Múa dân tộc Cống – nhịp điệu di sản giữa đại ngàn Điện Biên

Lưu giữ hồn cốt văn hóa qua từng điệu múa

Xã Nậm Kè, tỉnh Điện Biên vừa tổ chức công bố quyết định chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với nghệ thuật múa dân tộc Cống. Sự kiện không chỉ mang đến niềm tự hào cho đồng bào dân tộc Cống mà còn khẳng định giá trị của những di sản văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trước đó, ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa nghệ thuật múa của người Cống vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc của cộng đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo vệ và phát huy di sản trong đời sống đương đại.

Tại xã Nậm Kè, đồng bào dân tộc Cống sinh sống tập trung tại một bản với hơn 70 hộ. Trong đời sống cộng đồng, những phong tục, tập quán và sinh hoạt văn hóa truyền thống vẫn được người dân trân trọng gìn giữ. Trong đó, nghệ thuật múa dân gian là một phần quan trọng góp phần tạo nên bản sắc riêng của dân tộc.

Vào những dịp lễ, Tết và các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, phụ nữ Cống lại thực hành những điệu múa cổ truyền được trao truyền qua nhiều thế hệ. Những động tác múa, nhịp điệu và cách thể hiện được lưu giữ trong ký ức, kinh nghiệm của những người đi trước, tiếp tục được truyền lại cho lớp trẻ bằng chính quá trình thực hành trong cộng đồng.

Với những di sản được trao truyền chủ yếu bằng hình thức truyền miệng và thực hành, mỗi lần người dân cùng tham gia múa không đơn thuần là một hoạt động văn nghệ. Đó còn là dịp để thế hệ trẻ tiếp xúc với văn hóa của dân tộc mình, hiểu hơn về truyền thống gia đình, bản làng và ý thức được trách nhiệm gìn giữ những giá trị mà cha ông để lại.

Tại buổi lễ, Ban Tổ chức trình chiếu phóng sự giới thiệu về nghệ thuật múa của người Cống; đội văn nghệ bản Nậm Kè biểu diễn hai tiết mục múa truyền thống. Những màn trình diễn góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo không gian để cộng đồng trực tiếp thể hiện niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Di sản được ghi danh, trách nhiệm được tiếp nối

Đằng sau sự ghi nhận của cơ quan quản lý văn hóa là những đóng góp bền bỉ của các nghệ nhân, người có uy tín và những thành viên trong cộng đồng. Qua năm tháng, chính họ là những người lưu giữ ký ức văn hóa, thực hành các điệu múa và truyền dạy cho con cháu, giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè, khẳng định việc nghệ thuật múa dân tộc Cống được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm tự hào lớn, đồng thời đặt ra trách nhiệm đối với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương trong công tác gìn giữ, trao truyền văn hóa.

Theo lãnh đạo xã Nậm Kè, thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội, nhà trường và cộng đồng dân cư tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về giá trị di sản; phát huy vai trò chủ thể của đồng bào Cống trong bảo tồn văn hóa truyền thống.

Đây là hướng đi quan trọng bởi cộng đồng không chỉ là nơi lưu giữ di sản mà còn là chủ thể sáng tạo, thực hành và quyết định sức sống của di sản. Việc bảo tồn vì thế cần bắt đầu từ nhu cầu và sự chủ động của chính người dân, để nghệ thuật múa không chỉ xuất hiện trong những dịp biểu diễn mà tiếp tục gắn bó với sinh hoạt văn hóa thường ngày.

Cùng với đó, việc lưu giữ tư liệu, ghi chép những tri thức của nghệ nhân, tạo điều kiện để người am hiểu văn hóa truyền dạy cho lớp trẻ và khuyến khích thanh thiếu niên tham gia các hoạt động văn nghệ cộng đồng sẽ góp phần hạn chế nguy cơ mai một. Quá trình này cần bảo đảm tôn trọng giá trị nguyên gốc, tránh làm biến đổi những yếu tố đặc trưng của di sản khi đưa vào các chương trình biểu diễn, quảng bá.

Tại buổi lễ, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao quyết định và giấy chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho các xã Nậm Kè, Mường Chà và Thanh Yên – những địa phương có chủ thể nắm giữ, thực hành nghệ thuật múa dân tộc Cống. Việc ghi danh trên phạm vi quốc gia góp phần nâng cao nhận thức về giá trị di sản, tạo thêm cơ sở để các địa phương phối hợp triển khai những hoạt động bảo tồn phù hợp.

Để nhịp điệu truyền thống tiếp tục ngân vang

Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những giá trị thuộc về quá khứ mà còn là tạo điều kiện để văn hóa tiếp tục phát triển trong cuộc sống hôm nay. Với nghệ thuật múa dân tộc Cống, điều đó đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền, ngành văn hóa, nhà trường và cộng đồng, trong đó người dân phải giữ vai trò trung tâm.

Bên cạnh việc tổ chức truyền dạy, địa phương có thể từng bước xây dựng tư liệu hình ảnh, video về các điệu múa, ghi lại những chia sẻ của nghệ nhân và lưu giữ cách thực hành truyền thống. Những tư liệu này sẽ hỗ trợ công tác nghiên cứu, giáo dục và truyền thông, đồng thời tạo nguồn tài liệu để thế hệ sau tiếp cận di sản một cách đầy đủ hơn.

Việc đưa các nội dung tìm hiểu văn hóa dân tộc Cống vào hoạt động giáo dục, sinh hoạt ngoại khóa cũng có ý nghĩa thiết thực. Khi học sinh được tìm hiểu về phong tục, tập quán và nghệ thuật của cộng đồng mình, niềm tự hào về nguồn cội có thể được nuôi dưỡng từ sớm, tạo nền tảng để di sản tiếp tục được trao truyền tự nhiên giữa các thế hệ.

Cùng với bảo tồn, việc gắn kết giá trị văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội cần được thực hiện thận trọng, phù hợp với điều kiện thực tế và nguyện vọng của cộng đồng. Các hoạt động giới thiệu, quảng bá di sản có thể mở rộng cơ hội giao lưu văn hóa, song cần tránh thương mại hóa hoặc làm sai lệch những giá trị truyền thống.

Việc nghệ thuật múa dân tộc Cống được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là dấu mốc đáng tự hào đối với đồng bào tại Điện Biên. Nhưng giá trị của sự ghi danh sẽ được khẳng định rõ hơn khi những điệu múa tiếp tục được thực hành, khi lớp trẻ chủ động học hỏi và khi các nghệ nhân có điều kiện truyền lại vốn quý văn hóa cho thế hệ sau.

Từ bản Nậm Kè, nhịp điệu truyền thống của người Cống sẽ tiếp tục được gìn giữ bằng sự chung tay của cộng đồng và trách nhiệm của các cấp, các ngành. Đó cũng là cách để di sản không chỉ được lưu danh trong hồ sơ quốc gia mà thực sự sống trong đời sống, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa các dân tộc Việt Nam.