Nhiều quốc gia siết quy định sử dụng AI trong công vụ và trường học

Sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh đang làm thay đổi cách thức xử lý thông tin, cung cấp dịch vụ công và tổ chức hoạt động dạy học. Công nghệ này có thể hỗ trợ công chức tổng hợp tài liệu, soạn thảo văn bản, phân tích dữ liệu; đồng thời giúp giáo viên xây dựng học liệu và hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức theo những phương thức mới. Tuy nhiên, khả năng tạo ra nội dung không chính xác, nguy cơ lộ lọt dữ liệu, thiên lệch trong các quyết định tự động và tình trạng phụ thuộc vào công nghệ đang khiến các chính phủ phải xác định rõ giới hạn sử dụng AI.

Tại Mỹ, chính sách quản lý AI trong khu vực công được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa thúc đẩy đổi mới công nghệ và kiểm soát những rủi ro có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân. Tháng 4/2025, Nhà Trắng đã ban hành Bản ghi nhớ M-25-21 về đẩy nhanh việc sử dụng AI trong các cơ quan liên bang thông qua đổi mới, quản trị và củng cố niềm tin của công chúng. Văn bản đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan liên bang trong việc tổ chức quản trị AI, xác định trách nhiệm của các bộ phận liên quan và áp dụng những biện pháp quản lý phù hợp với mức độ rủi ro.

Đáng chú ý, chính sách không coi việc sử dụng AI là mục tiêu tự thân. Việc triển khai công nghệ phải gắn với nhiệm vụ của từng cơ quan, đồng thời chú trọng bảo vệ quyền riêng tư, quyền công dân và các lợi ích hợp pháp khác. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong hoạt động công vụ tại Mỹ, bởi thông tin do hệ thống AI tạo ra có thể được sử dụng để hỗ trợ những quy trình ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân, doanh nghiệp hoặc cộng đồng.

Trong lĩnh vực giáo dục, Bộ Giáo dục Mỹ đã công bố hướng dẫn vào tháng 7/2025 liên quan đến việc sử dụng các nguồn kinh phí hỗ trợ giáo dục liên bang cho những ứng dụng AI phù hợp. Cách tiếp cận này mở ra khả năng sử dụng công nghệ để cải thiện hoạt động dạy học, nhưng không đồng nghĩa với việc chính quyền liên bang yêu cầu tất cả trường học phải triển khai AI. Hệ thống giáo dục Mỹ có sự phân cấp đáng kể cho các bang và địa phương. Vì vậy, những quy định cụ thể về việc học sinh được sử dụng AI trong bài tập, kiểm tra hoặc hoạt động trên lớp có thể khác nhau giữa các cơ sở giáo dục. Ở cấp liên bang, trọng tâm vẫn là bảo đảm các ứng dụng được triển khai phù hợp với pháp luật hiện hành và những yêu cầu về sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Trong khi đó, Canada lại chú trọng xây dựng hướng dẫn trực tiếp cho đội ngũ công chức liên bang. Theo hướng dẫn của Chính phủ Canada về sử dụng AI tạo sinh, các cơ quan công quyền cần đánh giá rủi ro trước khi ứng dụng công nghệ, bảo vệ dữ liệu, kiểm tra độ chính xác của nội dung được tạo ra và bảo đảm tính minh bạch trong giao tiếp với người dân. Một nguyên tắc đáng chú ý là kết quả do AI tạo sinh cung cấp không được mặc nhiên xem là nguồn thông tin có thẩm quyền. Điều này xuất phát từ đặc điểm của các hệ thống AI tạo sinh: dù có khả năng đưa ra câu trả lời mạch lạc và thuyết phục, công nghệ vẫn có thể tạo ra thông tin sai lệch, thiếu căn cứ hoặc không phản ánh đầy đủ bối cảnh.

Đối với hoạt động công vụ, việc sử dụng trực tiếp những nội dung như vậy mà không kiểm chứng có thể ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu, xây dựng văn bản và cung cấp dịch vụ công. Bởi vậy, Canada cũng tiếp tục mở rộng hướng dẫn quản trị đối với những hệ thống AI có khả năng thực hiện các hành động hoặc chuỗi nhiệm vụ tương đối độc lập. Đối với giáo dục, Canada không có một quy định duy nhất áp dụng đồng nhất cho mọi trường học trên toàn quốc. Chính sách cụ thể còn phụ thuộc vào cơ quan quản lý giáo dục tại từng tỉnh bang và cơ sở đào tạo.

Nhìn chung, kinh nghiệm từ Mỹ và Canada cho thấy việc mở rộng ứng dụng AI trong khu vực công cần đi cùng cơ chế xác định trách nhiệm, kiểm soát dữ liệu và đánh giá độ tin cậy của kết quả đầu ra.

Tăng cường khuôn khổ pháp lý và bảo vệ người học

Tại châu Âu, Liên minh châu Âu (EU) lựa chọn cách tiếp cận nổi bật là xây dựng khuôn khổ pháp lý chung dựa trên mức độ rủi ro của các hệ thống AI. Đạo luật AI của EU phân loại những ứng dụng công nghệ theo mức độ ảnh hưởng, từ đó đặt ra các nghĩa vụ khác nhau đối với nhà phát triển, nhà cung cấp và những chủ thể triển khai hệ thống. Theo cách tiếp cận này, không phải mọi ứng dụng AI đều chịu cùng một mức độ quản lý. Những hệ thống có khả năng tác động đáng kể đến quyền và cơ hội của con người được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ hơn.

Trong lĩnh vực giáo dục, một số ứng dụng AI phục vụ đánh giá kết quả học tập, quyết định khả năng tiếp cận chương trình đào tạo hoặc phân loại người học có thể thuộc nhóm rủi ro cao theo những điều kiện được quy định trong đạo luật. Cách phân loại này phản ánh nhận thức rằng một quyết định thiếu chính xác trong môi trường giáo dục có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội học tập và phát triển của học sinh, sinh viên.

Trong hoạt động công quyền, việc ứng dụng AI vào những lĩnh vực nhạy cảm cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt về quản trị, tính minh bạch và khả năng giám sát. EU đồng thời xây dựng những nghĩa vụ liên quan đến minh bạch, trong đó có việc thông báo cho người dùng khi họ tương tác với một số hệ thống AI và công khai tính chất nhân tạo của một số nội dung được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ.

Tuy nhiên, các nghĩa vụ trong Đạo luật AI được áp dụng theo từng giai đoạn và từng loại hệ thống. Đối với các quốc gia thành viên, khuôn khổ chung của EU là cơ sở để phát triển và điều chỉnh chính sách triển khai trong từng lĩnh vực.

Tại Pháp, Bộ Giáo dục Quốc gia nước này đã công bố khung sử dụng AI trong giáo dục vào tháng 6/2025, xác định những nguyên tắc đạo đức và pháp lý dành cho giáo viên, học sinh, cán bộ quản lý và nhân viên ngành giáo dục. Khung này không đặt vấn đề loại bỏ hoàn toàn AI khỏi trường học, mà hướng tới việc sử dụng có điều kiện, phù hợp với mục tiêu sư phạm và trách nhiệm của người tham gia quá trình dạy học. Theo đó, công nghệ cần phục vụ hoạt động giáo dục, thay vì thay thế vai trò hướng dẫn của giáo viên hoặc làm suy giảm khả năng tư duy độc lập của người học.

Tại Đức, các ứng dụng AI cũng chịu sự điều chỉnh của khuôn khổ pháp lý EU, bên cạnh các quy định quốc gia liên quan đến bảo vệ dữ liệu và tổ chức giáo dục. Do hệ thống giáo dục Đức có sự phân quyền đáng kể cho các bang, việc triển khai AI trong trường học được xem xét trong bối cảnh các quy định và hướng dẫn ở từng địa phương. 

Ngoài EU, Anh lại xây dựng những hướng dẫn riêng cho khu vực công và giáo dục. Tháng 2/2025, Chính phủ Anh công bố bộ hướng dẫn AI Playbook for the UK Government, tài liệu đưa ra 10 nguyên tắc nhằm hỗ trợ công chức và các cơ quan nhà nước sử dụng AI an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Tài liệu đề cập đến những vấn đề thực tiễn như lựa chọn giải pháp công nghệ, quản lý rủi ro, mua sắm hệ thống AI và bảo đảm năng lực giám sát trong quá trình triển khai. Cách tiếp cận này chú trọng cung cấp công cụ quản trị cho đội ngũ thực thi chính sách, thay vì chỉ dừng ở những tuyên bố nguyên tắc.

Trong giáo dục, Bộ Giáo dục Anh tiếp tục cập nhật các tiêu chuẩn an toàn đối với sản phẩm AI được sử dụng tại trường học. Bản cập nhật tháng 1/2026 chú trọng những nguy cơ liên quan đến sự phát triển nhận thức, sức khỏe tâm thần và khả năng người học bị tác động hoặc thao túng bởi các hệ thống AI. Đây là điểm đáng chú ý khi AI tạo sinh ngày càng có khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên, cung cấp lời khuyên và tương tác kéo dài với người sử dụng.

Nhìn từ các chính sách tại châu Âu cho thấy trọng tâm quản lý không chỉ là ngăn ngừa rò rỉ dữ liệu hay thông tin sai lệch, mà còn là bảo vệ quyền lợi lâu dài của những người chịu tác động từ AI.

Đa dạng mô hình quản lý

Tại châu Á, sự phát triển nhanh của AI thúc đẩy nhiều nền kinh tế lớn xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với điều kiện trong nước. Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore đã thể hiện những hướng tiếp cận khác nhau, từ thiết lập khuôn khổ pháp luật, phân loại ứng dụng theo mức độ phù hợp đến tăng cường năng lực sử dụng công nghệ của cán bộ, công chức.

Trong đó, Trung Quốc chú trọng quản lý AI trong giáo dục theo từng nhóm tình huống sử dụng. Theo khung đạo đức AI trong giáo dục được Bộ Giáo dục Trung Quốc công bố tháng 5/2026, các ứng dụng được phân thành ba nhóm: bị cấm, bị hạn chế và được khuyến khích. Cách phân loại này nhằm xác định những hoạt động có thể tận dụng AI để nâng cao hiệu quả dạy học, đồng thời đặt ra giới hạn đối với những trường hợp có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi của người học hoặc làm suy giảm vai trò của giáo viên. Một nguyên tắc quan trọng là con người phải duy trì quyền quyết định đối với các vấn đề giáo dục, thay vì chuyển giao toàn bộ trách nhiệm cho hệ thống tự động. Khung hướng dẫn cũng đề cập đến nguy cơ phụ thuộc quá mức vào AI và trách nhiệm của các chủ thể tham gia phát triển, cung cấp, sử dụng công nghệ.

Trong khi đó, Hàn Quốc lựa chọn thiết lập khuôn khổ quản trị AI ở cấp quốc gia. Luật cơ bản về AI của Hàn Quốc có hiệu lực từ tháng 1/2026, đặt ra những quy định liên quan đến phát triển công nghệ, bảo đảm độ tin cậy, minh bạch và quản lý các hệ thống AI có ảnh hưởng lớn. Đối với các ứng dụng thuộc diện quản lý đặc biệt, vấn đề an toàn và trách nhiệm của tổ chức triển khai được đặt ra cùng với mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Chính phủ Hàn Quốc cũng công bố cơ chế chuyển tiếp để các chủ thể liên quan có thời gian chuẩn bị thực hiện một số nghĩa vụ.

Tại Nhật Bản, chính sách quản trị AI chú trọng hướng dẫn các tổ chức phát triển và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã công bố hướng dẫn dành cho các chủ thể kinh doanh AI, đồng thời tiếp tục làm rõ những vấn đề pháp lý liên quan đến trách nhiệm dân sự trong quá trình ứng dụng công nghệ. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của tổ chức sử dụng AI trong việc nhận diện rủi ro, lựa chọn biện pháp quản lý và tuân thủ những quy định pháp luật có liên quan.

Singapore lại nổi bật với việc kết hợp quy định sử dụng AI trong công vụ và đào tạo năng lực cho đội ngũ cán bộ. Theo thông tin được Bộ Phát triển số và Thông tin Singapore công bố tháng 5/2026, công chức có thể sử dụng AI để hỗ trợ soạn thảo và xử lý công việc, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung cung cấp cho người dân. Quy định này xác định rõ AI là công cụ hỗ trợ, không phải chủ thể thay thế trách nhiệm của người thực thi công vụ. Đồng thời, công chức không được đưa thông tin mật hoặc dữ liệu nhạy cảm vào những hệ thống AI khi chưa được phê duyệt. Singapore cũng triển khai chương trình đào tạo kiến thức AI bắt buộc đối với công chức từ tháng 10/2025. Chương trình nhằm giúp đội ngũ này hiểu khả năng, giới hạn và rủi ro của công nghệ, qua đó nâng cao năng lực sử dụng AI có trách nhiệm trong công việc. Điểm nổi bật của Singapore là không chỉ ban hành nguyên tắc mà còn chú trọng khả năng thực thi thông qua đào tạo người sử dụng.

Xét tổng thể, kinh nghiệm châu Á cho thấy quản trị AI cần kết hợp giữa khuôn khổ pháp lý, hướng dẫn theo lĩnh vực và năng lực thực tế của người sử dụng. Một hệ thống quản lý có thể quy định rõ trách nhiệm, nhưng hiệu quả bảo đảm an toàn vẫn phụ thuộc vào việc những người liên quan có nhận biết được rủi ro trong từng tình huống cụ thể hay không.

Kết hợp thúc đẩy AI trong công vụ và trường học

Australia là một trong những quốc gia thể hiện rõ sự khác biệt trong chính sách AI giữa khu vực công và giáo dục. Trong khi chính phủ thúc đẩy công chức ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, ngành giáo dục lại đang tăng cường các biện pháp hạn chế việc sử dụng AI trong những tình huống có thể ảnh hưởng đến năng lực học tập của học sinh.

Tháng 8/2024, Chính phủ Australia công bố chính sách sử dụng AI có trách nhiệm trong công vụ, có hiệu lực từ ngày 1/9 cùng năm. Chính sách được xây dựng trên ba định hướng: tạo điều kiện và chuẩn bị năng lực triển khai; sử dụng có trách nhiệm; tiếp tục điều chỉnh và tích hợp công nghệ phù hợp với thực tiễn. Các cơ quan nhà nước được khuyến khích khai thác AI để cải thiện năng suất, hỗ trợ quá trình ra quyết định và nâng cao chất lượng dịch vụ công, đồng thời phải bảo đảm tính minh bạch, khả năng giải thích và đánh giá thường xuyên những hệ thống được sử dụng.

Tháng 11/2025, Australia tiếp tục công bố Kế hoạch AI dành cho nền công vụ liên bang, tập trung vào ba trụ cột: niềm tin, con người và công cụ. Kế hoạch đặt ra yêu cầu về trách nhiệm của lãnh đạo cơ quan, đào tạo năng lực sử dụng AI và báo cáo minh bạch kết quả triển khai. Các cơ quan được yêu cầu tổ chức đào tạo bắt buộc về sử dụng AI có trách nhiệm cho nhân viên.

Đáng chú ý, Australia cũng xây dựng khuôn khổ bảo đảm AI trong hoạt động chính phủ ở cấp quốc gia, nhằm tạo sự thống nhất về nguyên tắc giữa chính quyền liên bang, bang và vùng lãnh thổ. Một nội dung quan trọng là quyền của người dân được phản ánh, yêu cầu xem xét và khiếu nại đối với những trường hợp việc sử dụng AI gây tác động đáng kể đến họ. Điều này cho thấy yêu cầu quản trị không dừng ở việc kiểm tra công nghệ trước khi triển khai, mà còn bao gồm cơ chế giám sát và khắc phục những vấn đề phát sinh trong quá trình sử dụng.

Trong giáo dục, Australia ban hành Khung quốc gia về AI tạo sinh trong trường học từ năm 2023 và tiếp tục rà soát trong năm 2025. Khung này xác định 6 nguyên tắc: dạy và học; phúc lợi con người và xã hội; minh bạch; công bằng; trách nhiệm giải trình; quyền riêng tư, an ninh và an toàn. Các nguyên tắc hướng tới việc giúp trường học khai thác lợi ích của AI nhưng vẫn bảo đảm vai trò của giáo viên, quyền lợi của học sinh và sự phù hợp với mục tiêu giáo dục.

Đáng chú ý, đầu tháng 11/2026, Australia thống nhất chủ trương hạn chế sử dụng AI tạo sinh trong trường tiểu học và trong hoạt động đánh giá tại trường trung học. Theo thông báo ngày 5/11 của Bộ trưởng Giáo dục Jason Clare, quyết định này nằm trong gói biện pháp điều chỉnh việc sử dụng công nghệ số tại trường học, bao gồm việc đặt ra hoặc xem xét giới hạn thời gian sử dụng màn hình, đồng thời thành lập nhóm chuyên trách để tiếp tục đánh giá tác động của công nghệ đối với học sinh.

Một thay đổi cụ thể khác là đưa bài kiểm tra viết NAPLAN dành cho học sinh lớp 5 trở lại hình thức làm bài bằng bút và giấy, mục tiêu là bảo đảm học sinh phát triển khả năng viết, tư duy và giải quyết vấn đề bằng năng lực của chính mình. Mặc dù vậy, Australia không chủ trương loại bỏ hoàn toàn công nghệ khỏi trường học. Tài liệu chính sách công bố ngày 4/11 nhấn mạnh học sinh vẫn cần được trang bị kỹ năng số, bao gồm khả năng sử dụng AI an toàn và có trách nhiệm. Vấn đề đặt ra là công nghệ phải hỗ trợ quá trình học tập, thay vì thay thế những hoạt động tư duy và rèn luyện cần thiết để hình thành kiến thức, kỹ năng.

An toàn AI phải đi cùng trách nhiệm của con người

Qua chính sách của những quốc gia có ảnh hưởng tại châu Mỹ, châu Âu, châu Á và châu Đại Dương, có thể nhận thấy ba xu hướng nổi bật trong quản lý AI tại khu vực công và giáo dục. Trước hết, các chính phủ ngày càng coi trách nhiệm giải trình là điều kiện quan trọng để sử dụng AI trong hoạt động công quyền. Dù AI hỗ trợ soạn thảo văn bản, phân tích thông tin hay cung cấp dịch vụ, cơ quan và cá nhân có thẩm quyền vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung, quy trình và quyết định cuối cùng. Nguyên tắc này được thể hiện rõ trong hướng dẫn của Canada, chính sách của Singapore và khuôn khổ quản trị của Australia.

Thứ hai, các quy định đang chuyển từ những khuyến nghị chung sang quản lý rủi ro theo từng tình huống sử dụng. Trong đó, EU xác định nghĩa vụ pháp lý dựa trên mức độ rủi ro của hệ thống; Trung Quốc phân loại các tình huống ứng dụng AI trong giáo dục; Anh đặt ra những tiêu chuẩn an toàn cụ thể đối với sản phẩm công nghệ dành cho trường học.

Thứ ba, bảo vệ năng lực tư duy và sự phát triển của người học đang trở thành một nội dung ngày càng được chú trọng. Những quy định về dữ liệu cá nhân, nội dung không phù hợp, nguy cơ thao túng và sự phụ thuộc vào AI cho thấy an toàn trong giáo dục không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Việc sử dụng công nghệ còn phải được xem xét trong mối quan hệ với mục tiêu hình thành kiến thức, kỹ năng, khả năng tự học và trách nhiệm của học sinh.

Từ chính sách của các quốc gia, có thể thấy thách thức chung không phải là lựa chọn giữa sử dụng hay không sử dụng AI, mà là xây dựng cơ chế để công nghệ được ứng dụng đúng mục đích, có thể kiểm chứng và chịu sự giám sát phù hợp. Trong công vụ, yêu cầu đó gắn với chất lượng quản trị và niềm tin của người dân. Trong trường học, nó gắn với sự an toàn, công bằng và phát triển toàn diện của người học. Sự kết hợp giữa khuôn khổ pháp lý, tiêu chuẩn an toàn, đào tạo năng lực và trách nhiệm của con người đang trở thành nền tảng quan trọng để các quốc gia khai thác AI một cách bền vững, đồng thời hạn chế những rủi ro phát sinh từ quá trình chuyển đổi số.