Nâng giá trị gạo đặc sản từ thị trường trong nước

VTV.vn - Ngành lúa gạo Việt Nam phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị cho các dòng gạo đặc sản, gạo thơm.

Lúa gạo chuyển mạnh phân khúc giá trị cao

Thị trường gạo thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới khi nguồn cung dồi dào, lợi thế về sản lượng dần thu hẹp. Điều này đặt ra yêu cầu ngành lúa gạo Việt Nam phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị cho các dòng gạo đặc sản, gạo thơm.

Nước ta có lợi thế về khí hậu nhiệt đới gió mùa, nền nhiệt cao, nhiều nắng và lượng mưa tương đối dồi dào. Đặc biệt, vùng Đồng bằng sông Cửu Long có nền nhiệt ổn định, hệ thống sông ngòi dày đặc, đất đai màu mỡ, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, với những giống lúa phù hợp từng vùng sinh thái.

Hiện 3 giống gạo Đài Thơm 8, OM18 và OM5451 chiếm hơn một nửa lượng gạo xuất khẩu. Cùng với đó, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã giúp Việt Nam có hơn 70.000 tấn gạo mang nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp". Một hướng đi khác là phát triển gạo đặc sản từ giống lúa bản địa, với sản phẩm đạt OCOP 5 sao có giá bán cao hơn 60-70% so với gạo thông thường.

Nâng giá trị gạo đặc sản từ thị trường trong nước

Lâu nay, nhắc đến lúa gạo, chúng ta thường nghĩ đến mục tiêu xuất khẩu hàng triệu tấn. Nhưng ngay tại thị trường nội địa, nhu cầu về gạo đặc sản, gạo ngon, gạo sinh thái an toàn cũng đang mở ra cơ hội lớn gia tăng giá trị. Giống lúa chịu mặn BL9 tại Cà Mau là một ví dụ. Với đặc trưng hai mùa mưa - khô và thường xuyên chịu tác động của hạn hán, xâm nhập mặn, Cà Mau cần những giống lúa thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên. BL9 không chỉ giải bài toán canh tác mà còn mở ra hướng thương phẩm hóa đặc sản bản địa, nâng giá trị hạt gạo ngay trên thị trường trong nước.

Việt Nam hiện lưu giữ khoảng 2.300 mẫu giống lúa, trong đó có nhiều giống bản địa quý - Ảnh minh họa

Những ngày này, nông dân xã Vĩnh Lộc đang xuống giống vụ lúa-tôm. BL9 - giống lúa do Trung tâm Giống nông nghiệp Cà Mau lai tạo tiếp tục được bà con lựa chọn. Lý do là giống gạo đặc sản này chịu được mặn, năng suất năng suất từ 6,5 đến 7,5 tấn và được doanh nghiệp cam kết thu mua.

Không dừng ở bán lúa tươi, Hợp tác xã Ba Đình đã đầu tư chế biến, canh tác hữu cơ trên đất lúa - tôm. Tháng 4 năm nay, gạo BL9 của hợp tác xã giành Giải Nhất cuộc thi Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ nhất. Sản phẩm đạt chuẩn OCOP, có truy xuất nguồn gốc, được người tiêu dùng ưa chuộng. Bài toán giờ không chỉ là bán được nhiều, mà là bán đúng giá trị.

Anh Nông Văn Thạch - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình, tỉnh Cà Mau cho biết: "Định hướng rõ cho thành viên, kể cả bà con trong khu vực, việc sản xuất lúa không chỉ là tiêu dùng mà việc sản xuất lúa làm sao để người tiêu dùng ăn được sản phẩm gạo ngon, an toàn, đặc biệt bảo vệ được môi trường sống và phát triển bền vững lâu dài. Đó là định hướng lâu dài để hợp tác xã tiếp tục triển khai trong thời gian tới".

Cà Mau có gần 90.000 ha lúa - tôm. Tỉnh chuẩn bị triển khai kế hoạch nâng cao giá trị gạo BL9 giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời đặt mục tiêu 5.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án một triệu ha của vùng. Điều kiện then chốt: vùng nguyên liệu tập trung, quy trình thống nhất và liên kết thực chất giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhận định: "Định hướng của Cà Mau là sẽ xây dựng các vùng nguyên liệu với quy mô lớn, có liên kết chuỗi, sản xuất theo các quy trình sản xuất xanh, sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp".

Lai tạo từ những kỹ sư bản địa, BL9 đã giúp nông dân vùng lúa - tôm bớt đi nỗi lo mặn xâm nhập. Trồng lúa sạch, hạt gạo làm ra bán được giá cao, bà con không chỉ yên tâm bám đất, bám vuông mà còn có thể làm giàu vững chắc trên chính mảnh ruộng quê hương.

Chuẩn hóa để nâng tầm gạo đặc sản

Việt Nam hiện lưu giữ khoảng 2.300 mẫu giống lúa, trong đó có nhiều giống bản địa quý. Từ tín hiệu thị trường, việc chuẩn hóa từ giống đến thương hiệu đang được đặt ra nhằm nâng cao giá trị lúa gạo đặc sản. Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng và mùa vụ khác nhau giữa các vùng miền, vì thế có lợi thế phát triển nhiều giống lúa đặc sản mang hương vị riêng, gắn với đặc trưng từng vùng đất. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để bảo tồn những giá trị này, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Theo Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, cần thay đổi thói quen của nông dân vẫn còn dùng lúa thịt để làm giống. Thực tế qua nhiều vụ sẽ dẫn đến thoái hóa, khiến yếu tố riêng có trong hạt gạo sẽ không còn đúng như ban đầu. Vì thế, với các giống đặc sản, cần sử dụng giống xác nhận để đảm bảo chất lượng bền vững

Ông Lê Thanh Tùng - Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam nêu ý kiến: "Công tác nghiên cứu chọn tạo để ra một giống tốn 5 đến 7 năm nhưng chưa chắc giống đó đã đáp ứng được yêu cầu thị trường, trong khi để cho giống mất đi hoặc thoái hóa so với ban đầu, chúng ta chỉ cần ba vụ lúa. Chúng ta cần có sự cộng tác, kết hợp giữa người sử dụng giống, nông dân, hợp tác xã, người sản xuất kinh doanh giống và người chọn tạo thành một chuỗi liên kết để giữ được độ dài của sử dụng giống tốt hơn".

Một chiến lược mới cũng đang đặt ra với các giống lúa như nàng thơm chợ đào, Nếp Tan Pỏm, Tẻ Râu... ở phía Nam và gạo Séng Cù, ST25 rươi Tứ Kỳ, tám Điện Biên gặt non, nếp Tú Lệ, Japonica Đồng Phú... ở phía Bắc. Hiện nhiều doanh nghiệp đã liên kết cùng nông dân tổ chức sản xuất theo hướng canh tác hữu cơ, sinh thái... chú trọng ứng dụng chuyển đổi số vào quảng bá và tiêu thụ nông sản gắn với câu chuyện về vùng nguyên liệu và nét văn hóa từng vùng đất.

Gạo đặc sản thương hiệu đóng gói giá đã chạm mốc 28.000 - 34.000 đồng/kg. Thay vì chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu, các doanh nghiệp và hợp tác xã đang chú trọng phát triển dòng gạo đặc sản phục vụ tầng lớp đô thị và người dân có thu nhập khá.

Festival Quốc tế ngành hàng Lúa gạo Việt Nam lần thứ II sẽ diễn ra từ ngày 22 đến 25/11 với chủ đề "Gạo xanh Việt Nam - Vươn tầm quốc tế" được kỳ vọng kết nối khách hàng cho những sản phẩm hiện có, đồng thời mở hướng phát triển những dòng gạo đặc sản cao cấp, tốt cho sức khỏe có thể vươn ra nhiều quốc gia. 

Tin liên quan

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.