Mở rộng tài sản bảo đảm để gỡ khó vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ nút thắt tiếp cận vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh tới việc khuyến khích các tổ chức tín dụng đa dạng hóa tài sản bảo đảm, không chỉ giới hạn ở bất động sản hay tài sản hữu hình như hiện nay.

Thiếu tài sản bảo đảm vẫn là 1 trong những khó khăn dai dẳng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo kết quả khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về tình hình vay vốn, được thu thập từ khoảng 4.000 doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, kết hợp với khảo sát riêng hơn 1.000 hộ kinh doanh trên 34 tỉnh, thành phố thì có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu không có tài sản đảm bảo, khó khăn này đối với doanh nghiệp còn cao hơn quan ngại về lãi suất vay.

Đáng nói khoảng 45% doanh nghiệp đánh giá thủ tục vay vốn phiền hà và vẫn phải chi khoản "bồi dưỡng" để được giải ngân là phổ biến. Những yếu tố này cho thấy doanh nghiệp không chỉ đối mặt với rào cản tài chính, mà còn với các rào cản thể chế trong quá trình tiếp cận vốn.

Trên bình diện rộng hơn, báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho thấy, 93,5% các khoản vay ở Việt Nam yêu cầu có tài sản thế chấp. Tỷ lệ này cao hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực như Malaysia là 33,4%. Thái Lan là 55,8%. Còn tỷ lệ bình quân toàn cầu là 68,3%.

Gỡ nút thắt về tài sản bảo đảm khi vay vốn

Những thay đổi trong Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt về tài sản bảo đảm, đã tồn tại từ lâu trong quá trình tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Khu xưởng sản xuất của Công ty Sản xuất và Dịch vụ thương mại Kim Long có khoảng 12 máy phay tự động, dùng để sản xuất ra các sản phẩm cơ khí chính xác. Giá mỗi chiếc máy từ 3 đến hơn 6 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp vẫn chưa thể sử dụng những chiếc máy này để vay vốn ngân hàng, mà vẫn phải sử dụng sổ đỏ của chủ doanh nghiệp.

"Số lượng máy doanh nghiệp đầu tư qua các năm rất nhiều, nhưng ngân hàng vẫn không thích tài sản bảo đảm là máy vì khi có rủi ro là họ không bán được. Họ chỉ thích số đỏ hoặc đất cát", ông Hà Quyết Thắng - Giám đốc Công ty Sản xuất và Dịch vụ thương mại Kim Long cho hay.

Nhà xưởng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ đa phần là đi thuê, không thể dùng làm tài sản thế chấp. Do đó, nhiều doanh nghiệp kỳ vọng sẽ được mở cơ chế cho vay tín chấp nhiều hơn, dựa trên dòng tiền và hoạt động kinh doanh.

Hiện một số ngân hàng thương mại đã cho vay tín chấp nhưng với tỷ trọng dư nợ còn khiêm tốn, chủ yếu dành cho các doanh nghiệp lớn, hoặc các doanh nghiệp đã từng có quan hệ tín dụng với ngân hàng. Trong trường hợp chấp thuận vay tín chấp, mức lãi suất, tùy thời điểm và tùy thuộc vào tình hình của từng doanh nghiệp, thường cao hơn từ 3 -5%/năm so với vay có tài sản bảo đảm.

Minh bạch thông tin, tăng cơ hội tiếp cận các nguồn vốn tín chấp

Hiểu được khó khăn của doanh nghiệp, Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đã bổ sung nội dung: Khuyến khích tổ chức tín dụng đa dạng hóa các hình thức bảo đảm như bảo đảm bằng động sản, như máy móc, thiết bị; các tài sản hình thành trong tương lai, quyền sở hữu trí tuệ, hay các tài sản vô hình, tài sản số, tài sản ảo….

Đây là hướng mở mới, nhưng có một điểm doanh nghiệp cũng cần lưu ý là trong dự thảo luật cũng dùng từ "khuyến khích", tức là không bắt buộc. Việc chấp nhận cho vay có tài sản bảo đảm hay không vẫn phụ thuộc vào quyết định của Tổ chức tín dụng. Bởi lẽ, các ngân hàng sẽ phải chịu trách nhiệm về hiệu quả của khoản vay. Để mở rộng cánh cửa cho vay, vẫn cần nỗ lực từ cả phía doanh nghiệp.

Cho vay theo dòng tiền, theo đơn hàng, hay chuỗi cung ứng… là những sản phẩm đã được một số ngân hàng triển khai. Sở dĩ có thể cho vay không cần thế chấp sổ đỏ, vì ngân hàng nắm được toàn bộ dòng tiền của doanh nghiệp, từ đầu vào tới đầu ra. Dựa vào các dữ liệu đó, ngân hàng sẽ cấp hạn mức cho vay.

"Quy định mới cho phép cho vay dựa trên dòng tiền và các tài sản vô hình sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có thêm điều kiện tiếp cận vốn. Tuy nhiên, chúng ta cần có quy trình thẩm định hết sức thận trọng để bảo đảm tất cả dòng tiền đều đi về tài khoản ngân hàng, giúp ngân hàng kiểm soát được nguồn thu và thu hồi nợ theo đúng quy định, tránh rủi ro phát sinh", bà Tạ Thanh Huyền - Giảng viên Học viện Ngân hàng cho biết.

Nhằm nâng cao tính minh bạch, dự thảo Luật cũng đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ quá trình chuyển đổi số cho doanh nghiệp vừa và nhỏ như hỗ trợ chi phí tư vấn hay hỗ trợ quyền sử dụng các nền tảng số, phần mềm kế toán… Số hóa dữ liệu sẽ là cách để doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, đáp ứng tốt hơn các điều kiện vay vốn của ngân hàng.

Khi khoảng cách thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp được thu hẹp, cánh cửa tiếp cận vốn sẽ rộng mở hơn, góp phần khơi thông nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp nhỏ và vừa - khu vực đang chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp và đóng góp gần một nửa cho tăng trưởng kinh tế.

Hỗ trợ vốn qua Quỹ Bảo lãnh tín dụng

Một sửa đổi đáng chú ý khác trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là đề xuất bổ sung quy định về Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo đó, Quỹ bảo lãnh tín dụng sẽ có một tỷ lệ chấp nhận rủi ro và nguyên tắc bảo lãnh vô điều kiện. Hiểu nôm na là quỹ sẽ có một tỷ lệ rủi ro nợ xấu nhất định trên tổng danh mục bảo lãnh. Đồng thời, Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được tái bảo lãnh tối đa 70% nghĩa vụ cho quỹ bảo lãnh tín dụng ở địa phương. Cơ chế chia sẻ rủi ro này được nhìn nhận sẽ giúp các quỹ mạnh dạn hơn trong việc hỗ trợ doanh nghiệp.

Gỡ nút thắt về tài sản bảo đảm không đơn thuần là mở điều kiện vay vốn, mở barrier đang ngăn cản doanh nghiệp. Đó là sự thay đổi trong tư duy tiếp cận tín dụng, từ chỗ dựa chủ yếu vào tài sản sang đánh giá năng lực tạo ra dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khi những doanh nghiệp có ý tưởng tốt, thị trường tốt và quản trị minh bạch sẽ có thêm cơ hội tiếp cận tài chính. Đó cũng là mục tiêu mà những sửa đổi lần này hướng tới, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lớn lên và phát triển bền vững.