Nghiên cứu cơ chế giá điện riêng cho sạc xe xanh

Sáng 17/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị tham vấn Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải. 

Mở đầu bằng kiến nghị đột phá về mặt thể chế, Sở Xây dựng Hà Nội đã đề xuất Bộ Công thương chủ trì nghiên cứu, ban hành cơ chế giá điện riêng, ưu đãi cho hoạt động sạc điện phương tiện giao thông xanh. Đây được xem là "lời giải" trực diện nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng sạc – yếu tố then chốt quyết định tốc độ điện hóa giao thông tại Việt Nam.

Giá điện sạc và ưu đãi tài chính: "Chìa khóa" kích hoạt hạ tầng sạc 

Từ thực tiễn triển khai vùng phát thải thấp và chuyển đổi phương tiện tại đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội đề nghị Bộ Công thương không chỉ nghiên cứu giá điện sạc ưu đãi mà còn hướng dẫn cụ thể thủ tục đấu nối, vận hành hạ tầng cấp điện cho trạm sạc, đồng thời hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về thiết bị sạc và hạ tầng cung cấp năng lượng. 

Bên cạnh giá điện, các cơ chế tài chính đồng bộ cũng được kiến nghị tháo gỡ. Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách ưu đãi về thuế, phí, tín dụng xanh và hỗ trợ tài chính để khuyến khích người dân, doanh nghiệp mua sắm xe điện và đầu tư trạm sạc. Bộ Tài nguyên và Môi trường được đề nghị hoàn thiện quy định thu hồi, tái chế pin thải bỏ và cơ chế quản lý, trao đổi tín chỉ carbon. Trong khi đó, Bộ Công an được kiến nghị sớm ban hành quy định bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC) cho hạ tầng trạm sạc và khu vực đỗ xe điện. 

Đồng quan điểm về tính đồng bộ của nguồn cung năng lượng, đại diện Bộ Công thương nhấn mạnh quá trình chuyển đổi phương tiện điện phải đi liền với xanh hóa cơ cấu nguồn điện, tránh tình trạng phụ thuộc vào nhiệt điện than làm giảm hiệu quả giảm phát thải. Bộ Công thương đề xuất bổ sung xe hybrid và hybrid sạc điện vào lộ trình chuyển đổi, đồng thời điều chỉnh giãn lộ trình giai đoạn 2030-2035 để phù hợp với khả năng cung ứng năng lượng. 

Thể chế đi trước, giao thông đô thị bứt phá 

Báo cáo do bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng trình bày tại Hội nghị khẳng định, sau 4 năm thực hiện Quyết định 876/QĐ-TTg, hệ thống thể chế đã tạo nền tảng quan trọng cho giao thông xanh. Đến nay, 5 luật chuyên ngành, 9 nghị định/thông tư, cùng 28 tiêu chuẩn Việt Nam về xe điện và 2 quy chuẩn kỹ thuật trạm sạc đã được ban hành. Khung chính sách này đã kích hoạt đà tăng trưởng mạnh mẽ của phương tiện sạch. 

Tính đến tháng 6/2026, cả nước có hơn 388.000 phương tiện điện, chiếm khoảng 6,1% tổng số phương tiện được báo cáo. Điểm sáng lớn nhất nằm ở giao thông đô thị: taxi điện đạt 61.171 xe, chiếm tới 70,9% tổng lượng taxi toàn quốc; xe buýt điện đạt 1.946 xe, chiếm 23,1%. Riêng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh hiện sở hữu 1.849 xe buýt điện cùng hệ thống depot, trụ sạc siêu nhanh hiện đại. Về hạ tầng, toàn quốc đã phát triển được 15.024 trạm/cổng sạc tại 34/34 tỉnh, thành phố và trên 125 tuyến cao tốc, quốc lộ. 

Trong các lĩnh vực khác, đường sắt đã thử nghiệm thành công nhiên liệu sinh học B5 giúp giảm 40% CO và hơn 98% SO₂, NO₂, đồng thời khởi công các tuyến đường sắt điện khí hóa Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Quảng Ninh. Hàng hải đã công bố 11 cảng xanh, trong khi hàng không tăng lượng sử dụng SAF lên 72.358 tấn năm 2025.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, báo cáo tổng kết cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cố hữu. Tốc độ điện hóa chưa đồng đều khi xe tải nặng, xe khách đường dài và xe chuyên dụng chuyển đổi còn rất chậm. Mạng lưới trạm sạc phân bố chưa hợp lý, đặc biệt thiếu các điểm sạc công suất lớn tại cảng biển, sân bay, depot và các trạm dừng nghỉ trên cao tốc (đến tháng 5/2026 mới có 4/21 trạm dừng nghỉ vận hành trạm sạc). 

Đặc biệt, bài toán năng lượng đang đặt ra thách thức gay gắt. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu điện bổ sung cho giao thông điện khoảng 3 - 4 tỷ kWh/năm (tương đương 1 - 1,5% sản lượng toàn hệ thống). Dù tổng công suất hệ thống có thể đáp ứng, nhưng áp lực tăng phụ tải cực đại tại các đầu mối vận tải vào giờ cao điểm đòi hỏi hạ tầng trạm biến áp, đường dây và giải pháp sạc thông minh phải được đầu tư đồng bộ.

Chuyển đổi xanh phải đồng bộ hạ tầng, phương tiện và năng lượng 

Phát biểu chỉ đạo và kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn nhấn mạnh, chuyển đổi xanh trong giao thông vận tải phải được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ giữa phát triển kết cấu hạ tầng, phương tiện và nguồn năng lượng. Thứ trưởng phân tích, quá trình đổi mới công nghệ và chuyển đổi phương tiện đòi hỏi nguồn lực kinh tế rất lớn, doanh nghiệp cần thời gian thích ứng. 

Do đó, chương trình hành động mới cần nghiên cứu tính chất dài hạn, lựa chọn hình thức văn bản phù hợp và xây dựng lộ trình có tính khả thi cao, phù hợp với năng lực kinh tế - xã hội. Báo cáo và dự thảo quyết định mới phải đánh giá kỹ khả năng cung ứng điện, phát triển hạ tầng sạc cho đường bộ, đường sắt, hàng không và hàng hải. 

Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, từng bước làm chủ công nghệ lưu trữ năng lượng, sản xuất pin nhiên liệu, hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học và SAF. "Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh mang tầm quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của tất cả các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp", Thứ trưởng Lê Anh Tuấn khẳng định.