Ninh Bình nối dài hành trình tìm danh tính các liệt sĩ

Những phần mộ chờ ngày có tên

Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, nhưng tại những nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, vẫn còn những phần mộ chưa thể xác định đầy đủ danh tính. Phía sau mỗi ngôi mộ vô danh là một câu chuyện, một gia đình và một nỗi mong chờ kéo dài qua nhiều thế hệ.

Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình, đến ngày 11/8, toàn bộ 250/250 nghĩa trang liệt sĩ thuộc diện thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đã hoàn thành việc khai quật, lấy mẫu hài cốt, với 7.804/7.804 phần mộ, đạt 100% kế hoạch.

Trong số đó, lực lượng chức năng thu được 6.868 mẫu hài cốt liệt sĩ, chiếm 88,01%, đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN. 936 trường hợp còn lại không thể lấy mẫu, gồm 43 mộ không có tiểu và 893 mộ bị phong hóa, không đủ điều kiện để thu mẫu.

Đằng sau những con số ấy là hàng nghìn lần khai quật, đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin và những giờ phút làm việc cẩn trọng của các lực lượng chức năng.

Ngay từ khi triển khai chiến dịch, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành số lượng mẫu mà còn phải bảo đảm tuyệt đối quy trình kỹ thuật, tránh nhầm lẫn, nhiễm chéo ADN và giữ gìn sự tôn nghiêm đối với phần mộ các liệt sĩ. Mỗi mẫu sau khi thu nhận được số hóa, gắn mã định danh và thực hiện các bước bảo quản, bàn giao theo quy định.

Đó là công việc tưởng như chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn, nhưng thực tế đòi hỏi sự tỉ mỉ ở từng khâu. Nhiều phần mộ đã được an táng hàng chục năm, điều kiện địa chất thay đổi, di cốt bị phong hóa hoặc không còn nguyên vẹn. Vì vậy, mỗi mẫu thu được đều mang theo một hy vọng.

Hy vọng ấy không chỉ nằm trong những phòng xét nghiệm ADN, mà còn ở những gia đình đã chờ đợi quá lâu để biết chính xác người thân của mình đang nằm ở đâu.

Từ một mẫu hài cốt đến một cuộc đoàn tụ

Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Minh, người em trai của liệt sĩ Nguyễn Văn Trà là một ví dụ. Gần sáu thập kỷ kể từ ngày người anh hy sinh, gia đình chỉ có vài dòng thông tin trên giấy báo tử về nơi an táng. Những lần tìm kiếm, đối chiếu thông tin tại các nghĩa trang vẫn chưa đem lại kết quả.

Với những gia đình như vậy, việc thu nhận một mẫu hài cốt không đơn thuần là một nhiệm vụ chuyên môn. Đó là thêm một cơ hội để ghép lại mảnh ghép còn thiếu trong câu chuyện của một con người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai cũng từ chính những mong mỏi ấy. Ngay từ tháng 5/2026, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình đã tổ chức làm trước việc lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Yên Phương, qua đó rút kinh nghiệm để triển khai trên diện rộng.

Đến tháng 6, công tác lấy mẫu được đẩy mạnh tại các địa phương. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh tổ chức tập huấn, hướng dẫn quy trình kỹ thuật; các địa phương thành lập tổ công tác, phối hợp giữa lực lượng quân sự, công an, y tế và các đơn vị liên quan.

Cùng với mẫu hài cốt, việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ cũng được tiến hành. Đến cuối tháng 7, Công an tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành thu nhận mẫu ADN của hơn 19.000 thân nhân liệt sĩ, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh và xác định danh tính.

Như vậy, mỗi mẫu hài cốt được đưa về phòng xét nghiệm sẽ có thêm cơ sở để tìm kiếm sự tương đồng trong dữ liệu ADN thân nhân. Khoa học đang trở thành cây cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, giữa những người đã nằm xuống và những gia đình vẫn ngày ngày chờ đợi.

Không để những cuộc tìm kiếm dừng lại

Hoàn thành 100% kế hoạch khai quật, lấy mẫu tại 250 nghĩa trang không có nghĩa hành trình đã kết thúc. Ngược lại, đây là bước chuyển quan trọng để Ninh Bình tiếp tục đi sâu vào nhiệm vụ xác định danh tính và tìm kiếm, quy tập những hài cốt liệt sĩ còn nằm lại ở những địa điểm chưa được xác định.

Một trong những trường hợp đang được đặc biệt quan tâm là 16 liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, được chôn cất ban đầu tại khu vực Do Lễ, nay thuộc phường Lý Thường Kiệt.

Từ thông tin thu thập được, Bộ CHQS tỉnh đang phối hợp với chính quyền địa phương gặp gỡ nhân chứng, phát phiếu cung cấp thông tin tới các hộ dân, tra cứu tài liệu và khảo sát những địa điểm liên quan.

Trước đó, trong chuyến kiểm tra của Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 3 tại Ninh Bình, đoàn công tác đã trực tiếp khảo sát khu vực được xác định bước đầu là nơi chôn cất 16 liệt sĩ. Các nhân chứng từng tham gia cất bốc, quy tập cũng cung cấp thông tin, đối chiếu những dấu mốc địa hình và quá trình quy tập trước đây.

Những ký ức của nhân chứng, những tài liệu cũ và dấu tích còn lại trên thực địa đang được kiên trì ghép nối. Bởi chỉ khi có đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn, việc tìm kiếm, quy tập mới có thể được triển khai theo đúng quy định.

Thời gian tới, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình dự kiến tổ chức hội nghị thống nhất kết luận đối với 16 trường hợp này; đồng thời tiếp tục phối hợp với cấp ủy, chính quyền cơ sở, Hội Cựu chiến binh, người cao tuổi và các nhân chứng để tìm kiếm thêm thông tin về những vị trí có khả năng còn hài cốt liệt sĩ.

Hành trình ấy có thể còn dài. Có những manh mối đã mờ theo thời gian, những nhân chứng ngày một ít đi, những phần mộ không còn nguyên vẹn. Nhưng từng thông tin được xác minh, từng mẫu ADN được thu nhận và từng hồ sơ được hoàn thiện đều làm ngắn lại khoảng cách giữa người đã hy sinh và gia đình.

Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế không chỉ được đo bằng số nghĩa trang đã hoàn thành, số phần mộ đã khai quật hay số mẫu đã bàn giao. Giá trị sâu xa hơn nằm ở những cái tên có thể được trả lại, những phần mộ có thể được xác định và những gia đình có thêm cơ hội được gọi đúng tên người thân sau hàng chục năm chờ đợi.

Đó cũng là cách thế hệ hôm nay viết tiếp lời hẹn với những người đã nằm xuống: không để ai bị lãng quên, không để hành trình tìm kiếm những người con của Tổ quốc dừng lại khi vẫn còn một tia hy vọng.