Không mất việc, nhưng cũng không có việc: Nghịch lý thị trường lao động Mỹ

Người lao động mặc kẹt trên thị trường việc làm

Nhìn vào các con số thống kê chính thức, thị trường lao động Mỹ dường như vẫn đang ổn định với tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp. Thế nhưng đằng sau đó là một trạng thái khá đặc biệt: không sa thải ồ ạt, nhưng cũng không có nhiều cơ hội mới. Những cánh cửa việc làm không hoàn toàn khép lại - nhưng cũng không dễ dàng mở ra. Với nhiều người lao động, hành trình tìm kiếm việc làm giờ đây đang trở nên dài và khó khăn hơn trước. Nhiều người thậm chí rơi vào tình trạng bị mắc kẹt.

Kể từ khi bị sa thải vào tháng 11 năm ngoái, anh John Sand đã bước vào một hành trình tìm việc kéo dài và đầy mệt mỏi. 300 bộ hồ sơ được gửi đi và gần như không có hồi âm.

Anh John Sand - Người lao động tìm việc chia sẻ: "Tôi nhớ khoảng 2 - 3 năm trước khi tôi tìm việc bên mảng dịch vụ môi trường. Lúc đó, ít nhất vòng đầu tiên sẽ là phỏng vấn qua điện thoại với người quản lý tuyển dụng trực tiếp và thường sau đó sẽ là một buổi phỏng vấn trực tiếp tại văn phòng để trao đổi cụ thể. Còn bây giờ, dường như nhiều nơi chẳng thèm phản hồi, hoặc họ gửi thư từ chối, hoặc bạn bị kẹt trong mê cung phỏng vấn".

Từ mục tiêu chính là lĩnh vực sáng tạo, Sand buộc phải mở rộng phạm vi sang cả những công việc như kho vận tại Amazon nhưng vẫn không có cơ hội. Để trang trải cuộc sống, anh chuyển sang giao hàng mỗi ngày. Tuy nhiên, giá xăng tăng trong thời gian gần đây đang khiến tình cảnh của anh ngày càng bấp bênh hơn.

Anh John Sand cho biết thêm: "Một câu hỏi luôn ám ảnh tôi, liệu tháng sau mình có đủ tiền trang trải cho cuộc sống hay không? May mắn là tôi còn một chiếc xe chạy tốt để kiếm sống qua ngày. Nhưng khi giá xăng tăng, thu nhập của tôi sẽ bị bào mòn. Chưa kể việc lái xe liên tục thế này luôn tiềm ẩn nguy cơ xe hỏng hóc bất cứ lúc nào".

Tâm lý lo ngại trên thị trường lao động Mỹ

Câu chuyện của anh John Sand không phải là cá biệt mà đang dần trở nên phổ biến: Nhiều người lao động tại Mỹ vẫn ở trong thị trường, nhưng không thực sự tìm được chỗ đứng. Thực tế này đang kéo theo một sự thay đổi đáng chú ý trong tâm lý người lao động.

Theo khảo sát của công ty nghiên cứu và tư vấn Gallup, lần đầu tiên trong nhiều năm, cán cân tâm lý đã đảo chiều: 49% người lao động Mỹ cảm thấy mình đang "gặp khó khăn", vượt qua con số 46% cảm thấy "phát triển tốt".

Chỉ 28% người lao động Mỹ được hỏi cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để tìm một công việc tốt, giảm sâu so với mức gần 70% của năm 2022. Hệ quả là hiện tượng "Job-hugging" (ôm chặt lấy việc cũ), dù không hài lòng, nhiều người cũng không dám nhảy việc vì sợ "tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa".

Sự lệch pha trên thị trường lao động Mỹ

Xu hướng trên được dự báo sẽ tiếp diễn trong thời gian tới, khi mà nhiều cánh cửa trên thị trường việc làm tại Mỹ vẫn tiếp tục đóng kín, còn một số cánh cửa khác dù mở ra, lại không dẫn tới những lựa chọn mà người lao động mong muốn.

Các dữ liệu mới nhất cho thấy thị trường lao động Mỹ đang bước vào một trạng thái có thể gọi là "đóng băng mềm". Số vị trí việc làm giảm mạnh trong tháng 2, trong khi tỷ lệ tuyển dụng mới rơi xuống mức thấp nhất kể từ tháng 4/2020 - thời điểm đại dịch COVID-19 bùng nổ. Dù tỷ lệ sa thải vẫn ở mức thấp, nhiều doanh nghiệp đang có xu hướng trì hoãn tuyển dụng khiến dòng chảy việc làm gần như chững lại.

Ông Cory Stahle - Chuyên gia kinh tế, Indeed Hiring Lab cho biết: "Chúng ta đang thấy một tín hiệu tích cực là ngày càng có nhiều người quay trở lại thị trường lao động, nhưng đi kèm với đó lại là một tín hiệu tiêu cực: Doanh nghiệp không tuyển thêm người. Về dài hạn, khi đặt hai yếu tố này cạnh nhau, đây là điều đáng lo ngại, bởi đó là công thức rõ ràng dẫn tới tỷ lệ thất nghiệp gia tăng - khi người lao động muốn có việc làm nhưng lại không thể tìm được việc".

Áp lực được dự báo sẽ còn tiếp diễn. Ngân hàng Goldman Sachs ước tính, giá dầu tăng có thể khiến kinh tế Mỹ mất khoảng 10.000 việc làm mỗi tháng trong giai đoạn từ nay đến cuối năm. Cùng lúc đó, làn sóng tái cấu trúc để đầu tư vào trí tuệ nhân tạo AI cũng đang khiến nhiều doanh nghiệp mạnh tay cắt giảm hàng ngàn nhân sự.

Tuy nhiên, ngay cả với những ngành vẫn có nhu cầu tuyển dụng, việc doanh nghiệp và người lao động có thể tìm thấy nhau cũng không hề đơn giản. Ví dụ như ngành tôm hùm đất trị giá 300 triệu USD của bang Louisiana đang đối mặt với hậu quả nghiêm trọng do thiếu lao động nhập cư, trong khi người lao động Mỹ hiện cũng không mấy mặn mà với những công việc này.

Ông Alan Lawson - Chủ doanh nghiệp kinh doanh tôm hùm đất cho biết: "Chúng tôi không thể tuyển đủ người. Cơ sở này cần 125 lao động, nhưng chúng tôi không tìm được 125 người có mong muốn và kỷ luật làm việc như yêu cầu. Chúng tôi có tuyển được một vài người, nhưng người lao động Mỹ thường muốn công việc toàn thời gian, có phúc lợi và ổn định".

Theo Bloomberg, tình trạng này đang xuất hiện ở nhiều lĩnh vực như xây dựng, giải trí, khách sạn hay chế biến thực phẩm - những ngành vốn phụ thuộc vào lao động nhập cư. Thực tế này cho thấy một nghịch lý rõ rệt: Thị trường lao động Mỹ hiện nay không hẳn thiếu việc, mà là thiếu sự kết nối giữa nhu cầu của doanh nghiệp và lựa chọn của người lao động.

Lựa chọn nào cho người lao động Mỹ?

Trong bối cảnh cơ hội việc làm bị thu hẹp, ngày càng nhiều người lao động Mỹ đang chủ động điều chỉnh lựa chọn nghề nghiệp theo hướng phù hợp với những thay đổi trên thị trường hơn.

Các khảo sát khác nhau tại Mỹ trong năm qua, cho thấy có khoảng 40% - 60% người lao động được hỏi đã cân nhắc việc rời bỏ các công việc văn phòng truyền thống để chuyển sang những công việc cổ cồn xanh đòi hỏi kỹ năng tay nghề, vốn được cho là ít có nguy bị thay thế bởi AI hơn và cơ hội tìm kiếm việc làm cũng khả quan hơn.

Sự dịch chuyển này không chỉ dừng ở tâm lý, mà đã xảy ra trên thực tế. Thống kê cho thấy, số lượng sinh viên theo học tại các trường tập trung vào đào tạo nghề tại Mỹ đã tăng gần 20% kể từ năm 2020. Trong bối cảnh tự động hóa ngày càng phổ biến, nhiều người Mỹ trẻ tuổi hiện đang đặt cược vào các nghề nghiệp khó bị thay thế hơn, trong các lĩnh vực như xây dựng, cứu hỏa và điện.

Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp thị trường lao động tại Mỹ trở nên cân bằng hơn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, thích nghi với công nghệ, thay vì né tránh, mới là yếu tố quyết định triển vọng việc làm của người lao động trong dài hạn. Đó cũng là ý kiến được Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (FED) Jerome Powell đưa ra trong cuộc trò chuyện mới đây với các sinh viên đại học Harvard.

Ông Jerome Powell - Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) cho hay: "Theo quan sát của tôi, các mô hình ngôn ngữ lớn đang giúp con người làm việc hiệu quả hơn rất nhiều. Tôi cảm thấy điều đó đúng với chính mình, vì tôi có thể học hỏi rất nhanh. Tôi nghĩ nếu sử dụng tốt, nó sẽ giúp bạn làm việc hiệu quả hơn. Vì vậy, các bạn cần đầu tư thời gian để thực sự làm chủ những công nghệ mới này và điều đó sẽ mang lại lợi thế cho các bạn. Không thể phủ nhận đây là thời điểm khó khăn để gia nhập thị trường lao động, có thể cần một chút kiên nhẫn. Nhưng về lâu dài, nền kinh tế sẽ mang lại những cơ hội rất lớn - hãy giữ tâm lý lạc quan".

Những dịch chuyển đang diễn ra cho thấy, sự chững lại của thị trường lao động Mỹ có thể sẽ chưa sớm kết thúc. Để phá vỡ trạng thái bế tắc này, điều quan trọng không chỉ là tạo thêm việc làm, mà là thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp và lựa chọn của người lao động. Bởi chỉ khi những cánh cửa phù hợp thực sự được mở ra và người lao động sẵn sàng bước vào thị trường lao động mới có thể vận hành trơn tru trở lại.