Nhiên liệu bay "đốt" lợi nhuận: Các hãng hàng không đồng loạt kích hoạt chế độ tăng giá

"Bão giá" nhiên liệu càn quét

Trước khi những căng thẳng và các cuộc tấn công vào Iran bùng phát, giá nhiên liệu máy bay trên thị trường toàn cầu dao động ở mức tương đối dễ chịu, khoảng 85 đến 90 USD/thùng. Tuy nhiên, những diễn biến chiến sự ác liệt đã đẩy giá loại nhiên liệu đặc thù này tăng dựng đứng, chạm mức 150 đến 200 USD/thùng chỉ trong vòng vài ngày. Theo Chỉ số Platts, giá nhiên liệu hàng không trung bình toàn cầu đã đạt 173,91 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, thậm chí vọt lên tới 185,61 USD/thùng tại khu vực châu Á - châu Đại Dương.

Đáng chú ý, nguyên nhân không chỉ đến từ sự leo thang của giá dầu thô. Biên lợi nhuận lọc dầu – tức phần chênh lệch giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu bay – đã biến động một cách bất thường. Mức chênh lệch này đã giãn rộng từ khoảng 22 USD/thùng trước xung đột lên tới 115 USD/thùng, khiến chi phí nhiên liệu hàng không đắt đỏ hơn rất nhiều so với tốc độ tăng của dầu thô. Trong khi đó, nhiên liệu lại là "huyết mạch" của ngành, chiếm vị trí chi phí lớn thứ hai hoặc thậm chí lên tới 40% tổng chi phí hoạt động của nhiều hãng bay.

Tình trạng hỗn loạn trên không và "nút thắt" Trung Đông

Không dừng lại ở bài toán chi phí khổng lồ, các hãng bay còn đang phải "vật lộn" với một cuộc khủng hoảng không phận thực sự. Dữ liệu từ công ty phân tích hàng không Cirium cho thấy, chỉ tính từ ngày 28/2 đến 10/3/2026, đã có hơn 43.000 chuyến bay đến và đi từ khu vực Trung Đông buộc phải hủy bỏ.

Các hãng hàng không đang phải vẽ lại bản đồ đường bay để né tránh những khu vực tiềm ẩn rủi ro từ tên lửa và máy bay không người lái. Việc bay vòng vèo khiến thời gian bay kéo dài, tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn, đồng thời làm quá tải các đường bay quốc tế.

Lý giải sâu hơn về hiệu ứng dây chuyền này, ông Subhas Menon, Tổng Giám đốc Hiệp hội các hãng hàng không châu Á - Thái Bình Dương (AAPA), phân tích: "Nếu giá dầu thô tăng 20%, thì giá nhiên liệu máy bay sẽ tăng gấp nhiều lần do tình trạng khan hiếm hơn, làm tăng đáng kể chi phí hoạt động cũng như nguồn nhân lực, vốn đang bị quá tải do thời gian bay kéo dài hơn khi không phận bị đóng cửa".

Làn sóng tăng giá vé và phụ phí bủa vây hành khách

Đứng trước áp lực chi phí bủa vây, một làn sóng tăng giá vé và phụ phí nhiên liệu đã nhanh chóng lan rộng trên toàn cầu, trong đó khu vực châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận những phản ứng mạnh mẽ nhất.

Hãng hàng không quốc gia Air New Zealand đã phải đưa ra một quyết định chưa từng có: tạm đình chỉ dự báo tài chính cho năm 2026 do sự bấp bênh từ cuộc chiến. Song song đó, hãng thông báo tăng giá vé một chiều hạng phổ thông thêm 10 NZD (khoảng 6-7,5 USD) trên các tuyến nội địa, 20 NZD cho tuyến quốc tế ngắn và lên tới 90 NZD cho các tuyến đường dài. Tương tự, hãng bay biểu tượng của Australia - Qantas, cũng xác nhận tăng giá vé quốc tế trung bình khoảng 5% trong bối cảnh giá nhiên liệu máy bay của hãng đã vọt lên tới 150% chỉ trong nửa tháng. Đáng chú ý, để né các điểm trung chuyển tại Trung Đông, hành khách đổ xô bay thẳng, khiến các chuyến bay từ Australia tới châu Âu của hãng này đang phải hoạt động với công suất "nóng" trên 90%.

Các hãng bay châu Á khác cũng có những động thái cứng rắn. Air India tuyên bố áp dụng phụ phí nhiên liệu theo giai đoạn, trong đó phụ phí cho các đường bay tới Đông Nam Á tăng lên 60 USD, châu Phi lên 90 USD. Từ ngày 18/3, hãng này tiếp tục "đánh mạnh" vào các chặng bay dài: tăng lên 125 USD đối với châu Âu và 200 USD cho Bắc Mỹ, Australia. Tại khu vực Đông Á, Hong Kong Airlines điều chỉnh tăng phụ phí nhiên liệu tới 35,2%, nhắm trực tiếp vào các đường bay đi Maldives, Nepal và Bangladesh. Thai Airways cũng lên kế hoạch tăng giá vé từ 10% đến 15% để bù đắp chi phí.

Tại châu Âu, hãng hàng không SAS mô tả động thái nâng giá vé của họ là một sự "điều chỉnh giá tạm thời". Người phát ngôn của hãng khẳng định sự tất yếu của việc này: "Những đợt tăng giá với biên độ lớn thế này buộc chúng tôi phải phản ứng nhằm duy trì hoạt động ổn định và đáng tin cậy". Các hãng không áp dụng phụ phí cố định như Singapore Airlines hay Scoot thì áp dụng cơ chế giá vé động, thay đổi linh hoạt theo cung cầu của thị trường.

Tương lai u ám cho ngành du lịch và lợi nhuận hàng không

Cơn sốt giá vé hiện nay đang từng ngày bào mòn niềm hy vọng về sự phục hồi của lợi nhuận ngành hàng không. Tại Ấn Độ, ông Ajay Singh - người sáng lập hãng hàng không giá rẻ SpiceJet - đã phải khẩn thiết kêu gọi chính phủ tìm cách giảm thuế nhiên liệu. Ông cảnh báo thực trạng khốc liệt rằng ngay cả khi giá dầu neo ở mức 90 USD/thùng thì đây cũng đã là ngưỡng "hoàn toàn không thể chống đỡ nổi" đối với các hãng bay.

Tại Mỹ, những cảnh báo tương tự cũng được gióng lên. Ông Scott Kirby, Giám đốc điều hành của United Airlines, nhận định giá nhiên liệu tăng vọt sẽ ăn sâu vào kết quả kinh doanh: "Nếu tình trạng này tiếp diễn, chúng ta cũng sẽ nhìn thấy rõ được điều đó trong quý thứ hai". Hãng này hiện đang chứng kiến lượng hành khách từ Australia và New Zealand ồ ạt đặt vé quá cảnh qua Mỹ để tới châu Âu với hơn 1.000 lượt mỗi ngày, một con số tăng đột biến so với mức chưa đến một lượt/ngày của năm ngoái.

Không chỉ các hãng bay, toàn bộ chuỗi cung ứng du lịch cũng đang nếm trái đắng. Điển hình như tại Thái Lan, Bộ Du lịch nước này dự báo nếu xung đột kéo dài hơn 8 tuần, nền kinh tế có thể mất tới 595.974 lượt khách du lịch và "bốc hơi" 40,9 tỷ baht (tương đương 1,64 tỷ USD) doanh thu.

Trong bối cảnh chi phí leo thang và nguồn cung ghế trống cạn kiệt, gánh nặng tài chính cuối cùng vẫn sẽ trút lên vai người tiêu dùng. Gửi lời khuyên trực tiếp đến hành khách, Giám đốc tài chính của Thai Airways, bà Cherdchom Therdthirasak, chia sẻ: "Hành khách có kế hoạch đi lại nên mua vé càng sớm càng tốt trước khi giá tiếp tục tăng. Trong hai tuần tới, vé máy bay trên cả các tuyến châu Âu và những điểm đến khác sẽ vô cùng khan hiếm".

Rõ ràng, nếu tiếng súng tại Trung Đông không sớm hạ nhiệt, ngành hàng không toàn cầu sẽ tiếp tục phải đối mặt với một chu kỳ bất ổn mới, nơi lợi nhuận bị "thiêu rụi" còn hành khách thì phải e dè trước những chuyến bay đắt đỏ.