Phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại Việt Nam dựa trên dữ liệu và AI

Tại hội thảo về nhu cầu nguồn nhân lực cho đường sắt và giao thông thông minh, ngày 13/3 ở TP Hồ Chí Minh, ông Phan Thanh Sơn, Giám đốc Chiến lược Đường sắt tại FPT, nhấn mạnh vai trò của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quy hoạch, thiết kế, quản lý khai thác và vận hành hệ thống đường sắt đô thị.

Theo ông, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để không chỉ xây dựng các tuyến metro mới, mà còn hình thành năng lực công nghệ nội sinh cho ngành đường sắt đô thị. Nếu biết kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, chiến lược dữ liệu, hệ sinh thái doanh nghiệp và đào tạo nhân lực, Việt Nam có thể rút ngắn quá trình tiếp cận công nghệ, làm chủ các khâu then chốt và hướng tới xuất khẩu giải pháp trong tương lai.

Đại diện FPT cho rằng giá trị lớn nhất của metro trong đô thị thông minh không chỉ nằm ở năng lực vận chuyển hành khách, mà còn ở khả năng hình thành hệ sinh thái công nghệ phục vụ dự báo nhu cầu đi lại, tối ưu hóa vận hành, đảm bảo an toàn công cộng, tổ chức lại không gian đô thị và phát triển các dịch vụ mới xoay quanh ga tàu, hành trình và các điểm kết nối đa phương thức.

Từ đó, ông Phan Thanh Sơn đề xuất các định hướng lớn cho quá trình phát triển đường sắt đô thị tại Việt Nam. Trước hết là cần xác định phát triển hệ thống metro dựa trên nền tảng dữ liệu và AI, ứng dụng xuyên suốt từ khâu quy hoạch, thiết kế đến quản lý khai thác và vận hành, đồng thời coi dữ liệu hạ tầng giao thông là tài sản chiến lược của quốc gia.

Bên cạnh đó, quá trình triển khai dự án metro cần gắn với lộ trình từng bước làm chủ công nghệ ngành đường sắt. Từ kinh nghiệm của các quốc gia như Hàn Quốc hay Trung Quốc, việc tiếp nhận và phát triển các công nghệ cốt lõi trong thiết kế, vận hành và bảo trì hệ thống là yếu tố quan trọng để giảm phụ thuộc vào tư vấn và nhà cung cấp nước ngoài, đồng thời nâng cao năng lực nội địa.

Ông cũng cho rằng Việt Nam cần sớm hình thành hệ sinh thái công nghệ đường sắt, trong đó các doanh nghiệp công nghệ trong nước đóng vai trò trung tâm, kết nối nguồn lực đầu tư, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Song song là chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực giao thông thông minh, thúc đẩy hợp tác theo mô hình 5P (Public - Private - Professional - People Partnership), tức phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường/viện nghiên cứu, xã hội và người dân nhằm đào tạo lực lượng kỹ sư và chuyên gia mới cho ngành giao thông trong kỷ nguyên AI.