Lai Châu sắp xếp mạng lưới trường học: Tinh gọn để nâng chất lượng giáo dục

Từ yêu cầu tinh gọn đến bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực

Thực hiện chủ trương của Trung ương về sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, Lai Châu đang triển khai một cuộc rà soát quy mô lớn đối với hệ thống trường học trên địa bàn. Mục tiêu đặt ra không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối, mà quan trọng hơn là tổ chức lại mạng lưới theo hướng hợp lý, nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng tốt hơn đội ngũ và cơ sở vật chất, đồng thời bảo đảm quyền học tập của học sinh.

Theo dự thảo Đề án “Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập địa bàn tỉnh Lai Châu” đang được UBND tỉnh xem xét, đến ngày 20/7/2026, toàn tỉnh có 335 cơ sở giáo dục công lập. Trong đó có 112 trường mầm non, 82 trường tiểu học, 80 trường THCS, 30 trường TH&THCS, 14 trường THPT, 9 trường DTNT THPT, 1 trung tâm GDTX-HN tỉnh và 7 trung tâm GDNN-GDTX.

Số lượng đầu mối lớn trong điều kiện dân cư phân bố không đồng đều đã tạo ra không ít áp lực đối với ngành Giáo dục. Ở một số nơi, trường có quy mô nhỏ, nguồn lực bị phân tán; việc điều tiết giáo viên giữa các đơn vị chưa thực sự linh hoạt; cơ sở vật chất, trang thiết bị ở một số trường chưa được khai thác tương xứng.

Đáng chú ý, năm 2026, tổng số người làm việc và hợp đồng lao động được giao cho ngành Giáo dục là 11.946 người, nhưng thực tế mới có 11.450 người, thiếu 496 người so với định mức. Trong bối cảnh đó, việc tổ chức lại mạng lưới trường lớp được xem là giải pháp để sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực hiện có.

Theo ông Mạc Quang Dũng - Giám đốc Sở GD&ĐT Lai Châu, việc sắp xếp được thực hiện trên cơ sở đánh giá thực trạng từng địa bàn, từng cơ sở giáo dục. Quan điểm xuyên suốt là không sáp nhập cơ học mà phải “lấy người học làm trung tâm”, bảo đảm học sinh được học tập trong điều kiện thuận lợi nhất.

Theo phương án dự kiến, toàn tỉnh sẽ còn 194 cơ sở giáo dục công lập, giảm 141 cơ sở so với thời điểm 1/7/2025, tương đương giảm 42,1%.

Điểm đáng chú ý là việc sắp xếp được thực hiện theo từng nhóm trường, ưu tiên những cơ sở cùng cấp học hoặc có vị trí địa lý gần nhau. Các trường mầm non không sáp nhập với trường phổ thông; trường phổ thông cũng không sáp nhập với các trung tâm giáo dục thường xuyên. Cùng với đó, khoảng cách đi lại, đặc điểm dân cư, quy mô học sinh, đội ngũ giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất đều được tính toán trong quá trình xây dựng phương án.

Ở vùng biên, sắp xếp trường học phải tính đến từng bản, từng điểm trường

Nếu ở khu vực đô thị, việc tổ chức lại các trường học có điều kiện thuận lợi hơn thì tại những địa bàn biên giới, vùng cao, bài toán này phức tạp hơn nhiều.

Xã Sì Lở Lầu là một trong những địa bàn có hệ thống trường học phân bố rộng. Đến tháng 7/2026, xã có 10 cơ sở giáo dục công lập với 34 điểm trường, gồm 4 trường mầm non, 2 trường tiểu học, 2 trường THCS và 2 trường Phổ thông DTBT Tiểu học và THCS.

Theo phương án dự kiến, sau sắp xếp, xã còn 5 cơ sở giáo dục công lập, giảm 5 cơ sở. Tuy nhiên, phía sau con số giảm một nửa số đầu mối là yêu cầu rất cụ thể: không để việc sáp nhập làm tăng khó khăn cho học sinh, nhất là học sinh ở các bản xa trung tâm.

Ông Cao Văn Trinh - Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu cho biết, do địa hình chia cắt, nhiều bản cách xa trung tâm xã nên địa phương phối hợp chặt chẽ với ngành Giáo dục để rà soát từng cơ sở. Từ quy mô học sinh, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất đến khoảng cách đi lại và đặc điểm dân cư đều được xem xét trước khi đưa ra phương án.

Đây cũng là yếu tố quyết định để tạo sự đồng thuận trong đội ngũ cán bộ, giáo viên, phụ huynh và nhân dân. Bởi với vùng cao, một trường học không chỉ là nơi tổ chức dạy và học, mà còn gắn với đời sống của cả cộng đồng dân cư.

Tại Trường Phổ thông DTBT Tiểu học và THCS Pa Vây Sử, hiện nhà trường có 17 phòng học, 5 phòng học bộ môn, 7 phòng chức năng và 14 phòng ở bán trú. Những điều kiện này là cơ sở quan trọng để nhà trường duy trì hoạt động dạy học, chăm sóc học sinh, nhất là học sinh ở xa nhà.

Thầy giáo Vũ Văn Pho - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, tập thể cán bộ, giáo viên đã chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn, tham gia đóng góp ý kiến vào phương án sắp xếp. Điều nhà trường mong muốn là việc tổ chức lại phải phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm hoạt động dạy và học được duy trì ổn định.

Từ thực tế này cho thấy, với Lai Châu, sắp xếp mạng lưới giáo dục không thể chỉ nhìn vào số lượng trường giảm sau sáp nhập. Hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng việc học sinh có được tiếp cận giáo dục thuận lợi hơn hay không, giáo viên có được bố trí phù hợp hơn hay không và nguồn lực đầu tư có được sử dụng hiệu quả hơn hay không.

Những cuộc “sáp nhập” đang diễn ra từ cơ sở

Cùng với việc xây dựng Đề án ở cấp tỉnh, những ngày qua, một số xã, phường trên địa bàn Lai Châu đã triển khai sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị trường học.

Tại phường Tân Phong, số đầu mối trường học giảm mạnh từ 18 xuống còn 6 trường, giảm 12 đầu mối, tương đương 66,7%.

Theo phương án, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Nùng Nàng được giữ nguyên. Các trường mầm non được tổ chức lại thành Trường Mầm non Tân Phong và Trường Mầm non Đông Phong. Ở cấp tiểu học, thành lập Trường Tiểu học Tân Phong và Trường Tiểu học Đông Phong trên cơ sở sáp nhập các trường hiện có. Cấp THCS cũng được tổ chức lại thành Trường THCS Tân Phong.

Việc giảm đầu mối được thực hiện song song với sắp xếp đội ngũ. Toàn phường hiện có 656 người làm việc trong các cơ sở giáo dục, gồm 592 viên chức và 64 lao động hợp đồng. Trong số viên chức có 50 cán bộ quản lý, 200 giáo viên mầm non, 171 giáo viên tiểu học, 125 giáo viên THCS và 46 viên chức hành chính.

Năm học 2026-2027, toàn phường dự kiến có 276 lớp với 8.571 học sinh. Trong đó, cấp mầm non có 89 lớp, nhóm trẻ với 1.935 cháu; cấp tiểu học có 116 lớp với 3.544 học sinh; cấp THCS có 71 lớp với 3.092 học sinh.

Những con số này cho thấy sau khi giảm mạnh số lượng đầu mối, quy mô các trường sẽ lớn hơn, qua đó tạo điều kiện để tổ chức bộ máy quản lý, phân bổ đội ngũ và khai thác cơ sở vật chất theo hướng tập trung hơn.

Tại phường Đoàn Kết, việc tổ chức lại mạng lưới trường học cũng được triển khai theo hướng tương tự. Trường THCS Đoàn Kết được giữ nguyên; đồng thời tổ chức lại Trường THCS Quyết Tiến trên cơ sở sáp nhập các trường THCS Quyết Tiến, THCS Quyết Thắng và cấp THCS của Trường Tiểu học và THCS Nậm Loỏng.

Ở cấp tiểu học, thành lập Trường Tiểu học Đoàn Kết và Trường Tiểu học Quyết Tiến trên cơ sở tổ chức lại các trường hiện có. Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Quyết Thắng cũng được thành lập trên cơ sở sáp nhập các trường Tiểu học và THCS Sùng Phài, Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Lản Nhì Thàng và Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Lản Nhì Thàng.

Đáng chú ý, ở cấp mầm non, nhiều trường được tổ chức lại thành Trường Mầm non Đoàn Kết trên cơ sở sáp nhập các trường Mầm non Đoàn Kết, Hoa Sen, Sùng Phài, Bình Minh, Hoa Ban và Lản Nhì Thàng.

Ông Trần Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã vùng cao Hùng Thu cho biết, trên địa bàn xã có 9 trường, xã đã tiến hành sắp xếp, sáp nhập còn 4 trường.

Từ những mô hình đang được triển khai ở cơ sở, có thể thấy mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ là giảm số lượng trường mà còn hướng tới hình thành những đơn vị có quy mô phù hợp hơn, đủ điều kiện tổ chức hoạt động chuyên môn, quản trị và sử dụng nguồn lực hiệu quả.

Không để “tinh gọn” trở thành xáo trộn

Một trong những vấn đề được quan tâm khi sắp xếp mạng lưới trường học là đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và người lao động. Việc giảm đầu mối nếu không đi kèm phương án nhân sự phù hợp có thể tạo ra những xáo trộn không cần thiết.

Vì vậy, dự thảo Đề án xác định rõ nguyên tắc bố trí nhân sự theo vị trí việc làm, ưu tiên giữ ổn định đội ngũ đang đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ, hạn chế điều động, luân chuyển không cần thiết. Các chế độ, chính sách đối với cán bộ, giáo viên chịu tác động của việc sắp xếp cũng được đặt ra nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động.

Cùng với nhân sự, cơ sở vật chất là một nguồn lực lớn cần được tính toán sau sáp nhập. Các đơn vị được tổ chức lại sẽ thực hiện bàn giao, quản lý và sử dụng tài sản theo quy định, hướng tới khai thác tối đa cơ sở vật chất hiện có, hạn chế đầu tư dàn trải và tránh lãng phí tài sản công.

Có thể nói, cuộc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục ở Lai Châu đang đặt ra yêu cầu cân bằng giữa hai mục tiêu: tinh gọn bộ máy và bảo đảm chất lượng, cơ hội học tập cho học sinh. Đối với một tỉnh miền núi, địa hình chia cắt, dân cư phân tán, đây không phải bài toán có thể giải quyết bằng những con số đơn thuần.

Mỗi phương án sáp nhập phải được đặt trong mối quan hệ với khoảng cách đến trường, điều kiện đi lại, quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, cơ sở vật chất và khả năng bố trí đội ngũ. Khi những yếu tố đó được tính toán đầy đủ, việc giảm đầu mối sẽ không chỉ giúp bộ máy quản lý gọn hơn mà còn mở ra cơ hội sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực dành cho giáo dục.

Đề án được UBND tỉnh Lai Châu phê duyệt và triển khai đồng bộ sẽ là bước quan trọng để tỉnh tiếp tục tổ chức lại mạng lưới giáo dục theo hướng tinh gọn, hiện đại, phù hợp thực tiễn; đồng thời tạo nền tảng để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Suy cho cùng, thành công của việc sắp xếp không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối, mà ở việc sau sắp xếp, mỗi học sinh vẫn được đến trường thuận lợi, mỗi giáo viên được bố trí phù hợp và mỗi nguồn lực đầu tư cho giáo dục được sử dụng hiệu quả hơn.