Nghịch lý của phim hoạt hình: Doanh thu "khủng" nhưng vị thế chưa xứng tầm

Năm 2026, The Super Mario Galaxy Movie của Universal và Illumination đã trở thành bộ phim đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD trên toàn thế giới trong năm nay. Phim Hoppers cũng từng mang về doanh thu mở màn cao nhất cho một bộ phim hoạt hình gốc từ xưởng Pixar tính từ Coco năm 2017. Tiếp đó, Toy Story 5 đã phá tan những hoài nghi để đạt gần 900 triệu USD, chắc chắn trở thành phim tỷ đô khác của năm 2026. 

Theo Variety, một nghiên cứu do Disney ủy thác cho Steward Redqueen - công ty tư vấn tác động độc lập - cho biết, loạt phim hoạt hình về thế giới đồ chơi, kể từ khi ra mắt vào năm 1995, đã đóng góp 51 tỷ USD vào hoạt động kinh tế tổng thể. Xét riêng về tác động kinh tế trực tiếp đối với Disney, thương hiệu Toy Story đã tạo ra doanh thu 16,2 tỷ USD. Con số này bao gồm việc bán hàng hóa, vé xem phim và cho thuê nội dung giải trí tại nhà. Tổng doanh thu cao hơn cả số tiền 15,4 tỷ USD mà Disney đã bỏ ra để mua lại toàn bộ Pixar, Marvel và Lucasfilm cộng lại.

Những con số thống kê cho thấy, phim hoạt hình đang ở thời đại hoàng kim về doanh thu phòng vé. Inside Out 2 và Zootopia 2 giữ vị thế dẫn đầu 2 năm liên tiếp. Trong đó Zootopia 2 trở thành phim hoạt hình có doanh thu cao nhất mọi thời đại tại thị trường Bắc Mỹ. Không tính mùa dịch năm 2020 và 2021, khi các rạp chiếu phim vắng bóng các bộ phim dành cho gia đình, thì phim hoạt hình chiếm khoảng 20% trong số 10 phim có doanh thu cao nhất mỗi năm trong thập kỷ qua. Khi các phim điện ảnh người đóng bị chững lại, chính các loạt phim hoạt hình lại trở thành lý do khiến khán giả hào hứng ra rạp. Chính sự ổn định đó cho phép các hãng phim mạo hiểm đầu tư vào những sáng tạo mới mẻ hơn.

Tuy nhiên, đối lập với thực tế đó, những nghệ sĩ làm phim hoạt hình lại đang phải đối diện với tình trạng cắt giảm nhân sự. Vào tháng 5 năm 2024, Pixar đã cắt giảm 14% nhân viên - khoảng 175 người. Netflix đã tái cấu trúc bộ phận phim hoạt hình của mình vào năm 2023, cắt giảm việc làm và tạm dừng hai bộ phim đang trong giai đoạn tiền sản xuất.

Và một trong những điều khiến các nhà làm phim hoạt hình bận tâm nhất đó là việc thể loại này vẫn chưa có vị thế xứng đáng ở các giải thưởng điện ảnh danh giá. Hạng mục Phim hay nhất của Oscar vẫn chưa sẵn sàng đón nhận phim hoạt hình. Kể từ khi hạng mục dành riêng cho phim hoạt hình được thành lập vào năm 2001 ở Oscar, nó vừa là sự công nhận vừa là rào cản, một nơi để tôn vinh tác phẩm xuất sắc, nhưng đồng thời lại loại bỏ các tác phẩm hoạt hình khỏi cuộc đua chính tới giải thưởng Phim hay nhất. Chỉ có ba phim hoạt hình được đề cử ở hạng mục danh giá nhất này của Oscar, đó là: Beauty and the Beast (năm 1991), Up (2009) và Toy Story 3 (2010). 

Để thay đổi nghịch lý trên, ngay bản thân đội ngũ những người cầm trịch các xưởng phim cũng vẫn có quan điểm trái ngược. “Nếu số liệu thống kê của tôi chính xác, Moana 2 đã đạt doanh thu cao hơn tất cả các phim được đề cử giải Phim hay nhất năm ngoái cộng lại” - Jim Morris, chủ tịch của Pixar trong 21 năm, cho biết. Giải pháp của ông để tăng vị thế là cần có nhiều hơn nữa đại diện từ giới làm phim hoạt hình trong thành phần Viện Hàn lâm để dần dần tạo nên sự thay đổi. 

Jared Bush -  Giám đốc sáng tạo của Walt Disney Animation Studios - lại cho rằng: “Những bộ phim đoạt giải thưởng đó là những bộ phim khiến nhiều người xúc động, cảm thấy có sự đồng cảm và gây được tiếng vang. Tôi nghĩ chúng ta chỉ cần tiếp tục làm điều đó”.

Chris Meledandri, người sáng lập Illumination, công ty đứng sau loạt phim Minions, Super Mario lại dẫn chứng rằng phim hài cũng từng đối diện với nhiều định kiến nhưng đã dần thay đổi để có được những sự thừa nhận xứng đáng. Phim hoạt hình cũng có thể sẽ làm được điều đó khi mà tính nghệ thuật ngày càng được đánh giá cao. 

Những ý kiến hoài nghi thì cho rằng, thành phần đông đảo những người nắm quyền bỏ phiếu cho các bộ phim vẫn dành sự quan tâm cho các phim người đóng là chủ yếu. Một số giải thưởng như Quả cầu vàng đã có hạng mục riêng để vinh danh phim thành công lớn về mặt thương mại. Nhưng đối với giải thưởng như Oscar sẽ cần thêm thời gian và chờ đợi sự xuất hiện của những tác phẩm phim hoạt hình thực sự đặc biệt để có thể tạo nên bước ngoặt.