Những phép thử với Nhà Trắng sau bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

Theo cập nhật từ các hãng truyền thông Mỹ, đảng Dân chủ đã giành đủ số ghế để nắm quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Tại Hạ viện, đảng Dân chủ giành 252 ghế, vượt ngưỡng 218 ghế cần thiết để nắm đa số, trong khi đảng Cộng hòa giành 161 ghế. Tại Thượng viện, đảng Dân chủ có 54 ghế, đảng Cộng hòa có 44 ghế. Một số cuộc đua vẫn cần thêm thời gian kiểm phiếu để xác định người thắng.

Kết quả này làm thay đổi tương quan lực lượng tại Washington, sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng và đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện Quốc hội cách đây 2 năm.

Theo ông David Barker, chuyên gia ngành Khoa học chính trị tại Đại học American, Mỹ, cuộc chiến tại Iran đã khiến giá xăng, đặc biệt là dầu diesel, tăng mạnh, đẩy chi phí sinh hoạt lên cao đối với nhiều người Mỹ. Ông cho rằng đây là yếu tố quan trọng làm gia tăng tâm lý thất vọng của cử tri. Ông Barker ví việc người dân phải trả tới 4,25 USD/gallon xăng như một lời nhắc thường xuyên về gánh nặng chi tiêu, qua đó tạo lợi thế tranh cử cho đảng Dân chủ.

Cùng quan điểm, ông Joseph McMonigle thuộc Trung tâm Toàn cầu về Phân tích năng lượng nhận định giá xăng dầu là một trong những động lực lớn dẫn đến kết quả bầu cử. Tác động từ nhiên liệu còn lan sang lạm phát, khiến người dân cảm thấy nền kinh tế đang đi sai hướng.

Bên cạnh sức ép kinh tế, mức độ tham gia bỏ phiếu cũng là yếu tố đáng chú ý. Ông Nathaniel Birkhead, chuyên gia ngành Khoa học chính trị tại Đại học bang Kansas, Mỹ, cho biết cử tri Dân chủ đi bầu với tỷ lệ tương đương các năm bầu cử tổng thống, điều hiếm thấy trong một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Cử tri độc lập cũng tích cực tham gia, trong khi mức độ huy động cử tri Cộng hòa thấp hơn.

Qua xem xét kết quả theo từng hạt tại Florida, ông Birkhead nhận thấy những hạt ủng hộ ông Trump nhiều hơn lại có tỷ lệ đi bầu thấp hơn. Theo ông, đây là dấu hiệu cho thấy một bộ phận cử tri Cộng hòa không hài lòng với tình hình hiện tại.

Tuy nhiên, cuộc bầu cử không làm thay đổi người đứng đầu Nhà Trắng. Tổng thống Trump tiếp tục điều hành chính quyền, còn đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát Quốc hội khi nhiệm kỳ mới bắt đầu vào tháng 1/2027. Hai bên đều có những quyền hạn riêng, đồng thời có thể giám sát và kiềm chế lẫn nhau.

Một trong những phép thử đầu tiên là chính sách thuế quan. Chỉ 2 ngày sau bầu cử, Tổng thống Trump khẳng định chính quyền của ông sẽ duy trì chính sách thuế quan sâu rộng, bất chấp thất bại của đảng Cộng hòa. Với ông Trump và đảng Cộng hòa, thuế quan vừa nhằm bảo vệ sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào hàng hóa nước ngoài, vừa là đòn bẩy gây sức ép trong đàm phán thương mại.

Trong khi đó, đảng Dân chủ thận trọng hơn với các biện pháp áp thuế trên diện rộng, do lo ngại chi phí nhập khẩu tăng có thể được chuyển sang doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ. Dù vậy, đảng Dân chủ cũng sử dụng thuế quan để bảo vệ các lĩnh vực chiến lược. Năm 2024, chính quyền Tổng thống Joe Biden quyết định nâng thuế đối với xe điện Trung Quốc từ 25% lên 100%, đồng thời tăng thuế với chất bán dẫn từ 25% lên 50%.

Điểm chung của hai đảng là bảo vệ lợi ích kinh tế và năng lực sản xuất của Mỹ. Khác biệt nằm ở phạm vi áp dụng, cách sử dụng thuế quan và mức độ chấp nhận những chi phí đi kèm. Những khác biệt này có thể khiến chính sách thương mại trở thành một lĩnh vực giằng co giữa Nhà Trắng và Quốc hội mới.

Trong chính sách đối ngoại, Tổng thống Trump vẫn giữ vai trò trung tâm đối với các quyết định ngoại giao, an ninh và quân sự. Tuy nhiên, quyền phân bổ ngân sách và giám sát của Quốc hội có thể tạo thêm sức ép đối với việc triển khai chính sách, đặc biệt tại các điểm nóng như Iran và Ukraine.

Đối với Iran, đảng Dân chủ có thể phản đối những khoản chi bổ sung cho chiến dịch quân sự, thúc đẩy các điều kiện hạn chế hoạt động tấn công, đồng thời mở điều tra về cơ sở pháp lý, chi phí chiến tranh và chiến lược của Lầu Năm Góc.

Chi phí tác chiến và mức độ tiêu hao vũ khí vì thế có thể làm phức tạp hơn bài toán duy trì một cuộc chiến kéo dài. Dù vậy, thay đổi tại Quốc hội chưa đồng nghĩa khả năng Nhà Trắng ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công giới hạn không còn được đặt ra.

Với Nga và xung đột tại Ukraine, đảng Dân chủ có thể thúc đẩy gia tăng viện trợ quân sự, tài chính cho Kiev, đồng thời gây sức ép yêu cầu chính quyền Tổng thống Trump cứng rắn hơn với Moscow thông qua các biện pháp trừng phạt và hạn chế kinh tế.

Thay đổi tương quan lực lượng chưa đồng nghĩa Washington sẽ lập tức đảo chiều chính sách. Tuy nhiên, chiến lược của Nhà Trắng, bao gồm nỗ lực thúc đẩy đàm phán chấm dứt xung đột, có thể phải đối diện với sự giám sát và phản biện mạnh mẽ hơn.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mở ra một thực tế chính trị mới đối với chính quyền Tổng thống Trump. Khi Quốc hội mới hoạt động, các quyết sách lớn sẽ trở thành phép thử về khả năng thương lượng và tìm kiếm đồng thuận. Những bất đồng tại Washington vì thế có thể ảnh hưởng không chỉ đến chương trình nghị sự trong nước mà còn tới cách Mỹ ứng xử với thế giới trong 2 năm tới.