Thái Nguyên, khu công nghiệp Yên Bình 2 là một trong 7 khu công nghiệp sẽ được bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư ngay trong quý IV năm nay. Song song với đó, địa phương đã bắt đầu quy hoạch thêm 20 khu công nghiệp cho giai đoạn 2027-2030. Tư duy chủ động chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng trước khi có nhà đầu tư đang dần thay thế cách làm truyền thống.

"20 khu công nghiệp này sẽ được hoàn thành, đảm bảo tiến độ để mời gọi các nhà đầu tư vào đầu tư tại Thái Nguyên nhằm thu hút các dự án lớn, một số ngành quan trọng như công nghiệp bán dẫn, các công nghệ số, công nghệ thông tin tập trung cao để thu hút các nội lực lớn vào tỉnh”, bà Dương Phương Hoa - Phó Giám đốc Sở Tài chính, tỉnh Thái Nguyên cho biết.

Riêng 6 tháng đầu năm, Thái Nguyên đã thu hút khoảng 8 tỷ USD vốn FDI tăng thêm, cho thấy hiệu quả từ việc chủ động chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng và môi trường đầu tư.

Để tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh cho các địa phương, Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện dự án Luật Công nghiệp trọng điểm trình Quốc hội. Khi được ban hành, luật được kỳ vọng sẽ hình thành khung chính sách đủ mạnh để thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp nền tảng và công nghiệp hỗ trợ, nâng cao chất lượng dòng vốn FDI và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

Làm chủ công nghệ

Khi nguồn lực đất đai và lao động đều có giới hạn, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới. Theo các chuyên gia, các động lực này có thể đóng góp thêm 1-1,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP thông qua nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn.

Như tại công ty Automech, những hệ thống robot với tỷ lệ tự động hóa 95% được chế tạo ngay trong nước không chỉ kéo giảm chi phí đầu tư xuống chỉ còn 1/3, mà quan trọng là giúp doanh nghiệp chủ động hoàn toàn trong các đơn hàng với khách hàng.

"Chúng tôi cần chủ động về công nghệ để dễ dàng nâng cấp và cải tiến dây chuyền trong tương lai”, ông Lại Văn Luyện - Giám đốc Tự động hoá, Công ty Cổ phần Thiết bị và Giải pháp cơ khí Automech nhấn mạnh.

Theo Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), tự động hóa đang là động lực tăng năng suất mạnh nhất của ngành sản xuất toàn cầu. Với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, việc tự thiết kế và làm chủ công nghệ đã giúp giảm khoảng 75% chi phí đầu tư dây chuyền, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian hoàn vốn.

"Giải pháp để giúp chúng ta vừa đảm bảo được chất lượng vừa đảm bảo được giá thành, thứ nhất là phải không ngừng đổi mới công nghệ cũng như áp dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, để giúp giá thành giảm trong một thời gian dài và ổn định”, ông Trần Đức Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT cho biết.

Theo các chuyên gia, không thể bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu bằng những công xưởng gia công lạc hậu. Làm chủ công nghệ đang trở thành điều kiện tiên quyết để các doanh nghiệp sản xuất có thể đạt mức tăng trưởng hai con số và từng bước có được giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong dài hạn, năng suất lao động mới là yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng bền vững. Vì vậy, chuyển đổi số, AI, robot và đổi mới sáng tạo sẽ là động lực khác biệt giữa mục tiêu tăng trưởng cao và tăng trưởng bền vững.

Một thị trường vốn đủ mạnh

Trong hơn nửa đầu năm, hệ thống ngân hàng đã cung ứng thêm khoảng 1,46 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế, góp phần hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng.

Song nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, năng lượng và công trình trọng điểm ngày càng tăng, trong khi nguồn vốn huy động của các tổ chức tín dụng chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn. Điều này làm gia tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn và tạo áp lực thanh khoản đối với hệ thống ngân hàng.

“Một nền kinh tế hướng tới tăng trưởng hai con số nhưng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro”, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam cho biết. Phát triển thị trường vốn được xem là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững.

Theo ông Sơn, đến năm 2030, Việt Nam có thể cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn đầu tư, tương đương hơn ba lần GDP và khoảng 3,7 lần quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện nay. Để đáp ứng nhu cầu này, cần đồng thời huy động nguồn lực trong nước và quốc tế.

Đối với vốn nước ngoài, Việt Nam phải tiếp tục tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường, thực hiện đầy đủ các yêu cầu để nâng hạng theo chuẩn FTSE Russell từ tháng 9/2026, đồng thời từng bước hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn 2029-2030. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cấp phép, kết nối xử lý lệnh tự động, mô hình đối tác bù trừ trung tâm và các hạ tầng giao dịch, thanh toán theo chuẩn quốc tế.

Trong nước, ông Sơn chỉ ra nghịch lý cần được quan tâm là kinh tế Việt Nam tăng trưởng cao trong nửa đầu năm, nhưng diễn biến của thị trường vốn chưa phản ánh tương xứng. Một số ngành cơ bản, có vai trò cốt lõi với nền kinh tế, vẫn chịu áp lực giảm giá.

"Đây là vấn đề cần xử lý để khơi thông nguồn vốn cho nửa cuối năm và những năm tiếp theo", ông Sơn nêu quan điểm.

Về phía cung, cần đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại những lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ; tạo điều kiện cho các tập đoàn tư nhân thực hiện IPO; cho phép doanh nghiệp FDI phát hành cổ phiếu lần đầu gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Thị trường cũng cần phát triển thêm những sản phẩm mới như sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp, trái phiếu cho các dự án đối tác công tư, trái phiếu xanh và những sản phẩm gắn với tiêu chuẩn ESG.

Ở phía cầu, Việt Nam hiện có khoảng 13,5 triệu tài khoản chứng khoán nhưng hơn 98% thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Tỷ trọng này khiến thị trường dễ chịu tác động bởi tâm lý đám đông và biến động mạnh.

Vì vậy, cần phát triển mạnh các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và những định chế đầu tư dài hạn. Khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức tăng lên, thị trường sẽ ổn định hơn, đồng thời nâng cao khả năng hấp thụ các đợt phát hành quy mô lớn.