Nghệ thuật phản ánh làn sóng tội phạm công nghệ cao

Tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến không còn là những con số khô khốc trong báo cáo an ninh, mà đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực của đời sống hiện đại. Khi văn chương và điện ảnh chạm vào vùng hiện thực ấy, nghệ thuật không chỉ phản ánh mà còn lên tiếng, cảnh báo và lay động nhận thức xã hội.

Những cuộc gọi giả danh công an, những đường link “bẫy”, những tài khoản ảo thao túng cảm xúc thật… đang len lỏi vào từng gia đình, từng chiếc điện thoại thông minh. Theo thống kê của Bộ Công an, tội phạm công nghệ cao, đặc biệt là lừa đảo qua mạng, tiếp tục gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Nhưng thiệt hại lớn hơn, khó đong đếm hơn, chính là niềm tin con người bị bào mòn trong một không gian số vốn được kỳ vọng kết nối và sẻ chia.

Trong bối cảnh ấy, sự xuất hiện và thành công của những tác phẩm nghệ thuật khai thác đề tài này cho thấy một thực tế: nghệ thuật không thể đứng ngoài những gì đang diễn ra trong đời sống số. Ở điện ảnh và truyền hình, các bộ phim về tội phạm công nghệ cao, lừa đảo xuyên biên giới cũng bắt đầu được khán giả quan tâm. Nhiều nhà báo nhận định, đây là tín hiệu cho thấy nghệ thuật Việt đang dần bắt nhịp với những vấn đề toàn cầu, nhưng được kể bằng trải nghiệm rất Việt Nam.

Ra mắt đầu năm 2026, bộ phim Thiên đường máu của đạo diễn Hoàng Tuấn Cường đã trở thành phim có doanh thu trăm tỷ đầu tiên của năm. Bộ phim do NSƯT Hạnh Thúy viết dựa trên ý tưởng của đạo diễn và những câu chuyện thực tế từ những nạn nhân đã thu hút đông đảo người xem. Dù ban đầu bộ phim từng nhận được sự e ngại vì đề tài khô và khó. Tuy nhiên phim được đón nhận tích cực và vẫn trụ rạp sau 1 tháng. Đây là mơ ước ban đầu của đạo diễn khi thực hiện phim. "Tôi muốn làm một bộ phim để cảnh tỉnh mọi người, hoặc ít nhất là kể lại một câu chuyện cho nhiều người biết, để những điều đau lòng đó đừng tiếp diễn nữa", anh chia sẻ.

Sau phim Thiên đường máu, một số phim điện ảnh có đề tài tương tự cũng sẽ ra rạp. Điều này cho thấy điện ảnh Việt đang bước vào giai đoạn không còn né tránh hiện thực khó chịu, mà tìm cách kể nó bằng ngôn ngữ nghệ thuật đủ hấp dẫn để khán giả đối diện.

Trong dòng chảy ấy, tiểu thuyết Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới nhanh chóng gây chú ý không chỉ bởi giải thưởng đoạt Giải A tại Cuộc thi sáng tác tiểu thuyết, truyện, ký với chủ đề Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống do Bộ Công an phối hợp Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, mà bởi cách tác phẩm bám sát một hiện thực rất mới: con người sống giữa thiên nhiên, ký ức và thế giới số đầy cạm bẫy.

Đây là tiểu thuyết đầu tiên của văn học Việt Nam tiếp cận trực diện và có hệ thống đề tài tội phạm dữ liệu. "Đây là tiểu thuyết nói về thân phận con người trong thế giới công nghệ. Trong đó, con người sống, làm việc, kết nối với nhau qua các nền tảng. Đôi khi chúng ta kết nối với nhau qua các dữ liệu, sinh trắc học mà quên đi những hoạt động tiếp xúc đời thường. Tôi muốn mọi người sau khi đọc tiểu thuyết sẽ tăng thêm tính cảnh giác, đồng thời cũng tìm đến với những người thân yêu vì con người còn có tình cảm, yêu thương, gần gũi nên cần tìm lại được ấm lạnh đời thường của cuộc sống", nhà văn chia sẻ.

Nhiều bài bình luận văn học đánh giá, điểm mạnh của Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới không nằm ở việc mô tả tội phạm mạng như một hiện tượng giật gân, mà ở cách tác giả đặt con người với những tổn thương, cô đơn, khát khao kết nối vào trung tâm của câu chuyện. Chính từ đó, bi kịch xảy ra một cách tự nhiên, đúng như cách đời sống đang vận hành.

Việc Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới được dự định chuyển thể thành phim điện ảnh được xem là bước đi tiếp theo đầy kỳ vọng. Trong bối cảnh điện ảnh có sức lan tỏa rộng hơn văn chương, câu chuyện về con người trước những cám dỗ, hiểm họa của đời sống số có cơ hội chạm tới đông đảo công chúng hơn, đặc biệt là giới trẻ - nhóm đối tượng vừa là nạn nhân, vừa là người trực tiếp sống trong không gian mạng mỗi ngày. Giới làm phim nhận định, thách thức lớn nhất của chuyển thể không nằm ở kỹ thuật, mà ở việc giữ được “tinh thần đời sống” của tác phẩm gốc: không biến câu chuyện thành phim cảnh báo khô cứng, mà vẫn giữ được chiều sâu nhân văn, sự day dứt rất người.

Nghệ thuật không bắt tội phạm, nhưng có thể giúp con người nhận ra họ đang đứng ở đâu trong thế giới đầy cạm bẫy ấy. Từ Thiên đường máu đến Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới, có thể nhận ra một điểm chung đáng quý của những văn nghệ sĩ dám đi vào vùng hiện thực phức tạp, nơi con người không hoàn hảo, nơi cái ác ẩn sau những cú click chuột rất quen thuộc.