Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Dân số mới, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế pháp lệnh trước đây. Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt văn bản pháp lý mà còn đánh dấu sự chuyển dịch tư duy từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”, với nhiều quy định mới lần đầu được áp dụng.
Luật Dân số mới hướng tới việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là quy định vợ chồng được quyền quyết định số con, đồng thời khuyến khích sinh đủ 2 con. Theo đó, thời gian nghỉ thai sản được điều chỉnh tăng, trong đó lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày khi vợ sinh.
Bên cạnh đó, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi sẽ được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ như hỗ trợ tài chính, ưu tiên thuê hoặc mua nhà ở xã hội.
Ngoài ra, Luật cũng quy định nghiêm cấm hành vi lựa chọn giới tính thai nhi và tiết lộ giới tính thai nhi, trừ các trường hợp đặc biệt, nhằm đảm bảo cân bằng giới tính.
Tại sao chúng ta phải thay đổi chính sách dân số?
Việc ban hành hàng loạt chính sách dân số mới đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”. Sự thay đổi này xuất phát từ những biến động rõ rệt trong cơ cấu dân số Việt Nam hiện nay.
Theo số liệu của Cục Thống kê, tháp dân số Việt Nam năm 2024 cho thấy nước ta vẫn đang trong thời kỳ “dân số vàng”, với lực lượng lao động dồi dào. Trong giai đoạn này, tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động (từ 15 đến 64 tuổi) lớn, cao gấp đôi nhóm dân số phụ thuộc (dưới 15 tuổi và từ 65 tuổi trở lên), tức trung bình 2 người trong độ tuổi lao động “gánh” 1 người phụ thuộc.
Tuy nhiên, cơ cấu dân số này được dự báo sẽ kết thúc vào năm 2036. Đồng thời, Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số rất nhanh.
Theo dự báo giai đoạn 2024-2074, Việt Nam có thể trở thành một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Một quốc gia được coi là bắt đầu già hóa khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% dân số và bước sang giai đoạn “già” khi tỷ lệ này đạt 14%. Tại Việt Nam, quá trình chuyển từ 7% lên 14% chỉ mất khoảng 17-18 năm, trong khi Pháp mất 115 năm, Mỹ 68 năm, Thụy Điển hơn 85 năm, còn Nhật Bản và Thái Lan từ 22–26 năm.
Dự báo đến năm 2044, tháp dân số Việt Nam sẽ thu hẹp ở phần giữa và phần đáy, trong khi phần đỉnh – nhóm từ 65 tuổi trở lên – mở rộng. Điều này cho thấy dân số đã kết thúc thời kỳ “dân số vàng” và bước vào giai đoạn già hóa rõ rệt.
Trong tương lai, khi mức sinh tiếp tục giảm, tuổi thọ tăng lên, số người trong độ tuổi lao động sẽ giảm dần. Khi đó, có thể xảy ra tình trạng 1 người trong độ tuổi lao động phải “gánh” tới 2 người phụ thuộc.
Nguyên nhân chính của già hóa dân số là do tỷ suất sinh giảm và tuổi thọ tăng. Trong đó, tỷ suất sinh giảm chiếm khoảng 60–70% tốc độ già hóa. Thực tế, mức sinh của Việt Nam đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) trong khoảng 3 năm gần đây, góp phần đẩy nhanh quá trình già hóa.
Dự báo xa hơn đến năm 2074, tháp dân số Việt Nam sẽ có phần đáy thu hẹp rõ rệt, phản ánh mức sinh giảm, trong khi phần đỉnh mở rộng với tỷ lệ người từ 80 tuổi trở lên tăng cao. Đây là giai đoạn Việt Nam bước vào cơ cấu dân số “siêu già”.
Những biến động này cho thấy việc thay đổi chính sách dân số là cần thiết, nhằm thích ứng với xu hướng già hóa nhanh, đảm bảo cân bằng dân số và phục vụ phát triển bền vững trong tương lai.
Người trẻ nói về “chuyện tương lai con cái”: Cân nhắc kỹ trước khi quyết định sinh con
Trước những thay đổi về cơ cấu dân số và chính sách mới, quan điểm của người trẻ về việc kết hôn, sinh con cũng có nhiều khác biệt. Ghi nhận thực tế cho thấy, việc sinh con không còn là “đến tuổi là làm”, mà trở thành quyết định cần được tính toán kỹ lưỡng.
Nhiều bạn trẻ cho biết đã có kế hoạch cụ thể cho tương lai gia đình. Anh Ngô Văn Vĩnh (Ninh Bình) chia sẻ đã tính toán từ khi yêu về thời điểm kết hôn, sinh con và tài chính, dự định có 4 con. Trong khi đó, chị Đinh Kim Chi (Hà Nội) cho rằng độ tuổi kết hôn phù hợp là 27–28 và dự định sinh 2 con.
Tuy nhiên, không ít người lựa chọn sinh ít con hoặc trì hoãn. Anh Nguyễn Mạnh Tiến (Hà Nội) cho biết chỉ muốn sinh 1 con, hoặc 2 nếu điều kiện phù hợp, với mong muốn đảm bảo sức khỏe cho vợ. Một số người khác thậm chí chưa có kế hoạch kết hôn, hoặc dự định kết hôn muộn hơn, khoảng 25–30 tuổi.
Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều người trẻ ưu tiên phát triển sự nghiệp trước khi lập gia đình. Chị Đặng Thu Ngân (Lâm Đồng) cho biết từng đặt ra kế hoạch từ trước, nhưng khi đi làm lại muốn tập trung cho công việc. Anh Nguyễn Mạnh Tiến cũng cho rằng nếu chưa sẵn sàng mà có con sẽ gây áp lực cho cả cha mẹ và đứa trẻ. Trong khi đó, chị Trần Hương Thảo (Hà Nội) mong muốn tiếp tục học tập, phát triển bản thân trước khi nghĩ đến chuyện sinh con.
Bên cạnh yếu tố tài chính, nhiều người trẻ cho rằng sự chuẩn bị về tâm lý và kiến thức cũng rất quan trọng. Chị Đặng Thu Ngân nhấn mạnh cần chuẩn bị cả tài chính lẫn kiến thức. Anh Nguyễn Mạnh Tiến cho rằng chỉ nên sinh con khi thực sự sẵn sàng, không nên làm vì “nghĩa vụ”. Chị Đinh Kim Chi cũng cho rằng tâm lý của người phụ nữ đóng vai trò quyết định, bởi nếu không sẵn sàng sẽ ảnh hưởng đến cả mẹ và con.
Có thể thấy, điểm chung là người trẻ hiện nay không còn xem việc sinh con là nghĩa vụ, mà là một hành trình cần sự chuẩn bị toàn diện. Khi hội đủ điều kiện về tài chính, sự nghiệp và tâm lý, quyết định làm cha mẹ mới thực sự trọn vẹn.
Những chia sẻ này cũng cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn còn tồn tại. Để đạt mục tiêu “Dân số và Phát triển”, ngoài các chính sách hỗ trợ, cần xây dựng hệ sinh thái an sinh bền vững, giúp các gia đình trẻ yên tâm sinh và nuôi dạy con.
Mỗi đứa trẻ được sinh ra không chỉ là niềm hạnh phúc của gia đình mà còn là nguồn lực của xã hội. Luật Dân số 2025 được xem là bước đi quan trọng, song cần sự đồng hành của toàn xã hội để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.
Bình luận (0)