Kiến tạo “ĐH hạnh phúc” trong kỷ nguyên mới: Khi sinh viên trưởng thành và cảm thấy tự hào

Hội thảo "Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động" vừa được tổ chức sáng 22/5 do Trường ĐH Đại Nam và Soha.vn phối hợp tổ chức vừa diễn ra sáng 22/5. Hội thảo tập trung thảo luận về việc xây dựng mô hình đại học hạnh phúc tại Việt Nam.

Một khảo sát trực tuyến thực hiện tháng 4/2026 với hơn 9.200 sinh viên tại 10 trường đại học cho thấy hơn 33% người tham gia từng phân vân hoặc muốn đổi ngành học nếu được lựa chọn lại; gần 20% không thực sự tự hào về ngôi trường mình đang theo học. Những con số này cho thấy câu chuyện "đại học hạnh phúc" không chỉ là một khái niệm truyền cảm hứng, mà gắn trực tiếp với trải nghiệm học tập, sự trưởng thành và niềm tin của người học đối với môi trường giáo dục đại học.

Trường ĐH hạnh phúc phải được tạo ra bằng chất lượng và niềm tin thật

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Đắc Sơn, Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH Đại Nam, thẳng thắn nhìn nhận một "đại học hạnh phúc" không đồng nghĩa với môi trường ít áp lực hay chỉ tạo ra sự dễ chịu ngắn hạn, mà là nơi giúp người học trưởng thành hơn, mạnh mẽ hơn và đủ năng lực để bước vào cuộc sống. Hạnh phúc trong giáo dục đại học không nằm ở cơ sở vật chất, hoạt động phong trào hay cảm giác hài lòng tức thời, mà phải gắn liền với việc hình thành năng lực thực, bản lĩnh sống, tinh thần tự học, trách nhiệm với bản thân và xã hội.

Theo ông, một sinh viên trưởng thành không phải là người biết nhiều lý thuyết nhất, mà là người biết đứng dậy sau va vấp. Một trường đại học hạnh phúc không thể được tạo ra bằng truyền thông, mà phải được tạo ra bằng chất lượng thật và niềm tin thật.

Để hiện thực hóa điều này, nhà trường cần bảo đảm sự phát triển hài hòa cho các chủ thể, trong đó giảng viên được tôn trọng và có điều kiện cống hiến, sinh viên được hỗ trợ để vượt qua áp lực, phát triển năng lực và trưởng thành. Hoạt động giáo dục, theo ông, phải hướng đến việc hình thành những con người có năng lực, trách nhiệm với bản thân và xã hội.

Ba trụ cột: Con người, hệ thống và môi trường

Trình bày tham luận tại hội thảo, PGS-TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội, đồng thời là Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, chia sẻ quan điểm "Thiên tài được sinh ra từ niềm vui". 

Chỉ khi người học cảm thấy hạnh phúc, được truyền cảm hứng và được phát triển bản thân thì mới có thể sáng tạo và bứt phá. Từ đó, ông đặt ra câu hỏi: Liệu chính các trường đại học đã thật sự hạnh phúc chưa, và người học có đang hạnh phúc trong môi trường học tập của mình hay không?

Thực tế cho thấy, nhiều sinh viên hiện nay đang chịu áp lực lớn về học tập, thi cử và tương lai nghề nghiệp. Dẫn lại một nghiên cứu tại TP Hồ Chí Minh, ông Nam cho biết vào thời điểm ôn thi, nhiều sinh viên gần như không còn năng lực tận hưởng hạnh phúc. Dù có nhiều ước mơ và khát vọng nhưng không ít bạn trẻ thiếu điều kiện để hiện thực hóa những điều mình mong muốn.

Ông cho rằng, xây dựng một trường học hạnh phúc trong thời đại trí tuệ nhân tạo không thể chỉ đo bằng thành tích học tập, mà phải hướng tới phát triển con người toàn diện, có nội lực cá nhân và sức khỏe tinh thần vững vàng trước những biến động.

Theo ông, mô hình này cần được xây dựng trên ba trụ cột: con người, hệ thống và môi trường. Trong đó, người học giữ vai trò trung tâm; hệ thống quản trị cần linh hoạt hơn, giảm áp lực không cần thiết và tôn trọng sự khác biệt; còn môi trường học tập phải an toàn, tích cực, có cơ chế hỗ trợ tâm lý và tạo niềm tin để sinh viên phát triển.

Sinh viên hạnh phúc không phải là sinh viên ít áp lực

Ở góc nhìn khác, TS Lê Mai Lan - Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học VinUni đã đưa ra một cách tiếp cận đáng chú ý về hạnh phúc trong giáo dục gồm hai tầng. Tầng thứ nhất là "hài lòng", cảm xúc ngắn hạn trong quá trình học. Tầng thứ hai là "tự hào", cảm giác dài hạn khi người học nhìn lại hành trình trưởng thành của mình. Theo bà, sinh viên có thể hài lòng nhưng chưa chắc đã tự hào và chính sự chuyển hóa từ hài lòng sang tự hào mới là thước đo thực sự của một nền giáo dục tốt.

"Một sinh viên hạnh phúc không phải là sinh viên ít áp lực. Đó là sinh viên sau bốn năm nhìn lại và thấy: mình đã lớn lên, mình làm được nhiều hơn, mình hiểu mình hơn và mình biết vì sao việc mình làm có ý nghĩa. Đại học hạnh phúc không phải là đại học dễ chịu nhất. Đó là đại học khiến sinh viên trở nên đáng tự hào và khiến xã hội tự hào vì có ngôi trường đó," Tiến sỹ Lê Mai Lan khẳng định.

Hạnh phúc trong giáo dục đại học phải được kiến tạo từ chất lượng đào tạo cũng là chia sẻ của Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam. Theo Giáo sư Rick Bennett, điều quan trọng không chỉ là bảng xếp hạng hay kiểm định, mà là việc trường đại học có thực sự giúp sinh viên hình thành năng lực, khả năng thích nghi và sự tự tin để bước vào thế giới đầy biến động hay không.

Ở cấp độ sâu hơn, bài toán này không chỉ dừng ở môi trường học tập mà còn gắn với tư duy quản trị và tự do học thuật trong đại học. GS.TS Nguyễn Văn Nội, Chủ tịch Hội các Phòng thử nghiệm Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, giá trị này bắt đầu từ sự thấu cảm và khả năng giải phóng sức sáng tạo. Theo GS.TS Nguyễn Văn Nội, hạnh phúc trong đại học không chỉ nằm ở kết quả đào tạo mà còn ở môi trường học thuật cởi mở, nơi giảng viên được tôn trọng và sinh viên có cơ hội phát triển năng lực sáng tạo.

Để đạt được mục tiêu đó, tư duy quản trị nhà trường cần chuyển từ giám sát, áp đặt sang đồng hành và phục vụ. Nhà trường cần đơn giản hóa thủ tục, ứng dụng công nghệ vào quản trị, đầu tư cho đội ngũ trẻ và thúc đẩy đối thoại thực chất để kịp thời hỗ trợ người học. Chính cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, cùng môi trường tự do học thuật, mới tạo nên nền tảng bền vững cho một đại học hạnh phúc.