Ô tô, xe máy cũ cần làm gì khi sử dụng E10?

Việc chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng sinh học E10 là một bước tiến quan trọng về môi trường. Dù phần lớn các phương tiện đời mới đều hoạt động trơn tru với nhiên liệu này, bài toán tương thích lại đặt ra đối với nhóm xe đời cũ. 

Theo thống kê từ Cục Đăng kiểm Việt Nam và Tổng cục Thống kê, Việt Nam hiện có hơn 70 triệu xe máy và khoảng 6-7 triệu ô tô đang lưu hành. Đánh giá về sự phân bổ này, một chuyên gia trong ngành vận tải phân tích, nếu tính trên tổng quy mô khoảng 76-77 triệu phương tiện chạy xăng dân dụng, hiện có khoảng 10% (tương đương 7-8 triệu xe) thuộc nhóm xe rất cũ. Nhóm này bao gồm các phương tiện sử dụng chế hòa khí, có hệ thống vật liệu nhiên liệu đời cũ hoặc đã xuống cấp nghiêm trọng, và có thể đối diện rủi ro nếu dùng xăng E10 lâu dài mà không được bảo dưỡng. Nếu tính riêng xe máy sản xuất trước năm 2008, có tới 19,7 triệu chiếc đang lưu hành – đây là nhóm dễ nhạy cảm với ethanol do dùng vật liệu cao su cũ.

Tuy nhiên, người tiêu dùng không nên để những tin đồn thổi phồng làm hoang mang. Anh Đạt Phạm, chuyên gia lâu năm của một công ty gọi xe công nghệ tại TP Hồ Chí Minh, thẳng thắn chia sẻ: "Mình đã đổ xăng E10 từ rất lâu cho con xe sản xuất năm 2008. Thực tế thì lời đồn 'xăng E10 sẽ ăn mòn hệ thống nhiên liệu' là thông tin rất lạc hậu". Anh giải thích thêm, từ hơn hai thập niên qua, các hãng xe lớn trên toàn cầu đã đồng bộ hóa việc chế tạo đường ống dẫn, ron cao su bằng vật liệu tổng hợp chịu lực cao (như Viton, Teflon).

Lý do thực sự khiến các dòng xe cổ, xe quá cũ gặp khó khăn với E10 nằm ở bản chất hóa học của nhiên liệu. Xăng E10 chứa tối đa 10% ethanol, một hợp chất có đặc tính hút ẩm cao và tính dung môi rất mạnh. Nếu sử dụng trên các vật liệu cũ (ống cao su thế hệ cũ, màng bơm xăng, bình xăng thép, chi tiết nhôm, kẽm), ethanol có thể làm vật liệu trương nở, khô cứng, nứt nẻ hoặc hòa tan các lớp cặn bẩn, rỉ sét lâu năm gây tắc nghẽn. Để giải quyết triệt để vấn đề này, giải pháp "Retrofit" (nâng cấp hệ thống nhiên liệu) được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia. Quá trình retrofit thường bao gồm việc thay toàn bộ đường ống dẫn bằng cao su/nhựa chịu ethanol, thay gioăng Viton hiện đại, thay màng bơm xăng, vệ sinh cặn và phủ mặt trong bình xăng bằng lớp chống ăn mòn. Đối với ô tô dùng bộ chế hòa khí, các garage có thể thay phao xăng và hiệu chỉnh lại bộ chế hòa khí. Chi phí cho dịch vụ này trên thế giới dao động từ vài trăm USD đến vài nghìn USD tùy tình trạng xe.

Bên cạnh giải pháp chuyên sâu, việc bảo dưỡng thường xuyên là chìa khóa then chốt. Cung cấp lời khuyên cho người dùng xe máy, TS Cao Đào Nam, Quản lý chương trình đào tạo ngành kỹ thuật ô tô (Trường ĐH GTVT TP Hồ Chí Minh) khuyến nghị chủ xe nên kiểm tra và thay thế các chi tiết như gioăng nắp bình xăng, o-ring kim phun, gioăng chế hòa khí, màng bơm xăng cơ và ống thông hơi nếu đã lão hóa. Các chi tiết này nên được thay bằng vật liệu chịu ethanol tốt như FKM/Viton. 

Các chuyên gia xe máy cũng đặc biệt lưu ý, nếu bình xăng bằng thép xuất hiện cặn đỏ, gỉ sét hoặc nước đọng, chủ xe bắt buộc phải tháo bình súc rửa, thay lọc xăng, hoặc thay bình mới nếu bị rò rỉ. Chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng nhấn mạnh, việc chuyển đổi sang xăng E10 không ảnh hưởng đến khả năng vận hành, người sử dụng chỉ cần tuân thủ đầy đủ quy định bảo trì, bảo dưỡng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Cuối cùng, thói quen sử dụng và bảo quản phương tiện của người dân cũng cần linh hoạt thay đổi để thích ứng. Đối với xe chạy hằng ngày hoặc vài ngày chạy một lần, người dùng có thể đổ lượng xăng từ 1/2 bình đến đầy bình và sử dụng bình thường vì xăng ít có cơ hội hút ẩm. Đối với xe ít chạy (2-4 tuần mới dùng một lần), cách an toàn nhất là chỉ đổ lượng xăng vừa đủ dùng trong khoảng thời gian đó, thỉnh thoảng phải nổ máy và chạy xe đủ lâu để động cơ nóng hoàn toàn. Trong trường hợp phương tiện cất kho trên 1 tháng (đặc biệt là xe rất cũ hoặc dùng chế hòa khí), người dùng nên hút sạch xăng E10 ra khỏi bình, xả bình xăng con và chạy động cơ đến khi tắt hẳn. Với xe mới phun xăng điện tử để lâu 1-2 tháng, chủ xe nên đổ gần đầy bình kết hợp sử dụng phụ gia ổn định nhiên liệu (fuel stabilizer) có ghi rõ tính tương thích với ethanol/E10 để bảo vệ hệ thống. Vậy nên, nếu tuân thủ đúng các nguyên tắc chăm sóc, người dùng phương tiện cũ hoàn toàn có thể yên tâm đồng hành cùng năng lượng xanh.