Mùa hè xanh của sinh viên Y - Dược: Mang kiến thức y khoa đến với người dân

Trong những chiến dịch tình nguyện mùa hè, sinh viên Y - Dược mang theo thuốc men, dụng cụ y tế và cả kiến thức về phòng bệnh: hướng dẫn người dân diệt lăng quăng, bọ gậy, giữ gìn nguồn nước, vệ sinh nhà cửa, giáo dục sức khỏe cho trẻ em. Bằng những việc làm cụ thể, các “chiến sĩ áo trắng” đang đưa kiến thức y khoa ra khỏi giảng đường, góp phần hình thành những thói quen chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng.

Bắt đầu từ việc hiểu cộng đồng cần gì

Một chuyến tình nguyện hiệu quả bắt đầu từ việc hiểu người dân đang cần gì. Đó là lý do nhiều đội hình sinh viên Y - Dược, trước khi bắt tay vào khám, tư vấn hay tuyên truyền, dành thời gian khảo sát thực địa.

Một hướng tiếp cận đáng chú ý là mô hình “Sức khỏe cộng đồng dựa trên dữ liệu” được Đoàn Thanh niên Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh triển khai. Sau các hoạt động khám, cấp thuốc và chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng, sinh viên còn thu thập, phân tích thông tin về nhóm bệnh phổ biến, độ tuổi, yếu tố nguy cơ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. Cách tiếp cận ấy cho thấy hoạt động tình nguyện đang được mở rộng từ việc trả lời câu hỏi “Người dân đang mắc bệnh gì?” sang tìm hiểu “Vì sao nguy cơ ấy xuất hiện và cộng đồng cần gì để phòng bệnh?”

Cũng theo tinh thần đó, trong chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè “Sắc xanh Đồng Khởi” 2026, sau khi khảo sát nhu cầu của địa phương, sinh viên Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã lựa chọn những nội dung truyền thông thiết thực với xã Ba Tri, tỉnh Vĩnh Long, gồm tăng huyết áp, đái tháo đường và sốt xuất huyết. Những chủ đề được lựa chọn cho thấy hoạt động tình nguyện ngày càng gắn với nhu cầu sức khỏe cụ thể của từng cộng đồng.

Từ khám bệnh đến nhìn thấy nguy cơ tận nhà

Với cách chuẩn bị ấy, một buổi khám sức khỏe không dừng ở việc đo huyết áp, phát thuốc hay tư vấn. Tại Ba Tri, người dân có mặt từ sớm để chờ được sinh viên khám, sàng lọc ban đầu và tư vấn sức khỏe; đồng thời trò chuyện với những người trẻ đang học nghề chăm sóc sức khỏe. Với sinh viên, buổi khám mở ra một “phòng thực hành” đặc biệt, nơi kiến thức trên giảng đường được đặt trước những nhu cầu sức khỏe rất thật của người dân.

Nhưng buổi khám chỉ là điểm khởi đầu. Sinh viên còn đến từng hộ dân quanh khu vực lưu trú, hướng dẫn người dân theo dõi các chỉ số sức khỏe của chính mình, từ đó biến một lần khám thành gợi mở cho thói quen tự chăm sóc lâu dài.

Cách làm tương tự cũng diễn ra trong Mùa hè xanh 2025 tại Lạng Sơn, nơi sinh viên Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam đến từng hộ gia đình tuyên truyền phòng, chống sốt xuất huyết, hướng dẫn diệt lăng quăng, bọ gậy và dọn dẹp vệ sinh môi trường, bên cạnh các hoạt động khám, tư vấn sức khỏe.

Ở đó, sinh viên quan tâm đến cả tình trạng bệnh tật và điều kiện sống của người dân - những yếu tố có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe.

Khi hướng dẫn một gia đình loại bỏ nước đọng, dọn vệ sinh khu vực sống hay giữ gìn nguồn nước, sinh viên giúp người dân nhận ra mối liên hệ giữa những việc làm hằng ngày và sức khỏe của chính gia đình mình. Đó chính là tinh thần của y tế dự phòng: nhận diện nguy cơ trước khi nó trở thành vấn đề sức khỏe.

Khi bài học sức khỏe không dừng lại ở người lớn

Phòng bệnh cũng cần bắt đầu từ trẻ em. Trong một chiến dịch Mùa hè xanh tại Cần Thơ, sinh viên ngành Điều dưỡng - Kỹ thuật Y học đã tổ chức các hoạt động dành cho trẻ em, lồng ghép kiến thức về vệ sinh cá nhân, dinh dưỡng và phòng tránh bệnh tật. Những thông điệp về bảo vệ môi trường và giáo dục sức khỏe còn được đưa vào các hoạt động, không gian sinh hoạt tại trường học.

Một đứa trẻ biết rửa tay đúng cách, hiểu vì sao cần giữ nguồn nước sạch, biết không để rác và nước đọng quanh nhà hay hình thành thói quen ăn uống hợp vệ sinh có thể mang những điều đã học về gia đình. Từ một bài học ở trường, thông điệp tiếp tục được nhắc lại trong căn bếp, sân nhà và cuộc sống hằng ngày, khiến tác động của chiến dịch không dừng ở những người được khám trực tiếp.

Biến kiến thức thành hành vi

Một đội tình nguyện có thể dành một ngày để dọn vệ sinh, xử lý một điểm nguy cơ hay hướng dẫn phòng bệnh. Nhưng nếu sau khi đoàn rời đi, mọi thứ lại trở về như cũ, hiệu quả của chuyến tình nguyện sẽ khó duy trì. Điều quan trọng hơn là người dân hiểu vì sao họ cần tiếp tục thực hiện những việc ấy.

Đó là lý do truyền thông sức khỏe trở thành một phần quan trọng trong hoạt động tình nguyện của sinh viên Y - Dược. Thay vì làm thay, sinh viên cùng người dân thực hiện, giải thích và hướng dẫn cách duy trì. Một buổi nói chuyện về phòng sốt xuất huyết có thể giúp một gia đình biết kiểm tra những vật dụng chứa nước quanh nhà. Một cuộc trò chuyện về dinh dưỡng có thể khiến cha mẹ chú ý hơn đến bữa ăn của trẻ. Một hướng dẫn về theo dõi huyết áp có thể giúp mỗi người chủ động hơn với sức khỏe của chính mình.

Điều các đoàn tình nguyện hướng tới là để sau khi những chiếc áo xanh rời đi, người dân vẫn biết mình có thể làm gì để bảo vệ sức khỏe. Bởi truyền thông y tế, suy cho cùng, không dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà hướng tới biến kiến thức thành hành vi.

Với sinh viên Y - Dược, những chuyến đi đến cộng đồng cũng là một cách học. Ở đó, những khái niệm về bệnh lý, yếu tố nguy cơ, dinh dưỡng hay dự phòng không còn nằm trên trang giáo trình mà xuất hiện trong câu chuyện của từng gia đình. Sinh viên học cách lắng nghe cộng đồng, nhận diện vấn đề sức khỏe trong bối cảnh đời sống và hiểu rõ hơn trách nhiệm của người làm nghề y đối với sức khỏe cộng đồng.