Lai Châu bứt tốc từ dòng chảy năng lượng

"Mỏ vàng xanh" giữa đại ngàn Tây Bắc

Đứng giữa công trường thủy điện đang gấp rút hoàn thiện những hạng mục cuối cùng bên dòng Nậm Na, tiếng máy móc vang vọng giữa núi rừng như nhịp đập của một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ. Những tuyến đường công vụ xuyên núi, những cột điện vươn lên giữa đại ngàn và dòng nước cuộn chảy qua các tua-bin phát điện đang mở ra một diện mạo mới cho vùng đất biên cương Lai Châu.

Ít nơi nào ở khu vực miền núi phía Bắc sở hữu tiềm năng thủy năng lớn như Lai Châu. Với diện tích tự nhiên hơn 9.068km2, độ che phủ rừng đạt khoảng 54%, lượng mưa lớn cùng mật độ sông suối dày đặc từ 5,5 - 6km/km2, địa phương này được xem là “kho năng lượng xanh” của vùng Tây Bắc.

Các dòng sông lớn như Nậm Na, Nậm Mạ, Nậm Mu… không chỉ cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt mà còn tạo nguồn thủy năng dồi dào để phát triển công nghiệp điện. Từ lợi thế ấy, nhiều năm qua tỉnh Lai Châu đã xác định thủy điện là ngành công nghiệp mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

Thực hiện Nghị quyết số 55-NQ/TW về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, Tỉnh ủy Lai Châu đã ban hành Chương trình hành động số 41-CTr/TU, đặt mục tiêu phát huy hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Theo đó, tỉnh ưu tiên thu hút các doanh nghiệp đầu tư phát triển thủy điện vừa và nhỏ, coi đây là hướng đi phù hợp với điều kiện địa hình, nguồn nước và nhu cầu phát triển hạ tầng vùng cao.

Giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước tăng tốc mạnh mẽ của ngành công nghiệp điện Lai Châu. Toàn tỉnh đã hoàn thành 46 dự án thủy điện với tổng công suất 913MW, nâng tổng số dự án hoàn thành phát điện lên 68 dự án, tổng công suất đạt hơn 3.196MW.

Những nhà máy thủy điện lớn như Lai Châu, Huội Quảng, Bản Chát cùng hàng chục công trình vừa và nhỏ đang tạo ra nguồn điện khổng lồ hòa vào lưới điện quốc gia với sản lượng hơn 8,6 tỷ kWh mỗi năm.

Không chỉ đóng góp cho an ninh năng lượng quốc gia, thủy điện còn trở thành “đầu kéo” kinh tế của tỉnh khi mỗi năm đóng góp hơn 1.500 tỷ đồng cho ngân sách địa phương, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, thúc đẩy dịch vụ, thương mại và phát triển hạ tầng giao thông vùng sâu, vùng xa.

Thu hút đầu tư để “đánh thức” tiềm năng thủy điện

Để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, Lai Châu đã chủ động xây dựng cơ chế thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực năng lượng.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong giai đoạn 2025 - 2030, Lai Châu tiếp tục được bổ sung thêm nhiều dự án nguồn điện mới. Trong đó, công suất thủy điện nhỏ dự kiến tăng thêm 892MW; thủy điện trên 30MW tăng thêm 40,5MW; thủy điện tích năng tăng thêm 300MW.

Đây được xem là dư địa rất lớn để địa phương tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp năng lượng sạch.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp lớn đã tìm đến Lai Châu khảo sát, triển khai dự án thủy điện vừa và nhỏ tại các địa phương Sìn Hồ, Mường Tè, Than Uyên, Phong Thổ… Nhiều công trình hiện đang bước vào giai đoạn hoàn thiện, chuẩn bị phát điện thương mại.

Theo ông Vương Thế Mẫn, Giám đốc Sở Công thương tỉnh, quá trình thu hút đầu tư thủy điện được địa phương đặc biệt chú trọng yếu tố môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp với người dân.

"Khác với trước đây, các dự án hiện nay đều được rà soát kỹ về quy hoạch, tác động môi trường, khả năng điều tiết nước cũng như hiệu quả kinh tế - xã hội trước khi triển khai. Tỉnh cũng yêu cầu các chủ đầu tư chú trọng công tác tái định cư, tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng dự án". Ông Mẫn nói.

Không chỉ phát triển nguồn điện, Lai Châu còn tập trung đầu tư hạ tầng truyền tải nhằm giải tỏa công suất các nhà máy. Hệ thống lưới điện 220kV, 110kV tiếp tục được mở rộng, tạo nền tảng cho việc khai thác hiệu quả các dự án thủy điện trong tương lai.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV xác định rõ mục tiêu tiếp tục ưu tiên phát triển công nghiệp sạch, bền vững; đẩy mạnh thu hút đầu tư điện gió, điện mặt trời và thủy điện tích năng, từng bước đưa Lai Châu trở thành trung tâm năng lượng của khu vực Tây Bắc.

Điện đi trước mở đường cho phát triển vùng cao

Đi cùng với sự phát triển của các công trình thủy điện là sự thay đổi rõ nét trong đời sống người dân vùng cao.

Nếu như trước đây nhiều bản làng vùng sâu chỉ le lói ánh điện từ máy phát nhỏ thì nay điện lưới quốc gia đã phủ kín 100% số xã trong tỉnh. Ánh sáng điện không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn mở ra cơ hội phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại nhiều địa phương, điện về kéo theo các mô hình chế biến nông sản, phát triển dịch vụ, du lịch cộng đồng. Nhiều hộ dân đầu tư máy móc sản xuất, mở rộng chăn nuôi, từng bước nâng cao thu nhập.

Song song với phát triển nguồn điện, Công ty Điện lực Lai Châu cũng đẩy mạnh đầu tư nâng cấp lưới điện nông thôn. Tổng vốn đầu tư xây dựng tăng mạnh, từ 124 tỷ đồng năm 2021 lên 442 tỷ đồng năm 2025, bình quân tăng khoảng 37%/năm.

Đặc biệt, việc hoàn thành lắp đặt 100% công tơ điện tử đo xa từ năm 2022, vượt tiến độ 3 năm, cho thấy quyết tâm chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành điện địa phương.

Không chỉ bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, ngành điện Lai Châu còn đồng hành cùng địa phương trong công tác an sinh xã hội, hỗ trợ các địa phương nghèo, góp phần giảm khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Lai Châu đặt mục tiêu trở thành tỉnh phát triển trung bình của khu vực trung du và miền núi phía Bắc, GRDP tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, năng lượng tiếp tục được xác định là một trong những trụ cột tăng trưởng quan trọng.

Từ những dòng sông giữa đại ngàn Tây Bắc, những công trình thủy điện hôm nay không chỉ tạo ra nguồn điện cho đất nước mà còn đang tạo động lực mới cho phát triển kinh tế, giảm nghèo và thay đổi diện mạo vùng cao Lai Châu.

Khi những tổ máy mới tiếp tục hòa điện lên lưới quốc gia, hành trình “đánh thức” tiềm năng năng lượng nơi cực Tây Tổ quốc cũng đang mở ra kỳ vọng về một Lai Châu phát triển xanh, nhanh và bền vững trong tương lai.