(Ảnh minh họa: AI)
Câu chuyện của nữ vận động viên bơi lội Shoko Yonezawa, 91 tuổi, cùng sự phát triển của phong trào thể thao dành cho người trung niên và cao tuổi đang cho thấy những cách thức mới để duy trì sức khỏe và đời sống năng động khi tuổi cao. Bà Yonezawa, sống tại Yokohama và có 5 người cháu, đã tham gia bơi lội thi đấu trong nhiều năm. Riêng năm 2025, bà 29 lần phá các kỷ lục thế giới, trong đó có những kỷ lục do chính mình thiết lập, ở nhóm nữ từ 90-94 tuổi.
Một trong những thành tích đáng chú ý nhất là nội dung bơi ếch 200 m bể ngắn tại một giải đấu ở tỉnh Niigata vào tháng 6/2025. Bà hoàn thành phần thi trong 4 phút 32,36 giây, nhanh hơn 13% so với kỷ lục thế giới dành cho các vận động viên cao tuổi trước đó. Liên đoàn Thể thao dưới nước thế giới đánh giá thành tích của bà Yonezawa là minh chứng cho thấy các môn thể thao dưới nước có thể được theo đuổi suốt đời.
Ở tuổi 91, bà Yonezawa vẫn đặt ra những mục tiêu mới. Bà cho rằng trong khoảng 3 năm tới, việc tiếp tục phá kỷ lục có thể trở nên khó khăn hơn, nhưng vẫn dự định tham gia thi đấu để giành chức vô địch. Khi bước sang tuổi 95 và chuyển sang nhóm thi đấu 95-99 tuổi, bà tin rằng có một số kỷ lục mình có khả năng vượt qua.
Câu chuyện của bà diễn ra trong bối cảnh thành tích thể thao của người cao tuổi có những cải thiện đáng chú ý. Một nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ công bố năm 2023 đã phân tích thành tích bơi tự do của các vận động viên cao tuổi tại Mỹ trong nhóm từ 40-90 tuổi, trong giai đoạn 1981-2021. Kết quả cho thấy thành tích bơi nhìn chung vẫn giảm theo tuổi tác, song trong vòng 40 năm, năng lực thi đấu ở tất cả các nhóm tuổi được nghiên cứu đã cải thiện đáng kể, trung bình khoảng 0,5% mỗi năm. Mức cải thiện ở nữ giới cao hơn nam giới. Đến năm 2021, các nữ vận động viên lớn tuổi có thành tích gần tương đương các đồng nghiệp nam của năm 1981.
Giáo sư Satoshi Fujita, chuyên gia sinh lý học vận động tại Đại học Ritsumeikan, cho rằng tình trạng thể chất trung bình của người cao tuổi đã được cải thiện. Tuy nhiên, thành tích thể thao tiến bộ còn liên quan đến nhiều thay đổi về điều kiện tập luyện. Ngày nay, người cao tuổi có nhiều cơ hội tiếp cận các câu lạc bộ thể hình hơn, nhiều cộng đồng vận động viên cao tuổi được hình thành và số giải đấu cũng tăng lên. Trang thiết bị thể thao ngày càng được cải tiến. Riêng đối với bơi lội, nghiên cứu năm 2023 cũng đề cập sự xuất hiện của các loại đồ bơi có hiệu quả thủy động lực học tốt hơn và những bể bơi được thiết kế để giảm nhiễu động của nước.
Phong trào thể thao dành cho người trung niên và cao tuổi đã phát triển trong nhiều thập kỷ. Đại hội Thể thao Người cao tuổi Thế giới, được thành lập năm 1985 và tổ chức lần đầu tại Toronto, Canada, đã góp phần phổ biến quan niệm "thể thao suốt đời", theo đó việc thi đấu thể thao không nhất thiết phải kết thúc khi vận động viên lớn tuổi.
Kỳ đại hội đầu tiên thu hút 8.305 người từ 61 quốc gia tham gia 22 môn thể thao. Những kỳ gần đây, số người tham gia sự kiện được tổ chức 4 năm một lần này đã vượt 20.000. Ban tổ chức kỳ đại hội tiếp theo, dự kiến diễn ra tại vùng Kansai của Nhật Bản vào năm 2027, đặt mục tiêu thu hút 50.000 vận động viên.
Giáo sư Makoto Chogahara, chuyên gia về thể thao và lão khoa tại Đại học Kobe, cho biết môi trường thể thao dành cho người cao tuổi đề cao sự tôn trọng và khuyến khích người tham gia tiếp tục vận động bất kể tuổi tác. Các giải đấu cũng điều chỉnh quy định để phù hợp với thể trạng của vận động viên lớn tuổi. Tại giải bóng chày Masters Koshien dành cho cựu thành viên các đội bóng chày từng hướng tới giải trung học toàn quốc Koshien, mỗi trận được giới hạn trong 1 giờ 30 phút. Những người từ 34 tuổi trở xuống thi đấu đến hết hiệp thứ ba, sau đó được thay bằng các đồng đội từ 35 tuổi trở lên. Vận động viên ném bóng phải từ 27 tuổi trở lên.
Theo Giáo sư Chogahara, người cao tuổi có thể tìm thấy những cách khác nhau để tận hưởng thể thao, từ gợi lại kinh nghiệm thi đấu trước đây đến học kỹ năng mới. Hoạt động thể thao còn có thể kết hợp với ăn uống, mua sắm, học tập và du lịch, qua đó mở rộng các hoạt động xã hội trong cuộc sống.
Về sức khỏe, Giáo sư Fujita cho biết sức mạnh cơ bắp và sức bền có mối liên hệ với tuổi thọ. Tập luyện còn hỗ trợ duy trì chức năng miễn dịch, vốn có xu hướng suy giảm theo tuổi tác. Khối lượng cơ thường đạt mức cao nhất khi con người ở độ tuổi 30 rồi bắt đầu giảm, với tốc độ suy giảm nhanh hơn từ cuối tuổi 70. Quá trình lão hóa không chỉ tác động tới cơ mà còn ảnh hưởng các dây thần kinh liên quan, làm giảm sức mạnh thể chất. Tuy nhiên, vận động kết hợp với cung cấp đủ protein có thể giúp hạn chế quá trình mất cơ do tuổi tác.
Thể thao cũng hỗ trợ rèn luyện khả năng giữ thăng bằng và thị giác động - những chức năng quan trọng đối với sinh hoạt hằng ngày. Đối với người cao tuổi, nguy cơ chấn thương vẫn là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Giáo sư Fujita khuyến nghị kết hợp hoạt động thể thao với các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp. Việc tăng khối lượng cơ có thể hỗ trợ khả năng giữ thăng bằng và giảm nguy cơ chấn thương khi ngã.
Trở lại trường hợp của bà Yonezawa, bà từng bơi khi còn học trung học nhưng chỉ trở lại với môn thể thao này vào khoảng tuổi 50. Hiện bà duy trì chế độ ăn giàu protein, trong đó thường xuyên có đậu tương lên men natto và trứng. Dù đã trải qua hai cuộc phẫu thuật do hẹp ống sống và vẫn bị tê bàn chân, khiến việc đi lại gặp khó khăn, bà tiếp tục tập luyện. Với bà Yonezawa, môi trường dưới nước thậm chí thuận lợi hơn việc đi bộ.
"Tôi cảm thấy khỏe khi ở dưới nước. Với tôi, bơi còn dễ hơn đi bộ", bà chia sẻ.
Ở tuổi 91, những vòng bơi đều đặn của bà Yonezawa không làm mất đi thực tế rằng tuổi tác đi kèm những giới hạn về thể chất. Tuy nhiên, trường hợp của bà cùng sự phát triển của thể thao dành cho người cao tuổi tại Nhật Bản cho thấy việc tập luyện phù hợp có thể tiếp tục trở thành một phần của cuộc sống ngay cả khi con người bước vào những thập niên cuối của tuổi đời.
Bình luận (0)