Tiền công đức tại các khu di tích vốn xuất phát từ lòng thành của người dân và du khách thập phương. Tuy nhiên, khi những đồng tiền nhỏ lẻ được gom lại thành những con số lên tới hàng tỷ đồng mỗi năm, câu chuyện quản lý minh bạch nguồn tiền này cũng trở thành vấn đề được đặt ra.
Từ năm 2023, khi Bộ Tài chính ban hành Thông tư 04 quy định về quản lý tiền công đức và tài trợ tại các di tích, nhiều địa phương đã bắt đầu chuẩn hóa quy trình thu gom, kiểm đếm và báo cáo nguồn thu. Theo quy định, mỗi năm các ban quản lý di tích phải thống kê tổng số tiền công đức thu được và báo cáo việc sử dụng nguồn tiền này.
Tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Quốc Mẫu Tây Thiên (tỉnh Phú Thọ), tiền công đức chủ yếu được thu từ hai nguồn là tiền công đức và tiền “giọt dầu” của du khách thập phương.
Ông Phan Văn Quý, Thủ từ đền Quốc Mẫu Tây Thiên cho biết: “Đấy là hòm tiền giọt dầu, tiền hành sai của du khách thập phương. Còn ghi công đức thì ghi ở dưới sân… Gom tất cả các lễ của du khách thập phương người ta làm lễ xong hoặc dâng các khay này… Trong tổ thu tiền gom vào thì để vào đây, các hòm thì có 3 khóa niêm phong hết rồi”.
Theo báo cáo của địa phương, với lượng khách lên tới hàng chục vạn người mỗi năm, nguồn tiền công đức tại khu di tích này thường dao động khoảng 11–12 tỷ đồng/năm.
Ông Nguyễn Hoàng Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Đại Đình cho biết: “Năm 2025 thì tiền công đức được hơn 11 tỷ đồng. Nguồn tiền này được dùng để sửa chữa di tích, hiện vẫn còn hơn 1 tỷ đồng để phục vụ công tác tổ chức lễ hội năm 2026”.
Tại di tích đền Bà Chúa Kho, tổng nguồn thu công đức trong hai năm 2023 và 2024 đạt gần 38 tỷ đồng. Riêng năm 2025, số tiền công đức thu được gần 21 tỷ đồng, hiện quỹ công đức còn kết dư khoảng 4 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Văn Viện, Trưởng Ban Quản lý Di tích đền Bà Chúa Kho cho biết: “Hàng ngày việc kiểm đếm có bộ phận tài vụ thực hiện. Những ngày lượng khách đông thì thu khoảng 200–300 triệu đồng/ngày, tuy nhiên con số cụ thể còn phụ thuộc vào lượng khách từng ngày”.
Lượng du khách về lễ đền càng đông thì nguồn tiền công đức thu được càng lớn. Tại đền Bảo Hà (tỉnh Lào Cai), đây là một trong những di tích có nguồn thu công đức cao.
Ông Lê Cường Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý Di tích và Phát triển du lịch xã Bảo Hà cho biết: “Năm 2025, tổng thu từ các di tích đạt khoảng 94,6 tỷ đồng, riêng đền Bảo Hà đạt gần 75 tỷ đồng”.
Hiện nay, tại các di tích, nguồn thu công đức chủ yếu được hình thành từ hai nguồn chính là tiền công đức và tiền giọt dầu. Tùy vào quy mô và lượng khách hành hương, nguồn thu này có thể dao động từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng mỗi năm.
Tràn lan hòm công đức tại một số di tích tâm linh
Tiền công đức của du khách thập phương từ lâu được xem là nguồn đóng góp cho hoạt động duy tu, bảo tồn di tích. Tuy nhiên, khi nguồn tiền này ngày càng lớn, việc quản lý và sử dụng cũng đặt ra yêu cầu về tính minh bạch cũng như cơ chế giám sát phù hợp.
Theo ghi nhận, tại nhiều di tích, việc thu gom và kiểm đếm tiền công đức trong nhiều năm chủ yếu do những người trực tiếp quản lý tại di tích thực hiện. Điều này khiến không ít người đặt câu hỏi liệu việc quản lý nguồn tiền này đã thực sự minh bạch và có cơ chế giám sát độc lập hay chưa.
Một chi tiết dễ nhận thấy ở nhiều di tích hiện nay là sự xuất hiện khá phổ biến của các hòm công đức và hòm tiền “giọt dầu”. Theo Chỉ thị 16 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành năm 2010, mỗi di tích nên bố trí hòm công đức ở vị trí hợp lý, hạn chế số lượng; đồng thời không khuyến khích việc đặt tiền lên ban thờ hay gài tiền lẻ vào đồ lễ nhằm đảm bảo sự tôn nghiêm của không gian thờ tự. Tuy nhiên, trên thực tế, tại không ít di tích, các hòm công đức lại được đặt khá dày đặc.
Ghi nhận tại đền Cô Chín, thuộc Di tích Phủ Na (xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa), nhiều khu vực trong đền đều bố trí thùng hoặc hòm để nhận tiền công đức. Tại khu vực cung ban, hai bên đều đặt thùng tiền “giọt dầu”; khu lấy nước lộc hay khu hóa vàng cũng có các thùng tiền tương tự.
Anh Vũ Văn Ngọc, người rút hương và thu tiền tại khu vực đền Cô Chín cho biết số lượng hòm công đức tại đây lên tới “mười mấy cái”. Khi được hỏi con số này nhiều hay ít, anh cho rằng vẫn còn “ít”, bởi lượng khách về di tích khá đông.
Lý giải về việc bố trí nhiều hòm công đức và thùng tiền giọt dầu, bà Vũ Thị Trang, Thủ từ Đền Phủ Na cho biết việc đặt hòm phải được cân nhắc vị trí sao cho thuận tiện cho du khách khi công đức. Theo bà, nếu không đặt các thùng tiền, nhiều du khách sẽ rải tiền lẻ, đặc biệt là tiền “đèn dầu”, dẫn đến tình trạng tiền rơi vãi trên lối đi trong khu di tích.
Bà Trang cũng cho biết trong khu di tích Phủ Na hiện có 5 đền. Mỗi đền bố trí khoảng 2 hòm công đức, tổng cộng khoảng 7 hòm công đức và khoảng 25 hòm tiền giọt dầu. Vào mùa lễ hội, các hòm được đặt nhiều vị trí khác nhau; khi hết mùa lễ, số lượng sẽ được thu gọn lại, chỉ đặt tại khoảng 2–3 vị trí.
Dù vậy, việc xuất hiện dày đặc các thùng tiền và hòm công đức tại một số di tích cũng đặt ra nhiều ý kiến khác nhau. Bởi lẽ, lòng thành của người đi lễ không thể đo đếm bằng số tiền công đức hay số lễ vật dâng cúng; cũng như vẻ trang nghiêm của di tích không thể được tạo dựng chỉ bằng hình ảnh của những hòm gỗ hay thùng sắt.
Do đó, việc bố trí nhiều hay ít hòm công đức cũng là một lựa chọn cần được cân nhắc, nhằm đảm bảo sự văn minh và gìn giữ diện mạo trang nghiêm cho các không gian tâm linh.
Cần tăng cường bảo đảm an ninh khi tiếp nhận, thu gom tiền công đức
Tại khá nhiều di tích, việc đặt dày đặc các hòm công đức hay thùng tiền giọt dầu đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Dù chưa bàn đến đúng – sai, nhưng thực tế này phần nào tạo ra cảm giác áp lực đối với du khách khi hành lễ.
Ở góc độ quản lý, khi lượng tiền công đức mỗi năm có thể lên tới hàng chục tỷ đồng, vấn đề không chỉ nằm ở việc đặt bao nhiêu hòm công đức. Điều quan trọng hơn là quy trình thu gom, kiểm đếm, bảo quản nguồn tiền này có thực sự chặt chẽ hay không và ai là người chịu trách nhiệm giám sát.
Ghi nhận tại đền Bảo Hà (tỉnh Lào Cai), tiền công đức sau khi thu gom được đưa về kho lưu giữ để chờ kiểm đếm. Kho tiền được niêm phong với tem có chữ ký của đại diện công an xã và sử dụng ba ổ khóa khác nhau.
Theo nhân viên bảo vệ tại đền Bảo Hà, ba chìa khóa kho tiền được giao cho ba người quản lý riêng biệt gồm lãnh đạo ban quản lý, thủ quỹ và kế toán. Mỗi lần đóng hoặc mở kho đều có sự giám sát của chính quyền địa phương và lực lượng công an.
Tuy nhiên, băn khoăn lại xuất hiện từ các hòm chứa tiền trước khi được đưa về kho niêm phong. Sau khi thu gom tại các cung thờ, tiền công đức được tập kết vào thùng đặt ngay trong đền. Dù bên ngoài có khóa và hai tem niêm phong, nhưng lỗ bỏ tiền được thiết kế khá rộng, có thể lọt cả bàn tay, khiến việc đưa tiền vào thuận lợi nhưng cũng có thể tiềm ẩn nguy cơ lấy tiền ra từ vị trí này.
Ông Lê Cường Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý Di tích và Phát triển du lịch xã Bảo Hà cho biết việc thiết kế lỗ lớn nhằm tạo thuận tiện khi lượng tiền bỏ vào nhiều. Tuy nhiên, ban quản lý cũng nhận thấy những bất cập và cho biết thời gian qua nhờ tăng cường giám sát an ninh nên chưa xảy ra mất an toàn tại khu vực này.
Trong khi đó, tại đền Bà Chúa Kho, việc thu gom tiền công đức cũng được thực hiện thường xuyên. Qua ghi nhận, một số hòm công đức chỉ có một chìa khóa, trong khi một số hòm khác được thiết kế hai khóa.
Hiện nay, toàn bộ quá trình thu gom và kiểm đếm tiền công đức tại đây chủ yếu do các thành viên trong Hội Người cao tuổi thôn Cổ Mễ thực hiện hằng ngày, chưa có sự tham gia giám sát trực tiếp của cán bộ UBND phường.
Theo ghi nhận thực tế, việc kiểm đếm được chia thành hai ca mỗi ngày. Trong một ca thu gom, chỉ một số hòm công đức được mở để kiểm đếm, còn tiền lễ tại nhiều hòm dầu nhang và các cung thờ khác chưa được kiểm đếm cùng thời điểm.
Ông Phạm Hữu Tình, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Đền Bà Chúa Kho cho biết sau khi kiểm đếm, số tiền công đức sẽ được bàn giao cho bộ phận an ninh áp tải về nhà quỹ của khu dân cư. Sau đó, trong vòng một đến hai ngày, tiền sẽ được mang gửi tại ngân hàng để bảo quản.
Sau khi nhập sổ theo dõi và thống kê, toàn bộ tiền mặt được giao cho tổ kiểm đếm dưới sự giám sát của ban an ninh để vận chuyển về nơi cất giữ.
Bà Phạm Thị Toan, Thủ quỹ Ban Quản lý di tích Đền Bà Chúa Kho cho biết tiền công đức được giữ lại một thời gian, sau đó khi đủ số lượng sẽ được mang gửi ngân hàng. Phần kinh phí cần thiết sẽ được rút ra phục vụ các hoạt động xây dựng, tu bổ di tích.
Khi gửi tiền tại ngân hàng, sổ tiết kiệm đứng tên một cá nhân và được giao cho một người khác quản lý để đảm bảo an toàn.
Với lượng tiền công đức có thể lên tới hàng chục tỷ đồng mỗi năm, cách thức quản lý theo truyền thống của cộng đồng địa phương tại một số di tích hiện nay đặt ra câu hỏi về mức độ công khai, minh bạch. Và câu trả lời, phần nào vẫn phụ thuộc vào niềm tin của mỗi người.
Tăng cường giám sát quản lý tiền công đức tại các di tích
Ban Quản lý di tích đền Bà Chúa Kho cho biết quy trình quản lý tiền công đức hiện nay vẫn được thực hiện theo đúng quy định và chưa ghi nhận trường hợp thất thoát. Tuy nhiên, trước những phản ánh liên quan đến việc thu gom và quản lý nguồn tiền này, lãnh đạo UBND phường Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh cho biết sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với việc quản lý tiền công đức tại các di tích trên địa bàn.
Thực tế cho thấy, việc quản lý tiền công đức tại các di tích nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khoảng ba năm trước, tại di tích đền Rừng (phường Bồ Đề, Hà Nội) đã từng xảy ra vụ thất thoát tới 5,6 tỷ đồng tiền công đức.
Theo thông tin được công bố, thời điểm đó toàn bộ nguồn tiền công đức tích lũy tại di tích được giao cho thủ quỹ quản lý trong tài khoản cá nhân. Theo đơn trình báo của thủ quỹ, số tiền này đã bị các đối tượng lừa đảo qua mạng chiếm đoạt.
Đến nay, cơ quan công an vẫn chưa đưa ra kết luận chính thức về vụ việc, trong khi số tiền thất thoát vẫn chưa được thu hồi do gia đình thủ quỹ không có khả năng chi trả.
Sau sự việc, cách thức quản lý tiền công đức tại đền Rừng đã được thay đổi theo hướng chặt chẽ hơn. Theo đó, toàn bộ tiền công đức được chuyển vào các két sắt đặt trong đền. Khi mở két phải có đầy đủ các thành viên trong ban quản lý và có thông báo trước cho đại diện UBND phường để tham gia giám sát.
Bên cạnh đó, ban quản lý di tích cũng chủ động thông báo trước cho ngân hàng để kịp thời tiếp nhận tiền mặt ngay sau khi hoàn tất việc kiểm đếm, nhằm đảm bảo an toàn và minh bạch trong quá trình quản lý nguồn tiền công đức.
Sau vụ thất thoát tiền công đức xảy ra tại đền Rừng (phường Bồ Đề, TP Hà Nội), Ban Quản lý di tích đã điều chỉnh lại cách thức quản lý nguồn tiền này theo hướng chặt chẽ hơn.
Ông Trần Quang Bình, Phó Trưởng Tiểu ban Quản lý Di tích đền Rừng cho biết, trước đây sổ tiết kiệm tiền công đức chỉ do một mình thủ quỹ đứng tên trong tài khoản cá nhân. Tuy nhiên, sau sự việc, ban quản lý đã thay đổi phương thức quản lý bằng cách áp dụng hình thức đồng sở hữu.
Theo đó, hiện nay sổ tiết kiệm được đứng tên bởi ba người gồm Trưởng ban, Phó ban phụ trách thủ quỹ và kế toán. Việc rút tiền chỉ được thực hiện khi có đầy đủ chữ ký của cả ba người.
Theo ông Trần Quang Bình, quy định này nhằm tăng cường kiểm soát, hạn chế rủi ro và đảm bảo việc quản lý tiền công đức tại di tích được minh bạch, chặt chẽ hơn.
Nhiều di tích chưa công khai, minh bạch nguồn thu công đức
Nếu như những quy trình quản lý chặt chẽ được thiết lập ngay từ đầu, có lẽ những vụ việc đáng tiếc liên quan đến tiền công đức đã không xảy ra. Bởi khi đặt tiền vào hòm công đức, người dân không chỉ gửi gắm một khoản tiền mà còn đặt vào đó cả niềm tin.
Để giữ được niềm tin ấy, điều căn bản nhất vẫn là việc công khai, minh bạch nguồn thu và cách sử dụng tiền công đức theo đúng quy định tại Thông tư 04 của Bộ Tài chính. Tuy nhiên, trên thực tế, đến nay vẫn còn không ít di tích chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu này.
Tại đền Dâu, ở thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình, việc công khai nguồn thu công đức hiện vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.
Ông Nguyễn Văn Lịch, Trưởng ca trực đền Dâu cho biết, trước đây nguồn thu của đền chủ yếu phụ thuộc vào lượng khách đi lễ theo mùa. Tuy nhiên, số tiền công đức cụ thể trong thời gian gần đây không được công bố rộng rãi.
Theo ông Đào Xuân Cương, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Sơn (tỉnh Ninh Bình), hiện việc quản lý thu chi tại đền Dâu do tổ trực đền thực hiện và mới chỉ công khai trong nội bộ tổ trực đền cũng như tổ dân phố Lý Nhân, chưa công khai với chính quyền địa phương.
Một điểm đáng chú ý là đền Dâu hiện thuộc địa giới hành chính phường Trung Sơn, nhưng việc quản lý tiền công đức lại do các thành viên Hội Người cao tuổi thuộc tổ dân phố Lý Nhân, phường Yên Thắng đảm nhiệm.
Theo lý giải của một số người dân địa phương, cộng đồng tại thôn cho rằng họ có công xây dựng, tôn tạo di tích từ nhiều thế kỷ trước nên được quản lý và sử dụng toàn bộ tiền lễ tại đền.
Ông Vũ Trung Học, thành viên tổ trực đền Dâu cho biết, các thành viên trong tổ chỉ được nghe báo cáo thu chi mỗi năm một lần. Theo thông tin được biết, gần đây hơn 700 triệu đồng từ nguồn tiền công đức đã được trích để tu sửa hai ngôi đền.
Trong năm 2024, qua kiểm tra, chính quyền địa phương đã phát hiện việc sử dụng tiền công đức tại đây có những nội dung chưa phù hợp, khi phần lớn nguồn tiền được chi cho công trực đền và một phần nộp về để chi phúc lợi cho tổ dân phố. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc sử dụng này chưa phù hợp với mục đích mà người dân mong muốn khi đóng góp công đức.
Trước đó, nhiều lần chính quyền địa phương triển khai việc quản lý nguồn thu – chi tiền công đức tại đền Dâu nhưng đều vấp phải sự phản ứng từ một bộ phận người dân.
Ông Đào Xuân Cương, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Sơn cho biết, trong thời gian tới, địa phương sẽ căn cứ các văn bản hướng dẫn của cấp trên để báo cáo tỉnh và phối hợp với tổ dân phố Lý Nhân thành lập Ban quản lý, nhằm đảm bảo việc quản lý tiền công đức đúng quy định pháp luật, đặc biệt trong hoạt động thu – chi.
Không chỉ riêng đền Dâu, hiện vẫn còn nhiều di tích chưa thực hiện việc mở sổ ghi chép và công khai minh bạch nguồn thu công đức theo quy định.
Chẳng hạn như tại Phủ Dầy, tỉnh Ninh Bình – dù đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia – nhưng việc quản lý nguồn tiền công đức hiện vẫn do một cá nhân trong gia đình thủ nhang thực hiện, bao gồm cả việc thu và chi.
Ông Trần Văn Tĩnh, cán bộ UBND xã Vụ Bản (tỉnh Ninh Bình) cho biết, theo tinh thần Thông tư 04, những người quản lý di tích phải mở sổ ghi chép và báo cáo thu – chi tiền công đức. Tuy nhiên, nhiều nơi hiện vẫn chưa thực hiện đầy đủ quy định này và chính quyền địa phương đang từng bước vận động các di tích thực hiện.
Thực tế cho thấy, việc quản lý tiền công đức nếu thiếu công khai, minh bạch không chỉ tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Điều đáng lo ngại hơn là nguy cơ làm suy giảm niềm tin của người dân.
Bởi những đồng tiền công đức được đặt vào hòm xuất phát từ tấm lòng và mong muốn được sử dụng đúng mục đích cho việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của di tích.
Suy cho cùng, tiền công đức không chỉ là những đồng tiền lẻ được đặt vào hòm mà còn là sự gửi gắm niềm tin của người dân và du khách khi đến với các không gian tâm linh.
Vì vậy, khi lòng tin ấy được trao đi, điều cần thiết không phải là số lượng hòm công đức nhiều hay ít, mà chính là cách quản lý minh bạch và sử dụng đúng mục đích. Chỉ khi nguồn tiền công đức được công khai rõ ràng, giá trị của di tích mới được gìn giữ không chỉ ở công trình, mà còn ở niềm tin của cộng đồng.
Bình luận (0)