Ninh Bình hiện thực hóa Nghị quyết 57 trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao

Cụ thể hóa Nghị quyết 57 bằng chiến lược phát triển nông nghiệp hiện đại

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế, việc đổi mới phương thức sản xuất nông nghiệp không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đối với Ninh Bình, một địa phương có thế mạnh về trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, ứng dụng công nghệ vào sản xuất được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ, tỉnh Ninh Bình đã chủ động cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ bằng hệ thống nghị quyết, kế hoạch và chương trình hành động. Đáng chú ý, Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 30/1/2026 của Tỉnh ủy về chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ định hướng ưu tiên ứng dụng công nghệ trong những lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế, trong đó có nông nghiệp công nghệ cao.

Trên cơ sở đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường tập trung triển khai các nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý, gắn với mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển xanh và bền vững. Trọng tâm là đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật; phát triển các mô hình sản xuất thông minh; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành; số hóa quy trình quản lý vùng sản xuất và truy xuất nguồn gốc nông sản.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 279 vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích trên 7.500 ha. Đây là cơ sở quan trọng để quản lý thông tin vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, diện tích canh tác lúa tiết kiệm nước, hướng tới giảm phát thải và tạo tín chỉ carbon đã mở rộng lên hơn 8.800 ha tại 21 xã.

Những kết quả bước đầu cho thấy việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW trong nông nghiệp đang từng bước chuyển từ định hướng chính sách sang những nhiệm vụ cụ thể, gắn trực tiếp với nhu cầu sản xuất và hiệu quả kinh tế của người dân, doanh nghiệp.

Ứng dụng công nghệ, tạo đột phá trong chăn nuôi và trồng trọt

Một trong những minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Ninh Bình là mô hình trang trại chăn nuôi lợn thông minh tại Tam Điệp. Được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa Việt Nam và Chính phủ Hàn Quốc giai đoạn 2022-2025.

Tại đây, công nghệ Internet vạn vật (IoT) được ứng dụng để giám sát môi trường chuồng nuôi, theo dõi các thông số nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió và tình trạng vận hành của hệ thống thiết bị. Thông qua hệ thống kết nối, người quản lý có thể theo dõi hoạt động của trang trại từ xa, kịp thời phát hiện những bất thường để điều chỉnh điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng đàn lợn.

Việc tự động hóa một số khâu trong cung cấp thức ăn, nước uống và kiểm soát môi trường không chỉ giảm sức lao động mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư, bảo đảm an toàn sinh học và hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Theo thiết kế, mô hình có khả năng cung ứng khoảng 4.500-6.000 lợn giống và 18.000-20.000 lợn thương phẩm mỗi năm.

Không chỉ là một cơ sở chăn nuôi ứng dụng công nghệ hiện đại, mô hình còn có ý nghĩa trong nghiên cứu, trình diễn và chuyển giao quy trình sản xuất tiên tiến. Qua đó, tạo cơ sở để các trang trại, doanh nghiệp chăn nuôi trên địa bàn tiếp cận, học hỏi và từng bước đổi mới phương thức quản lý sản xuất.

Bên cạnh các mô hình chăn nuôi ứng dụng công nghệ số, Ninh Bình đang từng bước đưa khoa học, kỹ thuật và tri thức bản địa vào sản xuất lúa gạo theo hướng hữu cơ, sinh thái. Tiêu biểu là mô hình gần 40 ha lúa rươi ST25 của Công ty TNHH Toản Xuân tại xã Giao Minh. Trên vùng đất bãi bồi ven sông Hồng từng bị bỏ hoang nhiều năm, doanh nghiệp đã đầu tư cải tạo đồng ruộng, xây dựng vùng sản xuất tập trung, thiết lập quy trình canh tác và kiểm soát chặt chẽ vật tư đầu vào. Đến nay, toàn bộ diện tích 39,3 ha đã được gieo cấy, các mẫu đất, nước và sản phẩm đều hoàn tất kiểm nghiệm, đáp ứng yêu cầu để chờ cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế USDA của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ.

Điểm đặc biệt của mô hình là phương pháp canh tác thuận tự nhiên, không sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Thay vì phụ thuộc vào thuốc trừ sâu, doanh nghiệp phối hợp với các nhà khoa học nghiên cứu, áp dụng kỹ thuật “phóng ngập nước”: chủ động dẫn nước sông vào ruộng, làm ngập cây lúa trong khoảng 4–6 giờ ở giai đoạn đẻ nhánh rồi tháo kiệt. Biện pháp này giúp cuốn trôi, làm rơi rụng trứng và côn trùng gây hại, góp phần kiểm soát sâu bệnh, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng. Quy trình sản xuất còn được quản lý bằng nhật ký canh tác, kiểm soát từ đồng ruộng đến thu hoạch, sấy và chế biến. Thóc sau thu hoạch được sấy gián tiếp bằng viên trấu nén ở nhiệt độ không quá 45°C, góp phần bảo toàn chất lượng hạt gạo và hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Theo ông Trần Quốc Toản, Giám đốc Công ty TNHH Toản Xuân, việc đầu tư đồng bộ vùng sản xuất và tổ chức quy trình khép kín là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng, giá trị hạt gạo. Khi được công nhận đạt chuẩn USDA, sản phẩm ST25 hữu cơ Giao Minh có cơ hội tiếp cận phân khúc thị trường cao cấp hơn. Mô hình cũng mở ra hướng khai thác giá trị cộng sinh giữa lúa gạo hữu cơ với nguồn lợi rươi, cáy và thủy sản bản địa, đồng thời tạo tiềm năng phát triển du lịch nông nghiệp, trải nghiệm sinh thái.

Tại xã Nam Đồng, mô hình sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải cũng đã được triển khai từ vụ Mùa năm 2024 với diện tích ban đầu 70 ha. Đến nay, toàn bộ 368 ha của Hợp tác xã Nông nghiệp Nam Thành đã áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ qua 5 vụ liên tiếp. Việc kiểm soát lượng nước tưới giúp tiết kiệm chi phí bơm nước, tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Chuyển đổi số từ vùng nguyên liệu đến chuỗi giá trị nông sản

Cùng với ứng dụng công nghệ trong trực tiếp sản xuất, Ninh Bình xác định chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch thông tin và phát triển chuỗi giá trị nông sản. Thay vì chỉ tập trung vào sản lượng, ngành nông nghiệp từng bước chuyển sang quản lý chất lượng, quy trình sản xuất và thị trường tiêu thụ trên nền tảng dữ liệu.

Việc cấp mã số vùng trồng, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử giúp từng bước chuẩn hóa thông tin về địa điểm sản xuất, quy trình canh tác, thời gian thu hoạch và chất lượng sản phẩm. Đây cũng là điều kiện để nông sản địa phương đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp là một trong những hướng đi trọng tâm được Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) xác định nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cho nông sản. Doanh nghiệp chú trọng đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào toàn bộ quá trình sản xuất, từ lựa chọn giống cây trồng, cải tiến quy trình canh tác, ứng dụng cơ giới hóa, hệ thống tưới tiết kiệm nước đến kiểm soát sâu bệnh và thu hoạch theo tiêu chuẩn.

Trao đổi với phóng viên Thời báo VTV, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng GĐ Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao cho biết, DOVECO đẩy mạnh liên kết với các địa phương, HTX và hộ nông dân để chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, đồng bộ theo yêu cầu của từng loại nguyên liệu và thị trường xuất khẩu. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng, bảo đảm tính ổn định của vùng nguyên liệu mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước, giảm thiểu chất thải và tận dụng phụ phẩm trong sản xuất. Qua đó, doanh nghiệp từng bước hình thành chuỗi sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, gắn kết chặt chẽ giữa người nông dân, vùng trồng và nhà máy chế biến, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp hàng hóa hiện đại, bền vững.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục là một trong những hướng đi quan trọng để thúc đẩy ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị nông sản. Toàn tỉnh hiện có 1.001 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 7 sản phẩm đạt 5 sao, 155 sản phẩm đạt 4 sao và 839 sản phẩm đạt 3 sao.

Tiêu biểu là sản phẩm Nghêu sạch Lenger đạt OCOP 4 sao, gắn với vùng nuôi tập trung và hoạt động chế biến phục vụ xuất khẩu. Với khoảng 3.415 ha nuôi ngao và sản lượng ngao giống năm 2025 đạt hơn 119 tỷ con, Ninh Bình có điều kiện phát triển chuỗi sản xuất, chế biến thủy sản quy mô lớn. Việc kết hợp quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đầu tư công nghệ chế biến sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Ở khâu sau thu hoạch và chế biến, nhiều doanh nghiệp cũng đang chú trọng đổi mới dây chuyền, ứng dụng công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây là mắt xích quan trọng giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản.

Đáng chú ý, chuyển đổi số trong nông nghiệp đang được định hướng theo chuỗi liên kết, từ quản lý vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất đến chế biến, phân phối và tiêu thụ. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, người sản xuất có thể chủ động hơn trong kế hoạch mùa vụ; hợp tác xã, doanh nghiệp thuận lợi trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc; cơ quan quản lý có thêm công cụ giám sát, dự báo và điều hành sản xuất.

Tháo gỡ điểm nghẽn, hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong nông nghiệp Ninh Bình vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Dữ liệu chuyên ngành chưa được kết nối đồng bộ; nhân lực công nghệ thông tin ở cơ sở còn mỏng; khả năng tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân còn hạn chế. Đặc biệt, chi phí đầu tư hệ thống thiết bị, công nghệ và duy trì vận hành vẫn là rào cản đối với các hộ sản xuất quy mô vừa và nhỏ.

Trong khi đó, các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo sâu bệnh, dịch bệnh và thiên tai hiện mới chủ yếu ở giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm, chưa được phổ biến rộng rãi. Năm 2026, kinh phí khoa học, công nghệ và chuyển đổi số của Sở Nông nghiệp và Môi trường được bố trí khoảng 7,62 tỷ đồng, nhưng đến ngày 24/9 mới giải ngân khoảng 33,5%. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực, lựa chọn nhiệm vụ có trọng tâm, trọng điểm và khả năng ứng dụng thực tiễn cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57, Ninh Bình xác định cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân. Trong đó, doanh nghiệp cần đóng vai trò quan trọng trong đầu tư công nghệ, tổ chức vùng nguyên liệu, chuyển giao quy trình sản xuất và kết nối thị trường. Các hợp tác xã là cầu nối đưa tiến bộ kỹ thuật đến từng hộ sản xuất, đồng thời tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn và yêu cầu của thị trường.

Theo định hướng đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có trên 50% cơ sở sản xuất nông nghiệp quy mô lớn ứng dụng công nghệ tiên tiến và công nghệ số; trên 90% sản phẩm nông nghiệp chủ lực có truy xuất nguồn gốc điện tử; hình thành từ 1-2 vùng nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn. Giá trị sản phẩm trên một héc-ta đất trồng trọt và mặt nước nuôi trồng thủy sản phấn đấu đạt ít nhất 220 triệu đồng.

Từ những trang trại chăn nuôi ứng dụng IoT, những cánh đồng lúa tiết kiệm nước, giảm phát thải đến các vùng trồng được cấp mã số và sản phẩm OCOP gắn với truy xuất nguồn gốc, Ninh Bình đang từng bước đưa tinh thần Nghị quyết 57 vào thực tiễn sản xuất. Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không chỉ góp phần thay đổi phương thức canh tác, mà còn tạo nền tảng để tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập cho người nông dân và phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, bền vững trong giai đoạn mới.