Nhật Bản truy tìm hàng trăm nghi phạm lẩn trốn nhiều năm

Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (South China Morning Post), Cơ quan Cảnh sát quốc gia Nhật Bản (NPA) đã phát động chiến dịch mang tên "Tháng tăng cường điều tra các nghi phạm bị truy nã" từ ngày 1/11, nhằm huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc tìm kiếm các đối tượng đang lẩn trốn.

Thông qua trang thông tin chính thức và các nền tảng mạng xã hội, cảnh sát Nhật Bản kêu gọi người dân cung cấp thông tin về những người có tên trong danh sách truy nã, bao gồm các nghi phạm liên quan đến tội giết người, phóng hỏa và những vụ bạo lực do các nhóm cực đoan thực hiện.

Ông Shinichi Ishizuka, cựu luật sư hình sự và là người sáng lập tổ chức nghiên cứu Criminal Justice Future tại Tokyo, cho biết một số vụ án đã kéo dài từ những năm 1970 nhưng nghi phạm vẫn chưa bị bắt giữ. Một trong những vấn đề khiến giới chức Nhật Bản gặp khó khăn là khả năng sống ẩn danh của các nghi phạm ngay trong một xã hội có hệ thống quản lý dân cư và thủ tục hành chính nghiêm ngặt.

Ông Ishizuka nhận định tại Nhật Bản, người dân thường phải cung cấp nhiều giấy tờ khi xin việc, thuê nhà hoặc đăng ký giấy phép lái xe. Tuy nhiên, một số người bị truy nã vẫn có thể duy trì cuộc sống kín đáo trong thời gian dài. Theo chuyên gia này, nhiều nghi phạm tìm đến những khu vực đô thị tập trung đông lao động thời vụ hoặc có sự hiện diện của các tổ chức tội phạm, chẳng hạn khu Sanya ở Tokyo và quận Nishinari thuộc thành phố Osaka.

Một số người có quan hệ với các nhóm tội phạm có thể nhận được sự che chở. Những người khác sống lang thang, thường xuyên di chuyển và làm công việc thời vụ để tránh bị phát hiện. Công việc tại các công trường xây dựng, được trả lương bằng tiền mặt hằng ngày, có thể giúp những người này hạn chế phải thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến việc làm.

Trong khi đó, những đối tượng có điều kiện tài chính có thể chuyển đến các vùng nông thôn thưa dân để sống kín đáo. Ông Ishizuka cho biết có thông tin về việc một số người lựa chọn Okinawa, nơi có khí hậu thuận lợi và có thể duy trì cuộc sống tương đối yên tĩnh.

Phó giáo sư David Brewster, chuyên gia tội phạm học tại Đại học Nữ sinh Cơ Đốc giáo Tokyo, cho rằng các quán cà phê Internet có thể là nơi trú ngụ tạm thời, nhưng tìm được chỗ ở lâu dài mới là trở ngại lớn đối với người đang bị truy nã.

Danh sách các nghi phạm được NPA ưu tiên truy tìm bao gồm nhiều trường hợp liên quan đến những vụ án đặc biệt nghiêm trọng. Trong đó, Hiroshi Kogure đứng đầu danh sách 10 đối tượng bị truy nã hàng đầu của cơ quan này. Người này bị truy tìm từ tháng 1/1998 vì liên quan đến vụ sát hại ba thành viên trong một gia đình tại tỉnh Gunma.

Cảnh sát cũng đang truy tìm Takeo Matayoshi, người bị cáo buộc sát hại hai cảnh sát tại Okinawa năm 1990. Những đối tượng khác gồm Tsuyoshi Yoshiya, thủ lĩnh một băng nhóm đường phố bị truy nã liên quan đến vụ ẩu đả gây chết người ở Tokyo, và Katsuyuki Obara, người bị cáo buộc sát hại một thiếu nữ 17 tuổi tại tỉnh Iwate năm 2008. Theo thông tin được dẫn lại, Obara bị nghi đã dàn dựng việc tự sát để tránh bị truy bắt.

Một số trường hợp từng lẩn trốn hàng chục năm chỉ được phát hiện khi tuổi đã cao hoặc sức khỏe suy yếu. Tháng 9/2020, Takeo Shimizu, cựu thủ lĩnh nhóm cực tả Chukaku-ha, xuất hiện trở lại sau khi sống bí mật từ giữa thập niên 1970. Người này bị cho là có liên quan đến 124 vụ bạo lực, trong đó có cuộc bạo loạn tại Shibuya năm 1971 và vụ tấn công bằng thiết bị phóng tự chế nhằm vào Hoàng cung Nhật Bản năm 1990. Tuy nhiên, Shimizu không bị truy tố do thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những hành vi bị cáo buộc đã hết.

Tháng 1/2024, một bệnh nhân mắc bệnh giai đoạn cuối tại bệnh viện ở Kamakura tiết lộ mình là Satoshi Kirishima, thành viên một tổ chức cực đoan bị truy nã liên quan đến các vụ đánh bom doanh nghiệp trong thập niên 1970. Trước đó, người này đã sống nhiều năm dưới tên Hiroshi Uchida và làm công nhân xây dựng. Kirishima qua đời bốn ngày sau khi được các điều tra viên thẩm vấn tại bệnh viện.

Ngoài các trường hợp lẩn trốn trong nước, số nghi phạm bỏ trốn ra nước ngoài cũng đặt ra thách thức đối với cơ quan điều tra Nhật Bản. Theo số liệu của NPA, năm 2024 có 835 nghi phạm bỏ trốn ra nước ngoài, trong đó 640 người mang quốc tịch nước ngoài. 

Con số này tăng so với 784 trường hợp trong năm 2023, trong đó có 609 người nước ngoài. Tuy nhiên, đây là thống kê riêng về các nghi phạm bỏ trốn ra nước ngoài, không đồng nghĩa tất cả đều thuộc danh sách khoảng 660 người đang được truy tìm trong chiến dịch hiện nay.

Để hỗ trợ điều tra, cảnh sát Nhật Bản công bố hình ảnh, đặc điểm nhận dạng, thời gian và nội dung các vụ án trên những tấm áp phích truy nã tại các đồn cảnh sát khu vực và đầu mối giao thông. Một số trường hợp có mức thưởng lên tới 3 triệu yen, tương đương khoảng 19.000 USD, cho thông tin giúp bắt giữ nghi phạm.

NPA nhận định tội phạm ngày càng có tính tổ chức, hoạt động trên phạm vi rộng và mang yếu tố xuyên quốc gia, khiến công tác điều tra thêm phức tạp. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa và sự suy giảm gắn kết trong cộng đồng cũng gây khó khăn cho việc thu thập thông tin. Cơ quan này kêu gọi người dân thông báo cho cảnh sát nếu phát hiện người có ngoại hình giống nghi phạm bị truy nã, kể cả khi hình ảnh công bố đã cũ hoặc người cung cấp thông tin không hoàn toàn chắc chắn.