Lai Châu: Bền bỉ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, đưa các liệt sĩ trở về

Những dấu chân tìm về nơi các anh nằm lại

Con đường vào khu vực tìm kiếm ở Bình Lư hôm ấy vẫn còn in dấu những bước chân của cán bộ, chiến sĩ. Giữa màu xanh trùng điệp của núi rừng, mỗi khoảng đất được khoanh vùng đều được khảo sát kỹ lưỡng. Đất đá được bóc từng lớp, từng dấu tích được nâng niu, kiểm tra cẩn trọng.

Ở nơi này, hơn bảy thập kỷ trước, 47 cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại sau một trận chiến khốc liệt.

Thời gian có thể làm thay đổi địa hình, phủ lên những dấu tích chiến tranh nhiều lớp đất đá, nhưng không thể xóa đi trách nhiệm của những người đang sống đối với những người đã hy sinh.

Đối với Lai Châu, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, nghĩa tình và đạo lý đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Ông Tống Thanh Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lai Châu, khẳng định như vậy khi nói về nhiệm vụ đặc biệt này.

Theo ông Tống Thanh Hải, mỗi phần mộ liệt sĩ chưa được tìm thấy, mỗi hài cốt chưa xác định được danh tính vẫn là nỗi trăn trở của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh, đồng thời là nỗi mong mỏi của các gia đình liệt sĩ. Vì vậy, đây là nhiệm vụ phải được thực hiện kiên trì, lâu dài, với trách nhiệm cao nhất.

Nhận thức ấy được cụ thể hóa bằng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Tỉnh Lai Châu phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Trung ương, Bộ Quốc phòng, Quân khu 2; đồng thời đẩy mạnh rà soát thông tin, tổ chức tìm kiếm tại thực địa, quy tập hài cốt và ứng dụng giám định ADN để từng bước xác định danh tính các liệt sĩ.

Lai Châu là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, địa hình chia cắt. Nhiều khu vực từng là chiến trường nay đã thay đổi rất nhiều. Có nơi rừng cây đã phủ kín dấu tích; có nơi đường giao thông, công trình dân sinh đã làm biến đổi địa hình; có những vị trí chỉ còn tồn tại trong ký ức của những người từng đi qua chiến tranh.

Trong khi đó, những nhân chứng lịch sử ngày càng ít. Người còn sống thì tuổi cao, sức khỏe giảm sút, trí nhớ không còn minh mẫn như trước. Nhiều hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, di chuyển hoặc cải táng qua nhiều năm, bị phân hủy, khiến việc lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN gặp không ít trở ngại.

Trong hoàn cảnh ấy, mỗi cuộc tìm kiếm là một hành trình lần theo những mảnh ghép của quá khứ.

Ngay sau khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai, Ban Chỉ đạo tỉnh Lai Châu xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai đồng bộ; các cơ quan, đơn vị, địa phương được phân công nhiệm vụ cụ thể.

100% thành viên Ban Chỉ đạo tỉnh, các sở, ban, ngành, địa phương và lực lượng vũ trang được quán triệt nội dung Chiến dịch.

Từ hồ sơ, tài liệu lịch sử đến lời kể của nhân chứng; từ thông tin do người dân cung cấp đến những dấu tích ngoài thực địa, tất cả đều được tập hợp, phân loại và xác minh.

Sau kết luận địa bàn đợt 1, toàn tỉnh còn 92 liệt sĩ chưa tìm kiếm, quy tập. Đến nay, 20 trường hợp đã được kết luận; còn 72 trường hợp tiếp tục được rà soát, xác minh, phân bố tại 16/38 xã, phường.

Con số ấy cho thấy phía trước vẫn còn một hành trình dài.

47 liệt sĩ trở về sau hơn bảy thập kỷ

Trong hành trình ấy, việc tìm kiếm, khai quật và quy tập 47 hài cốt liệt sĩ tại xã Bình Lư là dấu mốc đặc biệt.

Để đi đến kết quả ấy không phải là câu chuyện của một ngày hay một cuộc tìm kiếm đơn lẻ. Đó là quá trình đối chiếu tư liệu lịch sử, xác minh lời kể nhân chứng, khảo sát thực địa và từng bước khoanh vùng vị trí.

Theo kết quả xác minh của Ban Chỉ đạo tỉnh, khu vực này là nơi an táng tập thể 47 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 920, Trung đoàn 148, Quân khu Tây Bắc và Ban Cán sự Đảng huyện Phong Thổ, hy sinh ngày 14/2/1951 trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

Hơn 70 năm đã trôi qua.

Những người lính năm xưa đã trở thành một phần của lịch sử. Nhưng khi những dấu tích được tìm thấy, quá khứ như được đánh thức giữa lòng đất.

Từng lớp đất đá được bóc tách. Những người làm nhiệm vụ cẩn trọng với từng dấu hiệu nhỏ. Công việc đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và cả sự xúc động khó nói thành lời.

Trong Chiến dịch, tổng lực lượng tham gia thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập là 237 ngày công; trong đó lực lượng thường trực 156 ngày công, lực lượng huy động 81 ngày công. Các lực lượng tổ chức đào bới tại 4 khu vực thuộc Mường Than, Huổi Luông và Bình Lư, với diện tích tìm kiếm 720m², khối lượng đào bới 1.034m³ đất đá.

Rồi kết quả hiện ra: 47 hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, quy tập.

Ngày 10/8/2026, tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Bình Lư, lễ viếng, truy điệu và an táng 47 liệt sĩ được tổ chức trang nghiêm, trọng thể.

Những người đã nằm lại nơi núi rừng xa xôi cuối cùng cũng có một nơi an nghỉ mới.

Khói hương nghi ngút. Những nén nhang được thắp lên. Trong giây phút truy điệu, khoảng cách giữa hiện tại và quá khứ dường như được nối liền.

Các anh trở về không chỉ bằng những phần hài cốt được tìm thấy từ lòng đất, mà còn trở về trong sự tri ân của Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân.

Thượng tá Tẩn Yêu Lồng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu, cho rằng đây là kết quả nổi bật và có ý nghĩa đặc biệt trong thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn tỉnh.

Bởi mỗi hài cốt liệt sĩ được quy tập là một cuộc đoàn tụ muộn màng. Và mỗi cuộc đoàn tụ ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng, có những món nợ ân tình không thể đo đếm bằng thời gian.

Nhưng Bình Lư chưa phải điểm dừng.

Từ 13 nguồn tin do Nhân dân cung cấp, liên quan đến 37 mộ liệt sĩ, lực lượng chức năng đã tổ chức xác minh, tìm kiếm. Trong đó, có những trường hợp đã tìm kiếm, khai quật nhưng không tìm thấy hài cốt; có những trường hợp đã được xác minh, cất bốc, quy tập.

Hiện nay, 6 thông tin về phần mộ được xác định có cơ sở tương đối chính xác tại các địa bàn Pa Tần, Bum Tở, Tủa Sín Chải, Mường Kim, Nậm Cuổi... đang tiếp tục được xử lý.

Mỗi thông tin là một tia hy vọng.

Tìm được hài cốt mới là bước đầu

Nếu tìm kiếm, quy tập là hành trình đưa các anh trở về thì xác định danh tính là hành trình trả lại cho các anh một cái tên.

Đó là công việc khó khăn không kém.

Trong tháng 6/2026, Ban Chỉ đạo tỉnh đã hoàn thành lấy mẫu giai đoạn I tại 6 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Tổng cộng 152 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin được rà soát, khai quật để lấy mẫu.

Nhưng sau thời gian dài, chỉ 55 phần mộ còn đủ điều kiện lấy mẫu phục vụ giám định ADN, chiếm 36,2%.

55 mẫu được niêm phong, lập hồ sơ, số hóa thông tin và bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội theo đúng quy định.

Đằng sau những con số khô khan ấy là một thực tế đầy day dứt. Có những liệt sĩ đã trở về nghĩa trang nhưng tên tuổi vẫn chưa thể xác định. Trên bia mộ có thể chỉ là những dòng chữ chưa đầy đủ thông tin. Phía sau mỗi phần mộ vô danh có thể là một gia đình vẫn chờ đợi, một người mẹ đã đi qua cả cuộc đời mong tin con, một người vợ giữ mãi ký ức về người chồng không trở về.

Bởi vậy, với lực lượng thực hiện nhiệm vụ, tìm thấy hài cốt mới chỉ là bước đầu. Đích đến cuối cùng là trả lại tên tuổi, quê hương và người thân cho từng liệt sĩ.

Để làm được điều đó, các phương pháp được triển khai đồng thời. Hồ sơ lịch sử được rà soát, nhân chứng được tìm gặp, thông tin từ Nhân dân được kiểm chứng, thực địa được khảo sát và mẫu sinh phẩm được thu nhận để phục vụ giám định ADN.

Cùng với đó là nhiệm vụ số hóa, chuẩn hóa dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và kết quả tìm kiếm. Những thông tin từng nằm rải rác trong hồ sơ, sổ sách, ký ức của nhân chứng sẽ từng bước được hệ thống hóa, tạo cơ sở cho việc tra cứu, đối chiếu và xác minh lâu dài.

Theo ông Tống Thanh Hải, mỗi phần mộ chưa được tìm thấy, mỗi hài cốt chưa xác định được danh tính vẫn là nỗi trăn trở của địa phương và cũng là nỗi mong mỏi của thân nhân liệt sĩ. Vì vậy, tỉnh sẽ tiếp tục huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, phối hợp với các cơ quan Trung ương, Bộ Quốc phòng và Quân khu 2, kiên trì thực hiện nhiệm vụ này trong thời gian tới.

Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm.

72 trường hợp chưa tìm kiếm, quy tập tiếp tục được phân loại, xác minh. Những địa bàn như Pa Tần, Nậm Sỏ, Tủa Sín Chải, Dào San, Sì Lờ Lầu... sẽ tiếp tục được tập trung rà soát.

Từ ngày 7 đến 15/9/2026, lực lượng chức năng dự kiến tổ chức cất bốc, quy tập 3 mộ liệt sĩ đã rõ thông tin.

Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, công tác bảo đảm an toàn cũng được đặt lên hàng đầu. Những khu vực chiến trường cũ có thể còn bom mìn, vật nổ; địa hình hiểm trở, xa khu dân cư. Vì vậy, mỗi cuộc khảo sát, mỗi đợt tìm kiếm đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, tổ chức khoa học và chặt chẽ.

Trong hành trình ấy, người dân vẫn là một nguồn thông tin đặc biệt quý giá.

Một câu chuyện được kể lại từ người cựu chiến binh. Một địa danh cũ được nhắc lại. Một ký ức của người dân địa phương. Một tấm ảnh, một trang giấy, một dòng ghi chép còn lưu giữ trong gia đình... tất cả đều có thể trở thành manh mối giúp tìm lại một người đã nằm xuống.

Chiến tranh đã lùi xa. Những cánh rừng đã thay màu, những con đường mới mở, những bản làng đổi thay. Nhưng giữa đại ngàn Lai Châu, hành trình tìm kiếm những người con đã hy sinh vì Tổ quốc vẫn không dừng lại.

Bởi với những người lính hôm nay, các anh không phải là những cái tên nằm lại trong lịch sử.

Các anh là đồng đội.

Là những người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đất nước có ngày hôm nay.

Và với thân nhân các liệt sĩ, đó còn là những người cha, người anh, người chồng, người con mà gia đình chưa bao giờ thôi mong ngóng.

“Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Lai Châu luôn ghi nhớ sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và sẽ tiếp tục làm hết sức mình để mỗi liệt sĩ có thể được trở về đúng tên tuổi, quê hương và với vòng tay của gia đình”, ông Tống Thanh Hải nhấn mạnh.

Đó không chỉ là một lời động viên gửi tới thân nhân liệt sĩ.

Đó còn là lời cam kết.

Lời cam kết được viết bằng những chuyến đi đến vùng sâu, vùng xa; bằng những ngày khảo sát giữa núi rừng; bằng từng mét đất được đào tìm; bằng từng hồ sơ được rà soát và từng mẫu sinh phẩm được nâng niu, bảo quản.

Có thể còn những cuộc tìm kiếm không có kết quả. Có thể còn những phần mộ chưa thể xác định. Nhưng với mỗi nguồn tin được kiểm chứng, mỗi hài cốt được quy tập và mỗi cái tên được trả lại, hành trình ấy lại tiến thêm một bước.

Một phần mộ vô danh có thể trở thành phần mộ có tên.

Một gia đình có thể nhận lại người thân sau hàng chục năm chờ đợi.

Và những người đã hy sinh giữa đại ngàn năm nào sẽ thực sự trở về với quê hương, với gia đình, với đồng đội.

Đó không chỉ là kết quả của một Chiến dịch.

Đó là sự tiếp nối của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là trách nhiệm, nghĩa tình và lời tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi trẻ, máu xương cho độc lập, tự do của Tổ quốc.