Phú Thọ khôi phục lễ hội ông Khiu bà Khiu sau gần 2 thập kỷ vắng bóng

Mở đầu lễ hội là nghi thức lấy lửa thiêng thiêng từ đền về đình làng, tượng trưng cho sự khởi nguồn sinh khí và thịnh vượng.

Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh truyền thống, là nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại. Từ thuở xưa, Lễ hội đã được tổ chức trang trọng nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức hai vị thần huyền thoại thời kỳ Hùng Vương dựng nước là Đức Thánh Tản Viên và Quý Minh đại vương.

Lễ hội vốn gắn với làng cổ Gia Ninh, vùng đất nằm trong không gian văn hóa thời Hùng Vương. Theo các bậc cao niên, Ông Khiu – Bà Khiu là biểu tượng mang yếu tố tín ngưỡng phồn thực, phản ánh ước vọng của người dân về sinh sôi nảy nở, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.

Phát biểu tại buổi lễ, bà Nguyễn Thu Hiền – Chủ tịch UBND xã Hy Cương nhấn mạnh, Lễ hội ông Khiu, bà Khiu không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa độc đáo, thể hiện đạo lý cao đẹp mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống, thắt chặt tinh thần đoàn kết cộng đồng. Việc khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu không chỉ nhằm tôn vinh, tưởng nhớ công lao to lớn của Đức Thánh Tản Viên và Quý Minh đại vương thời Hùng Vương dựng nước, mà còn minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đây là sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại, nâng cao ý thức giữ gìn truyền thống đạo lý cao đẹp cho thế hệ mai sau.

Lễ hội năm nay được tổ chức trang trọng với đầy đủ các nghi thức truyền thống. Mở đầu là nghi lễ lấy lửa thiêng từ đền về đình làng, tượng trưng cho sự khởi nguồn sinh khí và thịnh vượng. Tiếp đó là phần tế lễ và rước kiệu Ông Khiu – Bà Khiu quanh làng trong không khí trang nghiêm, thành kính.

Lễ hội gồm hai phần. Ở phần lễ, nghi thức tế nam quan tại đình Thanh Đình là một nội dung trọng tâm của Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu. Ban tế gồm 13 cụ cao niên trong xã, đều từ 60 tuổi trở lên, có sức khỏe, minh mẫn, đức độ, gia đình chấp hành tốt chủ trương, chính sách, không vướng tang chế, vợ chồng song toàn, con cháu nền nếp. Trong đó, 1 cụ giữ vai trò Chủ tế, đồng thời là ông Khiu, am hiểu nghi lễ, gia phong mẫu mực.

Bà Khiu do một thiếu niên nam 13 - 16 tuổi đóng giả, được giữ kín danh tính theo tục lệ làng Thanh Đình; khi rước che khăn đỏ, có người hộ giá. Ba ông Giải được làm bằng tre bánh tẻ dài 7 - 9m, tạo hình rồng, trang trí giấy ngũ sắc, kèm hình tôm, cá, rùa… mang đậm sắc thái tín ngưỡng dân gian.

Đoàn rước được tổ chức theo trình tự truyền thống, mở đầu là đội múa lân khai lộ, xua tà khí, rước tài lộc. Tiếp đến là đội cờ, trống chiêng vang vọng, tạo khí thế hào hùng và linh thiêng. Đội múa sênh tiền, chấp kích - bát bửu tôn vinh uy quyền thần thánh, gửi gắm ước vọng bình an. Theo sau là các kiệu lễ vật, kiệu bát cống rước Thành hoàng, kiệu ông Khiu, bà Khiu, ông Giải, thể hiện niềm tin tâm linh và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".

Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là nghi thức mang yếu tố phồn thực, nét văn hóa đặc trưng trong tín ngưỡng nông nghiệp Việt cổ. Các nghi thức được tổ chức chừng mực, phù hợp với đời sống hiện đại nhưng vẫn giữ được tinh thần truyền thống nguyên bản.

Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian, hoạt động văn nghệ cộng đồng, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tham gia, trải nghiệm.

Việc khôi phục lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể vùng Đất Tổ. Đây cũng là một trong những hoạt động thiết thực nhằm làm phong phú thêm sản phẩm du lịch văn hóa – tâm linh của Phú Thọ trong dịp đầu xuân. UBND xã Hy Cương đặt mục tiêu từng bước hoàn thiện hồ sơ, đề nghị UBND tỉnh Phú Thọ xem xét, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khi đủ điều kiện.