Phiên họp 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Gỡ rào cản, khen thưởng kịp thời theo thành tích

Theo Tờ trình của Chính phủ, sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Luật với nhiều điểm mới và quy định cụ thể đã tạo thuận lợi, chuyển biến rõ nét, tích cực trong công tác thi đua, khen thưởng. Phong trào thi đua đã đi vào thực chất, tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị cấp bách.

Qua phong trào thi đua có nhiều tập thể, cá nhân là điển hình tiêu biểu, nhiều gương “người tốt, việc tốt” được tôn vinh, khen thưởng, kịp thời tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, đời sống xã hội.

Công tác khen thưởng “kịp thời, đúng người, đúng việc”; thủ tục hồ sơ được đơn giản hóa tối đa.

Tuy nhiên, trước những yêu cầu cấp bách từ thực tế, đặc biệt là công cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc thể chế các nghị quyết trụ cột của Đảng về phát triển đất nước trong tình hình mới dẫn tới hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thi đua, khen thưởng cần sửa đổi, bổ sung để giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thuận lợi trong công tác thi đua, khen thưởng.

Mục đích sửa Luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khen thưởng phải được thực hiện ngay tại nơi phát sinh thành tích, giảm bớt các tầng nấc hành chính trung gian vốn làm giảm đi tính thời sự và ý nghĩa động viên của phần thưởng, tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển đất nước trong tình hình mới; khắc phục những tồn tại, hạn chế của Luật hiện hành và giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tăng cường hiệu lực, hiệu quả, trật tự, kỷ cương quản lý nhà nước về thi đua, khen thưởng; tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc và cả hệ thống chính trị, để công tác này đi vào thực chất.

Luật sửa đổi, bổ sung không chỉ ghi nhận những thành tích đã đạt được mà phải trở thành công cụ khuyến khích những ý tưởng mới, những cách làm sáng tạo, đột phá.

Việc đưa tiêu chuẩn về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào tiêu chí khen thưởng thể hiện tầm nhìn rộng của Nhà nước trong việc xác định nguồn lực phát triển đất nước, tạo ra một hệ sinh thái thi đua lành mạnh trong mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đội ngũ trí thức và nhà khoa học trẻ.

Nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào các quy định liên quan đến tổ chức thi đua, danh hiệu thi đua và tiêu chuẩn danh hiệu thi đua; tiêu chuẩn hình thức khen thưởng; thẩm quyền khen thưởng; trách nhiệm và thẩm quyền đề nghị khen thưởng; phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính trong thi đua, khen thưởng, quỹ thi đua, khen thưởng.

Cụ thể, tiêu chuẩn Chiến sĩ thi đua cơ sở được sửa đổi theo hướng “đạt danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo” tại khoản 1 Điều 23 của Luật hiện hành để phù hợp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.

Đồng thời đề xuất giao Chính phủ quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”; quy định đối tượng, tỷ lệ đóng góp vào sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để phù hợp với thực tiễn một số ngành, lĩnh vực đặc thù (y tế, giáo dục) có nhiều sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tính chặt chẽ, chính xác hơn trong việc xét tặng danh hiệu thi đua này.

Nguyên tắc khen thưởng được sửa đổi theo hướng “thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải được tặng hình thức khen thưởng ở mức thấp mới được tặng hình thức khen thưởng ở mức cao hơn”.

Quy định này nhằm gỡ bỏ rào cản hành chính, cho phép khen thưởng kịp thời, đặc biệt đối với các thành tích đột xuất, không cần phải chờ đợi quá trình tích lũy danh hiệu theo tuần tự.

Cùng đó, làm rõ nguyên tắc chỉ khen thưởng “một lần, một hình thức” đối với một thành tích đột xuất hoặc chuyên đề, nhằm đảm bảo tính chính xác và tránh trùng lặp thành tích.

Bổ sung nguyên tắc “Chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, dám đổi mới, có giải pháp đột phá mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học và công nghệ” nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, biến Luật Thi đua, khen thưởng thành công cụ khuyến khích thay vì chỉ là công cụ ghi nhận.

Để giải quyết điểm nghẽn pháp lý về tiêu chuẩn chính trị, dự thảo Luật đã thống nhất sửa đổi tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh” bằng tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên” áp dụng cho tất cả các hình thức khen thưởng đối với tập thể có liên quan đến khen thưởng công trạng (từ Huân chương Sao vàng đến Cờ thi đua bộ/tỉnh) tại 15 Điều của Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành.

Quyết định sửa đổi này đảm bảo phù hợp với quy định đánh giá, xếp loại tổ chức đảng hiện nay, cho phép các tập thể duy trì hiệu suất cao trong nhiều năm liên tục đáp ứng được điều kiện tích lũy công trạng để xét tặng các hình thức khen thưởng cao của Nhà nước.

Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày cho thấy, dự thảo Luật đã đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu về thi đua, khen thưởng; tuy nhiên cần bổ sung đánh giá tác động ngân sách; nghiên cứu luật hóa một số quy định nhằm bảo đảm bình đẳng giới trong xét thi đua, khen thưởng.

Thường trực Ủy ban đề nghị cân nhắc các tiêu chí như “dám đổi mới”, “có giải pháp đột phá” do khó định lượng và đánh giá tính khả thi của quy định giao người đứng đầu bộ, ngành, địa phương công nhận phạm vi ảnh hưởng toàn quốc của sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chính phủ làm rõ tính cần thiết bổ sung nguyên tắc “thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải khen thưởng mức thấp trước khi xét mức cao hơn” có phá vỡ tính nhất quán của hình thức khen thưởng tích lũy hay không?.