Phòng, chống tham nhũng bắt đầu từ kiểm soát quyền lực

Tham nhũng không chỉ gây thất thoát tài sản công mà nguy hiểm hơn còn bào mòn niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và bộ máy công quyền. Với một đảng cầm quyền, đó là tổn thất lớn nhất. Chính vì vậy, từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến những quan điểm, chủ trương của Đảng hiện nay, phòng, chống tham nhũng luôn được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn nhằm giữ vững sự trong sạch của hệ thống chính trị, bảo vệ vai trò lãnh đạo của Đảng và củng cố nền tảng niềm tin xã hội.

Trong giai đoạn đất nước bước vào yêu cầu phát triển mới với đòi hỏi ngày càng cao về hiệu lực quản trị và kỷ cương bộ máy, chống tham nhũng không còn chỉ là xử lý sai phạm sau khi hậu quả xảy ra. Quan trọng hơn, đó là quá trình kiểm soát quyền lực để ngăn ngừa sự tha hóa ngay từ bên trong, không để quyền lực bị lợi dụng vì lợi ích cá nhân hay lợi ích nhóm.

Kiểm soát quyền lực là cốt lõi của phòng, chống tham nhũng

Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy nguy cơ của tham ô, lãng phí, quan liêu đối với sự tồn vong của chính quyền cách mạng. Người ví những biểu hiện tiêu cực ấy như những "con sâu mọt" âm thầm đục khoét thân cây từ bên trong. Hình ảnh giản dị nhưng chứa đựng tư duy rất sâu sắc: một tổ chức có thể đứng vững trước sức ép từ bên ngoài, nhưng sẽ rất nguy hiểm nếu sự suy thoái bắt đầu xuất hiện ngay trong nội bộ mà không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời.

Nhận thức của Đảng về công tác phòng, chống tham nhũng cũng từng bước được bổ sung và hoàn thiện cùng thực tiễn phát triển đất nước. Từ khái niệm "chống tham ô" trong những năm đầu cách mạng đến tư duy "phòng và chống tham nhũng" trong thời kỳ đổi mới là bước phát triển quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Sự chuyển biến ấy cho thấy chống tham nhũng không thể chỉ dừng ở xử lý từng vụ việc cụ thể. Nếu chỉ tập trung "diệt sâu" mà không cải tạo môi trường thì "sâu mọt" vẫn có điều kiện phát sinh. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý cán bộ sai phạm mà còn phải xây dựng cơ chế phòng ngừa, kiểm soát quyền lực và loại bỏ những điều kiện có thể làm nảy sinh tham nhũng.

Thực tế cho thấy, tham nhũng luôn gắn với sự tha hóa quyền lực. Quyền lực vốn là công cụ phục vụ Nhân dân, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả sẽ rất dễ bị lợi dụng để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc lợi ích nhóm. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh quyền lực của cán bộ là do Nhân dân giao phó chứ không phải tự mình giành lấy. Khi người cán bộ đặt lợi ích riêng lên trên lợi ích chung, nguy cơ tha hóa gần như trở thành điều khó tránh khỏi.

Đó cũng là lý do Đảng nhiều lần khẳng định nguyên tắc: mọi quyền lực đều phải được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế; quyền hạn đến đâu trách nhiệm đến đó; quyền lực càng cao trách nhiệm càng lớn. Đây không chỉ là yêu cầu trong quản trị bộ máy mà còn là giải pháp căn cơ để ngăn ngừa tham nhũng ngay từ gốc.

Không để quyền lực bị thao túng bởi lợi ích nhóm

Từ nhiều vụ án lớn thời gian qua cho thấy, điểm chung của các sai phạm nghiêm trọng đều xuất phát từ sự buông lỏng kiểm tra, giám sát hoặc xuất hiện khoảng trống trong kiểm soát quyền lực.

Có những trường hợp quy trình được thực hiện đầy đủ, đúng quy định nhưng kết quả cuối cùng vẫn là lựa chọn sai cán bộ. Thực tế ấy đặt ra bài học sâu sắc về công tác cán bộ và kiểm soát quyền lực trong hệ thống chính trị. Nếu "đầu vào" không được kiểm soát chặt chẽ, nếu đánh giá cán bộ thiếu khách quan hoặc để lọt những cá nhân suy thoái vào vị trí quan trọng, hệ lụy không chỉ dừng ở một cá nhân mà có thể ảnh hưởng đến cả bộ máy.

Đáng lo ngại hơn, tham nhũng hiện nay không còn là hành vi vụ lợi đơn lẻ mà đã xuất hiện những mối liên kết lợi ích phức tạp giữa doanh nghiệp với người có chức vụ, quyền hạn nhằm thao túng chính sách và chi phối quá trình quản lý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng cảnh báo tình trạng có nơi "chính quyền không dám quyết", thậm chí xuất hiện sự chi phối của các nhóm lợi ích và tội phạm đối với quá trình thực thi chính sách. Đây không chỉ là nguy cơ về tham nhũng đơn thuần mà còn là cảnh báo về sự tha hóa quyền lực nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả.

Khi quyền lực bị thao túng bởi lợi ích nhóm, hậu quả không chỉ là thất thoát tài sản Nhà nước mà còn làm méo mó môi trường phát triển, cản trở quá trình hoạch định chính sách và gây tổn hại trực tiếp đến niềm tin của Nhân dân.

Vì vậy, kiểm soát quyền lực phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Không có vùng đứng ngoài giám sát và cũng không có ngoại lệ trong kiểm soát quyền lực.

Giữ vững niềm tin nhân dân bằng hành động thực chất

Suy cho cùng, mục tiêu lớn nhất của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng không chỉ là xử lý bao nhiêu vụ án hay kỷ luật bao nhiêu cán bộ. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một bộ máy trong sạch, để người dân nhìn thấy quyền lực được kiểm soát, sai phạm được xử lý công bằng và lợi ích của Nhân dân luôn được đặt ở vị trí trung tâm.

Niềm tin xã hội không được tạo dựng bằng khẩu hiệu hay những tuyên bố mang tính hình thức, mà được bồi đắp bằng hành động thực chất trong kiểm soát quyền lực, trong lựa chọn cán bộ và trong xử lý nghiêm mọi biểu hiện tiêu cực.

Khi công tác phòng, chống tham nhũng được thực hiện kiên quyết, đồng bộ và nhất quán, Nhân dân sẽ nhìn thấy rõ hơn tinh thần nói đi đôi với làm; thấy rõ hơn trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trước Đảng, trước Nhà nước và trước Nhân dân.

Cuộc đấu tranh chống tham nhũng chắc chắn vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức phía trước. Nhưng nếu quyền lực tiếp tục được "nhốt" trong "lồng" cơ chế, nếu mọi biểu hiện lợi dụng quyền lực đều bị xử lý nghiêm minh và niềm tin của Nhân dân tiếp tục được củng cố bằng những kết quả cụ thể, đó sẽ không chỉ là điều kiện để làm trong sạch bộ máy, mà còn là nền tảng để giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.