Những chuyến du xuân, tham quan di tích tâm linh, văn hóa lịch sử đầu năm luôn được kỳ vọng mang lại trải nghiệm trọn vẹn, an yên. Tuy nhiên, phía sau không khí đông đúc, tấp nập tại nhiều điểm đến lại tồn tại một vấn đề rất đời thường nhưng không nhỏ: nhà vệ sinh quá tải, thiếu thốn và chưa bảo đảm điều kiện vệ sinh.
Tại di tích Phủ Na, xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa, trong 10 ngày đầu xuân, lượng khách đổ về ước tính khoảng 65.000 – 70.000 người. Thế nhưng, toàn khu di tích chỉ có một khu nhà vệ sinh.
Không bán đồ lưu niệm hay sản vật địa phương, gian hàng của bà Trần Thị Lý (xã Xuân Du) chỉ có cuộn giấy vệ sinh và vài vật dụng thiết yếu. Dịch vụ bà cung cấp là cho khách đi vệ sinh. Theo bà Lý, do nhu cầu lớn, nhiều người mệt mỏi khi leo núi nên ghé vào sử dụng dịch vụ. Nguồn nước phải xách từ khe suối lên, còn công trình nhà vệ sinh do xã xây dựng từ trước.
Đại diện chính quyền địa phương cho biết hiện chưa có quy hoạch phù hợp để xây dựng thêm nhà vệ sinh trong khu di tích. Mong muốn của địa phương là có thể giải phóng mặt bằng để đầu tư xây dựng công trình đáp ứng nhu cầu thực tế.
Tình trạng thiếu nhà vệ sinh không chỉ diễn ra tại Phủ Na. Ở di tích Am Tiên, xã Tân Ninh (Thanh Hóa), ngay cạnh khu vực dừng đỗ xe trung chuyển là dãy 6 buồng vệ sinh di động. Nhiều du khách sau khi xuống xe đã tìm đến khu vực này, nhưng không ít người tỏ ra e ngại vì điều kiện vệ sinh chưa bảo đảm.
Một số du khách phản ánh không gian chật hẹp, khó sử dụng và tình trạng mất vệ sinh. Dù mức phí 5.000 đồng/lượt không phải là vấn đề lớn, nhưng chất lượng dịch vụ khiến nhiều người bức xúc.
Theo đại diện đơn vị trông coi khu vệ sinh di động, công việc chủ yếu là mở cửa, hỗ trợ khách, bơm nước khi cần và thay túi rác. Tuy nhiên, việc bảo đảm sạch sẽ hoàn toàn là rất khó do lượng khách đông, điều kiện hạ tầng tạm thời và phụ thuộc nhiều vào ý thức người sử dụng.
Thực tế, hệ thống buồng vệ sinh di động này do đơn vị vận tải vận chuyển hành khách lắp đặt bổ sung trong năm nay nhằm đáp ứng nhu cầu tăng cao dịp lễ. Tại di tích Am Tiên, hiện chỉ có một khu nhà vệ sinh cố định trên đỉnh núi, được xây dựng từ lâu, nhiều hạng mục xuống cấp, hệ thống nước và điện không còn đáp ứng được nhu cầu trung bình khoảng 4.000 lượt khách mỗi ngày trong dịp đầu xuân.
Đại diện Phòng Quản lý Di tích Lịch sử Danh lam thắng cảnh địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu cho biết đơn vị mới tiếp nhận quản lý nên các công trình hiện trạng phải giữ nguyên để chờ phương án đền bù, trong đó có nhà vệ sinh. Việc bố trí thêm các cabin di động chỉ là giải pháp tạm thời nhằm giảm tải.
Câu chuyện nhà vệ sinh tại các di tích đầu năm có thể không quá lớn, nhưng lại phần nào phản ánh công tác tổ chức, quy hoạch và chất lượng dịch vụ tại các điểm đến tâm linh trong mùa cao điểm lễ hội.
Áp lực rác thải tại các điểm di tích tâm linh đầu năm
Nhà vệ sinh hay rác thải tưởng như là những câu chuyện rất riêng, nhưng tại các điểm di tích đông khách đầu xuân, đó lại là vấn đề chung, phản ánh mức độ văn minh, chất lượng tổ chức và hình ảnh của một điểm đến.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, toàn tỉnh ước đón khoảng 690 nghìn lượt khách. Riêng di tích Phủ Na đón trên 50 nghìn lượt khách, Đền Nưa - Am Tiên khoảng 18 nghìn lượt khách và di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh trên 27 nghìn lượt khách. Lượng khách lớn mang lại nguồn thu đáng kể, nhưng cũng tạo áp lực không nhỏ về môi trường.
Tại đền Am Tiên, không khó để bắt gặp hàng chục đống rác lớn nhỏ rải rác trong khuôn viên. Ngay cả khu vực huyệt đạo – nơi linh thiêng để du khách đi vòng cầu bình an, sức khỏe – cũng xuất hiện nhiều rác thải. Theo phản ánh của người dân, lượng rác phát sinh rất lớn do du khách đông, từ hoa quả, đồ lễ đến túi ni-lông.
Bà Nguyễn Thị Hòn, người thu gom rác tại di tích Am Tiên, cho biết việc xử lý rác phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Những ngày nắng có thể gom lại để đốt, nhưng khi mưa, rác phải cào lại, tập kết chờ xử lý. Có những điểm rác tồn đọng 4-5 ngày do chưa thể đốt. Một hố sâu được đào để đổ rác và đốt tại chỗ, song mưa kéo dài khiến việc xử lý gặp khó khăn.
Ông Nguyễn Xuân Toán, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết khu di tích mới được tiếp nhận quản lý hơn một tháng, bộ máy chưa kiện toàn, địa hình rộng nên lực lượng chưa đáp ứng hết yêu cầu. Thời gian tới, đơn vị sẽ xây dựng phương án chỉnh trang cảnh quan, môi trường và tổ chức thu gom rác thải bài bản hơn.
Tại di tích Phủ Na, tình trạng đốt rác tại chỗ cũng được ghi nhận. Ở khu vực suối phía sau đền Quan Hoàng, một lượng lớn rác được tập kết, còn lại dấu vết của việc đốt với những phần chưa cháy hết và cây cối bị xém lá.
Theo người dân địa phương, vào dịp lễ lượng rác rất nhiều, chủ yếu được đốt, chỉ thu gom riêng lon, ống kim loại. Đại diện đền Phủ Na cho biết đã làm việc với công ty rác thải, song do thời tiết nên việc xử lý bị chậm lại và sẽ sớm được giải quyết.
Dù chưa có con số thống kê cụ thể về lượng rác phát sinh, nhưng với hàng chục nghìn lượt khách trong vài ngày, lượng rác thải tại các di tích là không nhỏ. Tại các khu vực dịch vụ ăn uống, buôn bán, hình ảnh rác chất đống, chờ thu gom hoặc tập kết để đốt cũng gây ảnh hưởng đến mỹ quan.
Một số người thu gom cho biết họ phải tự bốc rác bằng tay do không có phân loại, mỗi ngày vận chuyển một đến hai chuyến, sau đó tập kết rồi đổ xăng đốt. Trong khi đó, có ý kiến phản ánh từ sau Tết chưa thấy đơn vị nào đến thu gom rác thường xuyên, rác vẫn tiếp tục được mang đến đổ.
Lượng khách tăng cao đầu năm là tín hiệu tích cực cho du lịch, nhưng bài toán về thu gom, xử lý rác thải và bảo đảm môi trường tại các điểm di tích vẫn đang đặt ra nhiều thách thức.
Khó khăn chỉnh trang cảnh quan tại các di tích tâm linh
Thử một phép tính đơn giản: nếu mỗi du khách chỉ mang theo một túi nilon hoặc một chai nước, thì với vài nghìn người mỗi ngày, lượng rác phát sinh sẽ là con số khổng lồ. Vì vậy, việc thu gom và xử lý rác tại các điểm di tích không thể thực hiện theo cách tạm thời, mà cần sự chuẩn bị đồng bộ về nhân lực, hạ tầng, phương án vận hành, cùng với ý thức của du khách để tránh ùn ứ, ô nhiễm và ảnh hưởng mỹ quan.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, dù vẫn còn những bất cập, các khu, điểm di tích trên địa bàn tỉnh đã có nhiều nỗ lực trong tổ chức hoạt động du xuân an toàn, thân thiện, với những thay đổi về diện mạo và công tác quản lý.
Tại đền Phủ Na, mặc dù toàn bộ hệ thống cửa hàng, dịch vụ ăn uống đã được quy hoạch ra bên ngoài khu di tích, song vẫn còn tồn tại một gian hàng ngay trong khu vực đền, bày bán đủ các mặt hàng ăn uống, lưu niệm cùng tiếng loa quảng cáo.
Ông Lê Viết Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Du, Trưởng ban Quản lý Di tích Phủ Na cho biết, hoạt động kinh doanh dịch vụ theo quy hoạch nằm ngoài khu di tích. Tuy nhiên, một số hộ đang nhận đất giao khoán của Ban quản lý rừng phòng hộ, diện tích đất liền kề với di tích, nhiều năm qua chưa được đền bù, giải phóng mặt bằng nên vẫn còn tồn tại.
Những vướng mắc trong quy hoạch không chỉ khiến các gian hàng chưa thể di dời hoàn toàn, mà còn ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện nhiều hạng mục đầu tư, nhất là trong bối cảnh lượng khách tăng cao theo mùa. Bãi trông giữ xe hiện vẫn hẹp, chưa được bê tông hóa; khi khách đông, phương tiện nhiều thì việc đảm bảo trông giữ gặp khó khăn. Địa phương đang khẩn trương thực hiện các bước đền bù, giải phóng mặt bằng để triển khai các hạng mục cần thiết.
Áp lực chỉnh trang không chỉ diễn ra tại một điểm di tích. Trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ khoảng một tháng, di tích Am Tiên đã tạm ngừng đón khách để chỉnh trang tổng thể. Toàn bộ hệ thống ki-ốt bán hàng từng quây kín lối vào đền đã được tháo gỡ.
Năm nay, du khách không được đi xe lên thẳng khu vực đền Am Tiên. Theo ông Nguyễn Xuân Toán, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, toàn bộ du khách sẽ dừng xe dưới chân núi và sử dụng xe trung chuyển. Các phương tiện được công an xã Tân Ninh kiểm định an toàn, lái xe không sử dụng rượu bia, nhằm hạn chế tai nạn trong điều kiện địa hình đặc thù của khu di tích.
Tại di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, hệ thống thùng rác đã được bố trí phù hợp, vừa phục vụ nhu cầu của du khách, vừa đảm bảo yếu tố cảnh quan. Ông Hồ Hà Hải, Trưởng phòng Quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh cho biết đơn vị phối hợp với công ty môi trường để thu gom rác thải, sắp xếp thùng rác hợp lý, thuận tiện cho người dân và du khách.
Đã có những nỗ lực và những thay đổi bước đầu. Tuy nhiên, để đạt được diện mạo xanh – sạch – đẹp trong những ngày lễ hội đầu năm, không chỉ cần sự đầu tư về hạ tầng mà còn đòi hỏi thay đổi trong nhận thức và ý thức của mỗi du khách.
Nhiều ý kiến cho rằng, đi lễ đầu năm không chỉ là câu chuyện tâm linh mà còn cần đảm bảo vệ sinh môi trường. Bởi sự trong lành, văn minh của di tích không phải của riêng ai, mà là giá trị chung cần được gìn giữ.
Du xuân là để tìm sự an yên. Sự an yên ấy không chỉ đến từ khói hương hay lời cầu nguyện, mà còn từ một không gian sạch sẽ, văn minh. Hạ tầng có thể còn thiếu, điều kiện có thể còn khó, nhưng nếu mỗi điểm đến được đầu tư bài bản hơn và mỗi du khách ý thức hơn, thì hình ảnh di tích đầu năm sẽ không còn những “nỗi ám ảnh” rất đời thường. Giữ gìn môi trường di tích cũng chính là gìn giữ giá trị văn hóa chung của tất cả chúng ta.
Bình luận (0)