Khi doanh thu chỉ là phần nổi của “tảng băng”
Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối nội dung và hành vi tiếp nhận thông tin của mọi người. Trong bối cảnh đó, báo chí cách mạng Việt Nam, vừa phải thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, tư tưởng; vừa đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực tài chính và xây dựng "hệ sinh thái báo chí, truyền thông" hiện đại, bền vững. "Kinh tế báo chí" vì thế không chỉ là doanh thu từ phát hành hay quảng cáo, mà còn là giá trị được tạo ra trong toàn bộ hệ sinh thái truyền thông và công nghiệp nội dung.
"Kinh tế báo chí" không chỉ là doanh thu từ phát hành hay quảng cáo, mà còn là giá trị được tạo ra trong toàn bộ hệ sinh thái truyền thông và công nghiệp nội dung
Khi nhắc đến báo chí và truyền hình, chúng ta thường nghĩ đến tin tức và giải trí, trong đó nhiều nội dung được cung cấp miễn phí. Nhưng phía sau mỗi sản phẩm báo chí là cả một chuỗi hoạt động sản xuất, công nghệ, quảng cáo, phân phối và dịch vụ. Nếu nhìn từ góc độ kinh tế, báo chí đang tạo ra những giá trị nào cho tăng trưởng kinh tế?
Theo dữ liệu từ Hệ thống quản lý thuế tập trung, trong 6 tháng đầu năm nay, các cơ quan báo chí, phát thanh và truyền hình đã đóng góp vào ngân sách nhà nước gần 427 tỷ đồng. So với nhiều lĩnh vực kinh tế khác, con số này chưa lớn. Tuy nhiên, thuế chỉ phản ánh một phần giá trị kinh tế được ghi nhận trực tiếp từ hoạt động báo chí.
Bởi đó là kết quả đóng góp trực tiếp có thể nhìn thấy thông qua doanh thu từ dịch vụ phát sóng, cung cấp nội dung, truyền thông, quảng cáo sản xuất chương trình, xuất bản. Nhưng đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, giá trị lớn hơn, gồm việc làm, công nghệ, bản quyền, dữ liệu, thương mại, du lịch và sức lan tỏa của thông tin đối với các hoạt động kinh tế.
Tại Mỹ, theo báo cáo từ Hiệp hội Phát thanh Truyền hình Quốc gia, các đài phát thanh và truyền hình đóng góp tới 1.190 tỷ USD vào GDP của nước này. Phần nổi của “tảng băng” chỉ là hơn 53 tỷ USD đóng góp trực tiếp, tương đương 4,5%. Phần chìm chiếm hơn 95%, trong đó 134 tỷ USD đến từ tác động lan tỏa sang các ngành khác và gần 997 tỷ USD được thúc đẩy thông qua quảng cáo.
Các con số cho thấy giá trị kinh tế của báo chí, truyền thông không chỉ nằm trong doanh thu có thể nhìn thấy, mà còn ở năng lực kết nối thị trường, thúc đẩy tiêu dùng và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Còn tại Nhật Bản, báo chí và truyền hình cũng đang tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực kinh tế như công nghiệp nội dung, quảng cáo, điện ảnh, trò chơi bán lẻ, du lịch… Khả năng thương mại hóa tài sản trí tuệ cùng cơ chế tự chủ trong vận hành là chìa khóa tạo nên sự kinh doanh năng động của báo chí nước này.
Năm 2025, doanh thu của phát thanh, truyền hình của Nhật Bản đạt khoảng 15 tỷ USD. Khoảng 80% nguồn thu đến từ thương mại Nhật Bản gắn với quảng cáo và truyền hình trả tiền. Nhiều hãng truyền thông Nhật Bản đã đóng góp lớn cho ngành công nghiệp nội dung của nước này như phim, anime, manga… với tổng doanh thu trong và ngoài nước lên đến hơn 130,5 tỷ USD.
Doanh thu trực tiếp của báo chí, truyền hình và xuất bản chỉ là phần nổi. Phần lan tỏa lớn hơn nằm ở quảng cáo và bán lẻ; thương mại hóa IP; du lịch nội dung; xuất khẩu hàng tiêu dùng; phát triển công nghệ số; và giá trị thương hiệu của Nhật Bản.
Theo Bộ METI, cứ 100 tỷ yen nhu cầu mới trong ngành quảng cáo sẽ tạo ra khoảng 227 tỷ yen giá trị sản xuất trong toàn nền kinh tế Nhật Bản. Quy mô kinh tế báo chí truyền thông tạo ra tương đương 1,2% GDP của nước này.
Hầu hết các cơ quan báo chí và đài truyền hình của Nhật Bản đều "vận hành tự chủ", tức tự chịu trách nhiệm về doanh thu, chi phí, lợi nhuận và cả thua lỗ. Điều này góp phần tạo nên một nền kinh tế báo chí năng động và cạnh tranh.
Cần đa dạng hóa các mô hình kinh doanh
Nói về sự năng động và đóng góp của truyền thông, truyền hình vào tăng trưởng kinh tế hãy nhìn vào ví dụ World Cup 2026™ đang diễn ra. Theo các nghiên cứu về tác động kinh tế, World Cup 2026™ năm nay có thể đóng góp khoảng 41 tỷ USD vào GDP toàn cầu. Giá trị này được tạo ra thông qua bản quyền truyền thông, quảng cáo, du lịch, vận tải, lưu trú, bán lẻ.
Tại Việt Nam, việc Đài Truyền hình Việt Nam là đơn vị phát sóng chính của FIFA, sở hữu hệ thống quyền truyền thông toàn diện đối với FIFA World Cup 2026™ trong lãnh thổ Việt Nam bao gồm: Quyền truyền hình trên mọi hạ tầng mặt đất, cáp, vệ tinh, IPTV; Quyền phát thanh; Quyền trên hạ tầng di động và Internet (bao gồm trên nền tảng mạng xã hội); Quyền trình chiếu công cộng... cũng mở ra một chuỗi giá trị trên nhiều nền tảng.
Sức hút của World Cup 2026™ được thể hiện rõ trên hệ sinh thái số của VTV. Riêng với nội dung World Cup 2026™, ngoài tivi truyền thống thì Youtube VTV24 có 20 triệu lượt xem, Page Facebook VTV24 có 235 triệu lượt xem và VTVGo có nửa tỷ lượt xem.
Lượng khán giả lớn không chỉ tạo giá trị cho hoạt động sản xuất, phân phối nội dung và quảng cáo. Sự quan tâm dành cho giải đấu còn có thể kéo theo nhu cầu về ăn uống, gặp gỡ, đi lại, mua sắm, viễn thông và dịch vụ số. Đây là một trong những kênh để truyền thông góp phần kích thích tiêu dùng và lan tỏa giá trị sang các lĩnh vực kinh tế khác.
Cơ chế tự chủ giúp VTV huy động nguồn lực để sở hữu hệ thống quyền truyền thông toàn diện, sản xuất và phân phối trọn vẹn 104 trận đấu trên đa nền tảng. Nội dung thu hút khán giả, tạo nguồn thu từ quảng cáo, tài trợ và hợp tác truyền thông được tái đầu tư cho công nghệ, nhân lực và chất lượng nội dung, tạo thành một chu trình và thúc đẩy kinh tế báo chí phát triển bền vững.
"Các bài báo, tác phẩm báo chí được đến với công chúng sẽ tạo ra lượng truy cập quay trở lại các nền tảng của cơ quan báo chí. Đây là cơ sở để các tòa soạn tạo nguồn thu từ quảng cáo. Khi toà soạn có được nguồn thu sẽ giúp phục vụ ngược trở lại cho nội dung, từ đóng tăng hiệu quả xã hội”, PGS.TS. Nguyễn Thành Lợi - Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho biết.
Doanh thu dịch vụ trên nền tảng số VTVgo bao gồm doanh thu dịch vụ VTVgo Plus, doanh thu thương mại điện tử VTV Shop và các dịch vụ nội dung khác đạt hơn 120 tỷ đồng trong nửa đầu năm nay. Hay với nhiều cơ quan báo chí cũng đã có "dịch vụ đọc báo thu phí" sẽ cung cấp người dùng những nội dung chuyên sâu, chất lượng cao, không gián đoạn bởi quảng cáo… trên đa nền tảng, đa thiết bị.
"Các cơ quan báo chí sẽ đa dạng hóa các mô hình kinh doanh, trong đó phải khôi phục lại hoạt động thu phí từ bán báo, trên cả báo điện tử và trên cả ứng dụng phát thanh truyền hình trả tiền. Từ đó, cơ quan báo chí có sự bền vững hơn trong hoạt động kinh doanh cũng như sản xuất nội dung”, ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nêu giải pháp.
Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của Nhân dân
Làm chủ không gian số để phát triển bền vững
Trong bài viết "Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số" Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh báo chí cần tiếp cận được nơi công chúng hiện diện qua mọi nền tảng, nhưng không thể để lệ thuộc vào thuật toán bên ngoài. Làm chủ không gian số nghĩa là biết khai thác các nền tảng toàn cầu, đồng thời xây dựng kênh riêng, cộng đồng độc giả riêng, dữ liệu riêng và thương hiệu tin cậy riêng. Báo chí cần nguồn lực để đầu tư công nghệ, bảo vệ bản quyền, đào tạo nhân lực và giữ chân người giỏi.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh mong muốn các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của Nhân dân.
Có thể nói, sức mạnh của "kinh tế báo chí" không chỉ nằm ở bề nổi là doanh thu hay những con số đóng góp vào GDP mà hơn thế rất nhiều nằm ở giá trị lan tỏa là niềm tin của xã hội. Bởi một quyết sách quan trọng, một chính sách đúng đắn, một thông tin chính xác, kịp thời… được thông tin đến khán giả có thể góp phần thay đổi hành vi của cá nhân, của doanh nghiệp, của ngành, của lĩnh vực, từ đó đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, sự ổn định của xã hội, sự phồn vinh của đất nước.
Bình luận (0)