Mùa thi 2026 - Bộn bề nỗi lo và ngập tràn hy vọng

Học sinh giỏi cũng lo

Nguyễn Hà Gia Bảo - lớp 9A2 - trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) - vừa hoàn thành năm lớp 9 với thành tích học tập xuất sắc. Em chuẩn bị bước vào kỳ thi với hai mục tiêu là thi đậu lớp 10 chuyên Anh Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh) và tiếp tục gắn bó với Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa.

Đồng hành, theo sát con trong việc học tập từ khi con nhỏ, chị Tú Vân - phụ huynh Gia Bảo - cho biết, mong muốn của chị là cổ vũ con chinh phục từng mục tiêu, từng sân chơi trí tuệ để phát huy năng lực, rèn luyện bản lĩnh, có thêm nhiều trải nghiệm đáng nhớ trong đời học trò. Chị Tú Vân thừa nhận, vì thi vào lớp 10 là kỳ thi rất quan trọng, nên không tránh khỏi áp lực. Tuy nhiên quan điểm của chị là chia sẻ cùng với con những gì còn vướng mắc, khuyên nhủ, định hướng khi cần thiết chứ không đẩy những lo lắng, tâm tư của người lớn khiến cho con thêm phần “rối”.

Theo chị Tú Vân, ngay cả khi được cho là học sinh giỏi, có nhiều lợi thế khi bước vào mùa thi thì không vì thế những nỗi lo vơi bớt. Nhất là khi con đặt ra quyết tâm cao để chinh phục mục tiêu “trường chuyên lớp chọn”. Ngoài ra, đây là năm đầu tiên TP Hồ Chí Minh tổ chức kỳ thi tuyển sinh sau hợp nhất với quy mô thí sinh lớn nhất từ trước đến nay, khiến phụ huynh, học sinh phải tìm hiểu, cân nhắc kỹ lưỡng và chuẩn bị tốt cho các phương án thi cử, lựa chọn nguyện vọng, định hướng tương lai...

Gia Bảo được gia đình sắp xếp thời khóa biểu chặt chẽ nhưng hợp lý cân đối giữa thời gian học trên lớp, tự học, học thêm với việc nghỉ ngơi, cố gắng ngủ đủ giấc để đảm bảo sức khỏe khi đi thi. Kết quả xuất sắc được duy trì từ những năm cấp 1, cấp 2 với Gia Bảo là điều khiến em tự tin nhưng cũng xác định không được phép chủ quan vì kỳ thi sẽ là nơi rất nhiều học sinh giỏi cùng đua tài, ai cũng mang theo quyết tâm cao. Gia Bảo hy vọng em sẽ đạt được phong độ tốt nhất, khắc phục tính hơi… ẩu khi làm bài để thực hiện mục tiêu của mình trong kỳ thi vào lớp 10 để tiếp tục có những bước phát triển tiếp theo ở bậc Đại học.

Những “phòng thi” không có giờ nghỉ

Hẳn không ít người trưởng thành gặp giấc mơ kỳ lạ, lặp lại nhiều lần với việc bỗng dưng… đi thi, gặp khó khăn, lúng túng khi hoàn thành các câu hỏi trong đề bài. Theo các chuyên tâm lý học, đây là sự biểu hiện sự căng thẳng trong công việc, cuộc sống thường ngày được chuyển hóa thành việc khơi dậy những ký ức trong quá khứ. Và các kỳ thi luôn được xem như những áp lực đầu tiên và cũng đáng nhớ nhất với bất kỳ ai trên hành trình trưởng thành.

Thực tế là, không phải đợi đến ngày thi chính thức, các học sinh mới bước vào kỳ thi, vào phòng thi mà với rất nhiều em, "phòng thi" đã luôn sáng đèn từ lúc những suy nghĩ, định hướng vào lớp 10 công lập được nhen nhóm. "Phòng thi" ấy là sự nối dài của những giờ học trên lớp, những lúc vội vã ăn ngay trước cổng trường, hoặc tranh thủ vừa ăn vừa xem lại bài trong khi ngồi sau yên xe của cha mẹ giữa đường phố hối hả giờ cao điểm để kịp tới lớp học thêm... Về tới nhà, dù đã khá trễ, nhiều em vẫn tiếp tục học. "Phòng thi" tại gia khi ấy lại sáng đèn.

Hiện thông tin đang thu hút nhiều sự quan tâm của đông đảo phụ huynh học sinh đó là TP Hồ Chí Minh tính việc mở rộng xét tuyển vào lớp 10 thay vì thi tập trung ở một số khu vực có đủ điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực giáo dục. Không ít người cảm thấy thở phào nhẹ nhõm khi ở tương lai không xa sẽ hiện thực hóa việc bỏ kỳ thi mang đến rất nhiều áp lực cho cả phụ huynh lẫn học sinh. Nhưng lại có ý kiến lo ngại, nếu bỏ thi sẽ dẫn đến một số vấn đề liên quan đến động lực, chất lượng học tập cũng như khả năng phân hóa, phân luồng nguồn học sinh ở giai đoạn THPT.

Hai phía ý kiến đều có những lý lẽ thuyết phục, chính đáng không chỉ nhìn từ bối cảnh chung mà là từ những chia sẻ rất thật, rất cá nhân của mỗi người. Có khi lý do "trĩu lòng" của cả phụ huynh, học sinh trước cuộc đua lớp 10 công lập không đơn thuần là chuyện học hành, kiến thức mà là bài toán về kinh tế, về tương lai khi có sự chênh lệch giữa học phí công lập với các trường tư thục trong khi vẫn có những định kiến chưa hoàn toàn được gỡ bỏ với việc định hướng học nghề, học giáo dục thường xuyên đối với tuổi 15.

Có ý kiến đề xuất một giải pháp trong khi vẫn giữ kỳ thi đó là có thể cho phép học sinh đăng ký nguyện vọng vào lớp 10 sau khi biết điểm thi để giải tỏa một gánh nặng tâm lý không kém việc đi thi đó là chọn nguyện vọng. Chọn đúng, chọn sát với năng lực thực tế của con em là điều lý tưởng nhưng không ít người gọi việc chọn nguyện vọng, dù tham khảo rất kỹ lưỡng các thông tin tuyển sinh qua nhiều năm thi là “đánh xổ số” đầy may rủi với tâm lý: được ăn cả ngã về không. Lại cũng có rất nhiều trường hợp vì chưa hiểu hết khả năng, vì thiếu may mắn... nên rớt nguyện vọng 1 đáng tiếc. Được biết, năm học 2026-2027, sau khi Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh công bố số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 đã có 45.263 lượt điều chỉnh nguyện vọng.

Năm nay, TP Hồ Chí Minh có tổng số thí sinh lớp 9 tham gia xét hoàn thành chương trình THCS là 169.927 học sinh, trong đó có 169.602 học sinh hoàn thành (đạt tỉ lệ 99,81%). Số học sinh đăng ký dự thi tuyển sinh lớp 10 là 151.269 học sinh. Như vậy có hơn 17.000 học sinh không đăng ký dự thi lớp 10 công lập.

Áp lực mỗi mùa thi là điều không tránh khỏi. Những con số thống kê, so sánh giữa các năm có khi càng khiến gia tăng thêm sự hoang mang, bối rối dẫn đến mất tập trung, thậm chí mất động lực phấn đấu. Tuy nhiên mỗi mùa thi cũng mang theo bao hy vọng, ước mơ để nối tiếp chuỗi ngày đáng nhớ của tuổi học trò. Còn với cha mẹ, đó là những cái ôm ấp áp chúc con thi tốt, là ánh mắt đầy trìu mến, yêu thương hướng về con từ ngoài điểm thi, dù dưới nắng gắt, hay có khi mưa rào bất chợt...

Với thực tế hiện nay, không phải học sinh nào cũng đạt được nguyện vọng 1 như lời chúc của gia đình, bạn bè trong các buổi gặp gỡ cuối năm học. Nhưng cùng với nỗ lực trong việc xây dựng thêm trường lớp, nâng cao cơ sở vật chất, chất lượng dạy và học cùng với nghiên cứu, tìm hiểu, triển khai các phương thức thi tuyển, xét tuyển hợp lý nhất của lãnh đạo Thành phố, ngành giáo dục, thì việc giảm tải cho phụ huynh, học sinh trên hành trình bước vào lớp 10 sẽ không chỉ là mục tiêu mà sẽ trở thành hành động thực chất.