HFC - mối đe dọa tiềm tàng trong thiết bị làm lạnh
Khi mùa hè đến gần, chiếc điều hòa nhiệt độ trở thành thiết bị không thể thiếu với nhiều hộ gia đình. Còn tủ lạnh chắc hẳn cần quanh năm. Trong những thiết bị này chứa một loại khí chuyên dụng để làm lạnh, đó là HFC, tức Hydro-fluoro-carbon. Khí này từng được xem là giải pháp thay thế tối ưu cho các chất làm thủng tầng ozone.
Tuy nhiên, hàng loạt nghiên cứu khoa học đã cho thấy HFC thực chất lại là một siêu tác nhân gây hiệu ứng nhà kính. Khả năng gây ấm lên toàn cầu của nó cao gấp hàng nghìn lần so với khí CO₂. Chỉ một lượng nhỏ rò rỉ cũng đủ tạo ra hệ lụy nghiêm trọng cho khí quyển. HFC có thể rò rỉ từ bất kỳ thiết bị làm lạnh nào ở trong gia đình, trong cửa hàng hoặc trong công nghiệp. Từ những chiếc tủ lạnh và máy điều hòa cũ bị vứt bỏ, thậm chí có thể rò rỉ khi thiết bị được bảo dưỡng không đúng cách.
Đường dây buôn lậu khí HFC vào châu Âu
Kể từ năm 2016, hơn 170 quốc gia đã cam kết giảm mạnh HFC. Liên minh châu Âu (EU) dẫn đầu với kế hoạch loại bỏ hoàn toàn vào năm 2050. Nhưng chính việc siết chặt hạn ngạch đã khiến giá khí hợp pháp tăng gấp 10 lần, vô tình dọn đường cho tội phạm có tổ chức nhảy vào cuộc chơi. Đường dây buôn lậu khí HFC vào châu Âu hoạt động hết sức tinh vi, đã đưa trót lọt hàng trăm nghìn tấn khí lậu vượt qua hàng rào hải quan nghiêm ngặt của EU, thu về hàng tỷ euro.
Tại ngoại ô thủ đô Berlin, Đức, trong một khu công nghiệp vắng vẻ, nhóm phóng viên giả làm người mua đang tiếp cận một mắt xích trong đường dây buôn lậu khí HFC xuyên quốc gia, sau khi tìm thấy thông tin trên một trang web. Đây chỉ là một trong hàng trăm điểm bán hàng lậu tương tự ở Berlin và khắp châu Âu. Tại Frankfurt, kết quả kiểm tra mẫu khí lậu từ Berlin cho thấy một sự thật rùng mình: Đó là hỗn hợp tạp chất độc hại, bị cấm lưu hành và có khả năng phá hủy môi trường vượt xa các chỉ số cho phép.
TS. Andreas Engel - Đại học Frankfurt, Đức cho biết: "Đáng lẽ phải có một nhãn dán với những thông tin bắt buộc về nguy cơ gây ra tình trạng trái đất nóng lên. Nhưng tất cả đều không có. Không tên nhà sản xuất, không nhà cung cấp, không một dấu vết để truy xuất".
HFC lậu thường được bán rẻ hơn rất nhiều so với hàng chính hãng hợp pháp ở châu Âu. Đây chính là lý do chính khiến chợ đen phát triển mạnh, do không phải trả thuế, không tốn chi phí kiểm tra chất lượng, chứng nhận, tái chế, cũng như giấy phép kinh doanh hay hệ thống theo dõi. Giá HFC chính hãng có thể tăng 6 đến 13 lần so với trước khi có hạn ngạch. Ví dụ: một bình khí hợp pháp có thể lên đến 700 euro hoặc cao hơn tùy loại và thời điểm. Trong khi đó hàng lậu thường bán ở mức 180 – 250 euro cho cùng loại bình. Trong một số trường hợp, giá lậu chỉ bằng 1/3 đến 1/2 so với hàng chính hãng, thậm chí rẻ hơn nữa khi mua số lượng lớn.
Khí HFC thường được nhập lậu từ châu Á hoặc qua các nước Đông Âu, sau đó được tái đóng gói với nhãn giả để bán ở EU
Cách thức HFC lậu thâm nhập vào EU
Dù EU áp dụng các quy định kiểm soát biên giới nghiêm ngặt, hàng trăm nghìn tấn khí HFC trái phép vẫn tìm cách thâm nhập vào thị trường nội địa. Các cuộc điều tra đã chỉ ra những phương thức vận hành tinh vi của các mạng lưới ngầm nhằm lách luật và trục lợi.
Tại Italy, một trong những điểm nóng của chợ đen HFC, các băng nhóm lập ra những công ty bình phong, dán nhãn giả là khí tái chế để hợp thức hóa container nhập khẩu. Khi bị phát hiện, chúng lập tức biến mất và tái sinh dưới một cái tên mới. Tại Tây Ban Nha, cảnh sát từng triệt phá đường dây dùng chiêu bài tạm nhập tái xuất. Trên giấy tờ, lô hàng từ Panama đi qua cảng Valencia để sang Jordani, nhưng thực tế, hàng được dỡ xuống ngay tại kho bãi nội địa EU để phân phối lẻ.
Một chuyên gia cho biết: "Chợ đen về HFC là một trong những tổ chức tội phạm môi trường lớn nhất mà hầu hết mọi người chưa từng nghe đến".
Khí HFC thường được nhập lậu từ châu Á hoặc qua các nước Đông Âu, sau đó được tái đóng gói với nhãn giả để bán ở EU, mang lại lợi nhuận phi pháp cực lớn vì giá chính hãng đã tăng gấp nhiều lần do hạn ngạch hạn chế. Ước tính, khoảng 1/4 lượng khí lạnh nhập vào EU là hàng buôn lậu, tương đương với lượng phát thải của 3 triệu ô tô chạy trong một năm. Vấn nạn này đang đặt ra thách thức lớn với các nhà lập pháp châu Âu.
Giải pháp ngăn chặn buôn lậu khí HFC
Trước thực trạng chợ đen khí HFC bùng nổ, các chuyên gia môi trường nhận định, việc thắt chặt hạn ngạch cần đi đôi với các biện pháp thực thi pháp luật quyết liệt hơn. Giải pháp cấp thiết hiện nay là tăng cường kiểm soát tại cửa khẩu và áp dụng hệ thống truy xuất điện tử cho từng bình khí. Đồng thời, cần nâng khung hình phạt đối với hành vi buôn lậu HFC lên mức tương đương các tội phạm hình sự nghiêm trọng để có tính răn đe. Bên cạnh các chế tài, việc hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang công nghệ làm lạnh thân thiện như khí Propane hay CO2 được xem là một lộ trình bền vững, giúp giảm dần sự phụ thuộc vào các loại khí có hại cho bầu khí quyển.
Bình luận (0)