Nhà khoa học Việt giành giải thưởng ASEAN - Hoa Kỳ với nghiên cứu ứng dụng AI trong y tế

Chiều 14/10, tại Đà Nẵng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ (PGS.TS) Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí MInh, giành giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career) tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới năm 2026 (ASEAN-U.S. Science Prize for Women).

Lễ trao giải diễn ra trong khuôn khổ phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90), do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng cai tổ chức.

Ở hạng mục giữa sự nghiệp, Tiến sĩ Latifah Nurahmi của Indonesia nhận giải vinh danh. Tại hạng mục cao cấp (Senior), Tiến sĩ Joanne Ngeow của Singapore giành giải Nhất, còn Tiến sĩ Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

Ứng dụng AI hỗ trợ phát hiện, điều trị bệnh lý tâm thần kinh

Tại vòng chung kết diễn ra chiều 14/10, 4 nhà khoa học nữ đại diện bốn quốc gia trình bày công trình nghiên cứu và phản biện trực tiếp trước hội đồng chuyên môn.

Công trình của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương tập trung phát triển các mô hình kỹ thuật hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, theo dõi và can thiệp các bệnh lý tâm thần kinh, gồm Alzheimer, trầm cảm và rối loạn lo âu.

Nghiên cứu phát triển ba nhóm giải pháp công nghệ. Trong đó, ứng dụng Brain Train được xây dựng với sự phối hợp của Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Quốc tế và Bệnh viện Quân y 175, hỗ trợ người suy giảm nhận thức nhẹ luyện tập nhằm góp phần làm chậm quá trình tiến triển sang Alzheimer.

Nhóm nghiên cứu cũng phát triển ứng dụng hỗ trợ người mắc trầm cảm và rối loạn lo âu tự thực hành liệu pháp nhận thức - hành vi tại nhà. Bên cạnh đó, phần mềm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được phát triển để phân tích hình ảnh chụp não và giọng nói, hướng tới phát hiện sớm bệnh Alzheimer ở giai đoạn đầu và giai đoạn vừa.

Các công trình nhận được kinh phí hỗ trợ từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cùng các tổ chức quốc tế.

Trước khi theo đuổi nghiên cứu tại Việt Nam, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, sau đó nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Stanford (Mỹ).

ASEAN thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ giai đoạn 2026-2035

Phát biểu tại phiên toàn thể COSTI-90, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá, những năm qua, COSTI đã xây dựng nền tảng quan trọng cho hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực. Các nền tảng số kết nối nhân tài và công nghệ, mạng lưới chuyên gia ngày càng phát triển, cùng những bước tiến ban đầu trong chia sẻ hạ tầng nghiên cứu là những nguồn lực cần tiếp tục phát huy.

Trước các thách thức chung về an ninh y tế, an ninh lương thực và biến đổi khí hậu, Bộ trưởng nhấn mạnh các nước thành viên cần tăng cường hợp tác trong khuôn khổ Kế hoạch hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (APASTI) giai đoạn 2026-2035.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ASEAN cần chuyển từ chia sẻ kiến thức sang xây dựng các giải pháp chung, từ những dự án riêng lẻ sang quan hệ đối tác khu vực mạnh mẽ hơn. Các nước cần tận dụng hiệu quả năng lực nghiên cứu, cơ sở hạ tầng và dữ liệu của nhau để giải quyết những thách thức mà không quốc gia nào có thể xử lý hiệu quả nếu hành động đơn lẻ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Việt Nam luôn coi trọng hợp tác nội khối, đồng thời nhấn mạnh khoa học, công nghệ không chỉ hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần định hình tương lai ASEAN.

Được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ COSTI, Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới nhằm ghi nhận thành tựu nghiên cứu nổi bật, khuyến khích phụ nữ tham gia các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN và Hoa Kỳ.

Giải thưởng dành cho các nhà khoa học nữ có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học ứng dụng, mang quốc tịch một trong 11 quốc gia ASEAN. Hai hạng mục gồm giữa sự nghiệp dành cho ứng viên từ 45 tuổi trở xuống và cao cấp dành cho ứng viên từ 46 tuổi trở lên.

Bên cạnh thành tích khoa học, giải thưởng còn đánh giá vai trò dìu dắt phụ nữ trong STEM và đóng góp cho hợp tác, tác động khu vực. Theo số liệu tổng kết giai đoạn 2014-2024, chương trình đã tiếp nhận 418 hồ sơ từ 10 quốc gia, vinh danh 23 nhà khoa học với tổng giá trị giải thưởng 240.000 USD. Việt Nam từng có nhà khoa học Nguyễn Thị Hiệp đoạt giải năm 2017.

Năm 2026, giải thưởng mang chủ đề "AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN", khuyến khích các nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào chẩn đoán, y học cá thể hóa, y tế số, phát triển thuốc, ứng phó đại dịch và sức khỏe tâm thần.

Việc PGS.TS Hà Thị Thanh Hương giành giải Nhất tiếp tục ghi dấu đóng góp của các nhà khoa học nữ Việt Nam, đồng thời cho thấy tiềm năng ứng dụng công nghệ mới để giải quyết những vấn đề thiết thực trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.