Phim ngắn và xã hội: Ai đang dạy người trẻ cách nhìn thế giới?

Một ngày đầu tháng 5 năm 2026, nữ sinh lớp 8 ở Đồng Nai bật khóc khi điện thoại liên tục rung lên vì tin nhắn từ bạn bè. Em bị ghép ảnh nhạy cảm và phát tán lên mạng xã hội.

Theo cơ quan chức năng, một nam sinh cùng trường đã dùng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ảnh giả từ hình thật của bạn học rồi phát tán lên mạng. Chỉ vài thao tác đơn giản, một học sinh cấp 2 đã có thể tạo ra nội dung đủ sức làm tổn thương người khác. Vụ việc khiến nhiều người giật mình. Không chỉ vì nội dung độc hại đã xâm nhập học đường, điều đáng lo hơn là ranh giới giữa thật và giả đang bị xóa mờ quá dễ dàng trong thế giới số.

Vì thế câu hỏi: Ai đang dạy người trẻ cách nhìn thế giới? "Ai" ở đây không chỉ là con người, mạng xã hội hay người làm nội dung. Mà còn là "AI" - trí tuệ nhân tạo - công nghệ đang âm thầm định hình nhận thức, cảm xúc và hành vi của một bộ phận giới trẻ.

Khi mạng xã hội trở thành "lớp học vô hình"

"Bị hôn phu phản bội, tôi cưới đại tổng tài", hơn 7 triệu lượt xem.

"Bố đường tôi là trùm mafia", hàng triệu lượt truy cập.

"Chàng trai luyện tuyệt kỹ cờ bạc báo thù cho cha mẹ…", 1,3 triệu view chỉ sau 2 tháng.

Trên Youtube, Facebook, TikTok, hàng loạt phim ngắn dạng microdrama đang bùng nổ. Có những video chỉ dài vài chục giây, nhưng liên tục kích thích cảm xúc người xem bằng phản bội, trả thù, giàu sang, tình dục, quyền lực và những tình huống cực đoan.

Những nội dung phi lý lại có lượng xem khổng lồ. Một cô gái nghèo bất ngờ được tỷ phú yêu, chàng trai thất nghiệp đổi đời sau một đêm. Các mối quan hệ độc hại được mô tả như tình yêu lý tưởng. Những tình huống ngoài đời rất hiếm gặp lại trở thành "chuẩn mực cảm xúc" trên mạng.

Và không ít những câu chuyện trên mạng xã hội dường như đang bước ra đời thật. Ngày 19/2/2026, Công an phường Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh khởi tố Trương Nhật Phương (34 tuổi) vì giả làm "đại gia", "tổng tài bất động sản", lừa đảo tình cảm, trộm cắp và tống tiền hơn 1.000 cô gái trẻ từ năm 2020 đến 2026.

Vụ việc gây chú ý bởi số lượng nạn nhân đặc biệt lớn, và hình tượng "tổng tài giàu có", kiểu nhân vật xuất hiện dày đặc trong các phim ngắn, đã trở thành vỏ bọc để tội phạm thao túng các nạn nhân.

Nhiều chuyên gia cho rằng, ranh giới giữa nội dung giải trí và nhận thức đời thực đang ngày càng bị xóa nhoà. Mạng xã hội đang trở thành "lớp học vô hình" với người trẻ. Ở đó, thuật toán liên tục dạy họ điều gì đáng chú ý, điều gì hấp dẫn và đáng khao khát.

Một bộ phận người trẻ đang học về tình yêu qua phim tổng tài. Học về thành công qua video khoe giàu sang. Học về giá trị sống từ những người nổi tiếng trên mạng xã hội. Trong thế giới ấy, giàu nhanh quan trọng hơn lao động bền bỉ. Cảm xúc mạnh quan trọng hơn sự thật. Viral quan trọng hơn chiều sâu. Điều nguy hiểm là người trẻ tiếp xúc liên tục với cùng một kiểu nội dung này mỗi ngày. Khi một hình mẫu được lặp đi lặp lại đủ nhiều, nó rất dễ trở thành chuẩn mực sai lầm.

Năm ngoái, một đoạn video từ camera an ninh ghi lại cảnh hai đứa trẻ rơi xuống ao đuối nước từng gây tranh cãi lớn trên mạng xã hội. Điều khiến nhiều người ám ảnh là đứa trẻ thứ ba đứng trên bờ đã không kêu cứu, không gọi người lớn, mà liên tục nói những câu như đang "nhập vai TikTok". Nhiều người đã tự hỏi: phải chăng một bộ phận trẻ em đang phản ứng với đời thực bằng logic của mạng xã hội?

PGS.TS Trịnh Hòa Bình, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, nhận định: "Thế giới ảo đang âm thầm lập trình lại một thế hệ trẻ, khiến các em sống lạc trong TikTok, game, AI và dần mất kết nối với thực tại". Theo ông, điều đáng lo là môi trường số đang thay đổi cách một bộ phận giới trẻ cảm nhận thế giới, phản ứng với cảm xúc và xây dựng giá trị sống.

AI giúp bùng nổ nội dung số, nhưng cũng ngày càng khó kiểm soát

Theo UNICEF, hơn 53% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam từng tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng. Các nội dung này bao gồm tin giả, bạo lực, kích động thù ghét hoặc lệch chuẩn đạo đức. Trong khi đó, khảo sát với hơn 500 sinh viên tại Hà Nội cho thấy gần như 100% người được hỏi từng sử dụng AI cho học tập hoặc giải trí.

Trong môi trường thuật toán, những thứ gây sốc thường lan nhanh hơn sự thật. Nội dung đánh vào sợ hãi, tò mò hoặc giận dữ thường được ưu tiên hiển thị hơn các thông tin trung tính.

Ông Nguyễn Lê Tân, Giám đốc VTC Media lý giải: "Thuật toán không có lỗi, lỗi nằm ở cách chúng ta thích ứng với nó. Nội dung thiếu lành mạnh thường chọn cách đánh vào tầng thấp nhất của bản năng con người là: sốc, sex và sến". Các nền tảng như YouTube hay TikTok luôn ưu tiên khả năng giữ chân người xem. Nội dung tiêu cực thường tạo tranh cãi và tương tác ảo rất cao, khiến thuật toán nhất thời hiểu lầm đó là nội dung tốt".

Điều này khiến việc thao túng nhận thức trở nên ít tốn kém, dễ dàng và cực kỳ hiệu quả. Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo deepfake hiện là một trong những nguy cơ lớn nhất trên không gian số. Công nghệ này có thể tạo video giả mạo lãnh đạo, người nổi tiếng hoặc những sự kiện chưa từng xảy ra.

Không những thế, AI còn có thể tham gia thao túng dư luận. Các hệ thống chatbot tự động sẽ bình luận, chia sẻ và lan truyền nội dung hàng loạt trên mạng xã hội. Tạo cảm giác có rất nhiều người cùng đồng tình với một quan điểm nào đó, nhằm dẫn dắt tâm lý đám đông.

Trong bài viết mới đây đăng trên Cổng thông tin điện tử Học viện An ninh nhân dân, các tác giả Tống Duy Ngọc và Nguyễn Cảnh Tùng Quân cảnh báo: AI đang bị các thế lực xấu lợi dụng để tạo tin giả, bóp méo lịch sử, xuyên tạc chính sách và kích động tâm lý xã hội.

Trước đây, để thao túng nhận thức của số đông cần hệ thống truyền thông cực lớn. Ngày nay, đôi khi chỉ cần một người, một chiếc điện thoại, một tài khoản mạng xã hội và công cụ AI miễn phí.

Bảo vệ sự thật trên không gian mạng là bảo vệ nền tảng tư tưởng của xã hội

Thực tế cho thấy nhiều quốc gia đã bắt đầu siết quản lý AI. Tại Việt Nam, Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12/2025. Luật quy định nghiêm cấm việc sử dụng AI để tạo nội dung giả mạo gây nguy hại đến an ninh quốc gia, trật tự và an toàn xã hội. Đây được xem là bước đi cần thiết trước các nguy cơ ngày càng rõ rệt từ công nghệ mới.

Đảng ta cũng nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng trong không gian mạng. Nghị quyết số 35-NQ/TW xác định rõ việc đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ quan trọng của toàn hệ thống chính trị. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết hơn.

Điều đáng lo hiện nay là nhiều người trẻ đang lớn lên trong môi trường mà trải nghiệm thật dần bị thay bằng nội dung số. Nếu không có "bộ lọc nhận thức", giới trẻ rất dễ bị dẫn dắt. Họ có thể xem những điều lệch chuẩn là bình thường.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số bên cạnh việc đấu tranh với các luận điệu chống phá còn là việc giữ gìn môi trường thông tin lành mạnh cho xã hội. Là bảo vệ khả năng nhận thức đúng của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Là giữ cho sự thật không bị chìm giữa vô vàn nội dung hỗn loạn.

Tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác tuyên giáo và dân vận của Đảng năm 2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Bảo vệ nền tảng tư tưởng chính là bảo vệ sự sống còn của Đảng và tương lai đất nước".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu: "Cần có các giải pháp quản lý hiệu quả để giảm thông tin 'ảo', thông tin 'tặc', thông tin giả trên không gian mạng; nếu làm được sẽ giảm được tội phạm, giảm được tiêu cực, làm lành mạnh hóa dữ liệu, lành mạnh cả xã hội, giữ niềm tin của nhân dân".

Khi mạng xã hội trở thành "trường học vô hình" với một bộ phận giới trẻ, câu hỏi quan trọng nhất không còn là AI mạnh đến đâu. Mà là ai đang dạy thế hệ tiếp theo cách nhìn thế giới. Người trẻ có thể mắc sai lầm, nhưng những người trẻ không còn biết đâu là thật đâu là giả mới thực sự đáng lo.