Quảng Trị: Giữ hồn Tết Việt từ tục dựng cây nêu tại các làng biển

Tục dựng cây nêu mỗi dịp xuân về vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu của cái Tết truyền thống của người dân vùng biển ở Quảng Trị

Gửi gắm niềm tin, ước vọng vào cây nêu

Những ngày cuối tháng Chạp, khi gió biển bớt lạnh và ánh nắng xuân bắt đầu hanh hao trên những mái ngói, các xã ven biển lại rộn ràng chuẩn bị dựng nêu. Từ sáng sớm, những điểm bán tre dọc các tuyến đường đã nhộn nhịp người mua. Những thân tre cao vút, thẳng tắp, còn tươi nhựa được chở từ vùng núi về, xếp thành từng hàng dài. Người dân đi chợ nêu không chỉ để mua tre mà còn để tìm một "biểu tượng" cho khởi đầu năm mới.

Ông Hoàng Kim Sơn, ở thôn Thanh Khê, xã Bắc Trạch, cho biết gia đình ông nhiều đời nay vẫn giữ lệ dựng nêu. "Ngày trước, làng tôi tre mọc quanh vườn, nhà nào cũng tự chọn cây. Nay đất vườn thu hẹp, tre ít đi, nhưng phong tục thì không thể mất. Cây nêu là dấu hiệu báo Tết đã về," ông Sơn nói.

Theo ông Sơn, chọn cây nêu phải kỹ lưỡng. Thân tre phải thẳng, đốt đều, không sâu bệnh. Ngọn tre phải cong tự nhiên, lá còn xanh và không bị dập nát. Cây càng cao càng thể hiện sự vươn lên, khát vọng hướng về tương lai. "Cây tre thẳng như lòng người ngay thẳng. Ngọn tre hướng lên trời như ước mong con cháu làm ăn tiến tới," ông chia sẻ.

Để có những cây nêu đạt yêu cầu, nhiều người phải lên tận các vùng rừng thuộc Minh Hóa, Tuyên Hóa, Phong Nha tìm tre. Anh Nguyễn Viết Cường, một người chuyên tìm và bán tre làm nêu cho biết, anh bắt đầu vào rừng từ nhiều tuần trước Tết. "Tre làm nêu phải là tre già, thân đanh, đốt đều, ngọn còn nguyên vẹn. Mỗi cây hạ xuống đều được chọn kỹ. Mình bán tre nhưng cũng như mang lộc về cho bà con," anh Cường nói.

Giá mỗi cây tre dao động từ 200.000 - 250.000 đồng, nhưng nhiều gia đình vẫn sẵn sàng mua cây đẹp nhất có thể. Bởi với họ, cây nêu không chỉ là một thân tre dựng trước sân mà là nơi gửi gắm niềm tin vào năm mới an lành.

Sau khi mua về, cây tre được vót sạch cành nhỏ, tỉa gọn lá, chỉ giữ lại chùm lá non trên ngọn. Một số gia đình còn buộc thêm dây pháo giấy, treo đèn lồng nhỏ hoặc lá cờ Tổ quốc trên đỉnh nêu. Cây nêu thường được dựng vào ngày 30 Tết sau lễ tất niên. Khoảnh khắc cây tre được dựng lên, cả gia đình cùng hướng về bàn thờ tổ tiên, cầu mong năm mới bình an, thuận lợi.

Theo quan niệm dân gian, dựng nêu là nghi thức "tống cựu nghinh tân". Cây nêu được xem như cột mốc thiêng liêng, báo hiệu cho thần linh và tổ tiên biết đường về sum họp với con cháu. Đồng thời, nó cũng mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, giữ bình yên cho mái ấm gia đình.

Cây nêu vươn cao trước gió như một biểu tượng bền bỉ của hồn Tết Việt

Ở các làng biển Quảng Trị, hình ảnh cây nêu còn gắn liền với đời sống ngư dân. Ông Trần Văn Hòa, một ngư dân ở vùng biển này, cho rằng thân tre dẻo dai trước gió bão giống như ý chí của người miền biển. "Đi biển quanh năm đối mặt sóng gió. Nhìn cây nêu đứng vững giữa gió xuân, tôi cũng mong năm mới ra khơi thuận buồm xuôi gió, tôm cá đầy khoang," ông Hòa nói.

Trong nắng xuân dịu nhẹ, sắc xanh của tre hòa cùng màu đỏ của lá cờ trên đỉnh nêu tạo nên bức tranh Tết giản dị mà thiêng liêng. Tiếng đục đẽo, tiếng gọi nhau dựng nêu vang lên khắp xóm vào chiều 30 Tết, tạo nên một không khí rộn ràng khó tả.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, chợ nêu cuối năm còn là dịp để người dân gặp gỡ, chuyện trò sau một năm bận rộn. Những câu chuyện về mùa biển, về vụ mùa, về dự định năm mới râm ran bên những thân tre xanh. Giữa những vật trang trí hiện đại, cây nêu vẫn giữ nét mộc mạc riêng có.

Nhiều người cao tuổi trong vùng cho rằng, giữ được tục dựng nêu là giữ được hồn cốt của Tết Việt. Bà Lê Thị Hạnh, 70 tuổi, chia sẻ rằng mỗi khi cùng con cháu vót nêu, bà lại kể cho các cháu nghe về ý nghĩa phong tục, về lòng biết ơn tổ tiên và truyền thống gia đình. "Trẻ con giờ quen điện thoại, tivi. Nhưng khi cùng ông bà dựng nêu, chúng hiểu hơn về quê hương," bà Hạnh nói.

Trong bối cảnh đô thị hóa lan rộng, diện tích vườn nhà thu hẹp, việc tự trồng tre làm nêu không còn phổ biến như trước. Tuy vậy, người dân đã thích ứng bằng cách mua tre từ nơi khác về. Điều quan trọng không phải cây tre trồng ở đâu, mà là tấm lòng thành kính khi dựng nêu mỗi độ xuân về.

Ngày hạ nêu thường diễn ra sau mùng 7 Tết. Khi cây tre được hạ xuống, người dân tin rằng một chu trình mới đã bắt đầu. Những điều tốt đẹp đã được đón nhận, khó khăn của năm cũ đã khép lại.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, tục dựng cây nêu ở các làng quê ven biển vẫn được gìn giữ bằng tất cả sự trân trọng. Mỗi cây tre vươn cao giữa trời xuân không chỉ là dấu hiệu của một mùa Tết đủ đầy, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Giữ cây nêu cũng chính là giữ lấy hồn Tết Việt, để mỗi khi xuân về, trong lòng mỗi người lại dâng lên niềm tin và hy vọng về một năm mới an lành, hạnh phúc.