Làm chủ AI và phát triển phần mềm nguồn mở an toàn

Xây dựng hệ sinh thái nguồn mở bền vững và an toàn từ gốc

Ngày hội Phần mềm Tự do Nguồn mở (Software Freedom Day - SFD 2026) vừa diễn ra sôi nổi tại Học viện Ngân hàng, do Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA) phối hợp cùng Khoa Công nghệ Thông tin và Kinh tế số tổ chức.

Sự kiện quy tụ đông đảo đại diện từ Hội Tin học Việt Nam, lãnh đạo Học viện Ngân hàng, các doanh nghiệp công nghệ, cùng nhiều diễn giả, mentor và sinh viên.

Với thông điệp “Mở để làm chủ - Làm chủ để an toàn”, SFD 2026 không chỉ cập nhật các xu hướng công nghệ tiên phong như AI mở, Blockchain, Mật mã hậu lượng tử và Phần cứng mở, mà còn khẳng định vai trò then chốt của cộng đồng trong việc xây dựng hệ sinh thái bền vững.

Mở đầu phiên toàn thể, TS. Nguyễn Hồng Quang, Nguyên Chủ tịch VFOSSA, đã mang đến bài tham luận quan trọng về xây dựng hệ sinh thái phần mềm nguồn mở bền vững và an toàn.

Dẫn chứng từ Báo cáo Tài trợ Nguồn mở 2024 của Đại học Harvard, Linux Foundation và GitHub, ông cho biết hàng năm có khoảng 7,7 tỷ USD được đầu tư vào nguồn mở, trong đó 86% giá trị xuất phát từ lao động chuyên môn của nhân viên.

TS. Nguyễn Hồng Quang nhấn mạnh, phần lớn giá trị nguồn mở nằm ở thời gian của các kỹ sư dành cho bảo trì, xử lý lỗi và hỗ trợ cộng đồng chứ không chỉ dừng lại ở góc độ tài chính.

Theo đó, hiện tượng “Bi kịch của tài nguyên chung” (The Tragedy of the Commons) cũng được vị chuyên gia cảnh báo khi nhiều đối tượng sử dụng nhưng lại thiếu trách nhiệm đóng góp và bảo trì. Đặc biệt, trong chuỗi cung ứng phần mềm, vấn đề bảo mật cần được chú trọng ngay từ đầu nguồn (upstream) với sự chung tay của cả doanh nghiệp và lực lượng sinh viên thông qua các hành động cụ thể như báo lỗi, viết tài liệu hay hướng dẫn người mới.

AI có khả năng tạo mã nguồn nhanh chóng

Ở góc nhìn ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyên gia Trần Bùi Xuân, Google AI Trainer & Speaker đã chia sẻ bài tham luận về việc làm chủ AI cùng hệ sinh thái Google. Trước thực tế AI có khả năng tạo mã nguồn nhanh chóng, ông đặt ra bài toán về tính chính xác, an toàn và sự tuân thủ các giấy phép nguồn mở như MIT, Apache 2.0, GPL hay LGPL.

Diễn giả đề cao nguyên tắc “Trách nhiệm trước tốc độ” (Responsibility before speed) và mô hình “Con người trong vòng lặp” (Human-in-the-loop), nơi AI đóng vai trò hỗ trợ giải thích codebase, sinh test case hay refactor code.

Việc kiểm duyệt tự động thông qua các công cụ như OSV-Scanner, kết hợp với kiểm thử bảo mật và sự phê duyệt của người bảo trì (maintainer) là yếu tố quyết định trước khi hợp nhất một Pull Request. Trong đó, có ba cấp độ làm chủ AI: biết sử dụng để tạo tốc độ, biết xây dựng để phát triển chức năng và biết kiểm soát để tạo ra niềm tin lâu dài.

Tại sự kiện, TS. Đặng Minh Tuấn (Phó Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC) đã điểm lại số liệu từ Black Duck và TOP500, ông cho biết 98% ứng dụng thương mại có chứa mã nguồn mở và 100% trong số 500 siêu máy tính hàng đầu thế giới đang vận hành trên nền tảng Linux.

Đặc biệt, sự bứt phá của AI mở (như DeepSeek, Llama,...) đã rút ngắn khoảng cách chất lượng với AI đóng xuống chỉ còn 3,3%, mở ra cơ hội triển khai giải pháp RAG nội bộ cho ngành ngân hàng nhằm đáp ứng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 và Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15.