Quốc hội xây dựng bộ chỉ tiêu thực chất để giám sát hoạt động tư pháp

Xây dựng bộ chỉ tiêu thực chất, tăng cường giám sát và kiểm soát quyền lực

Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.

Trình bày Tờ trình, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, việc xây dựng Nghị quyết mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và hoạt động tư pháp trong tình hình mới.

Theo đó, hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ được xây dựng không chỉ là mục tiêu để các cơ quan tư pháp phấn đấu mà còn là công cụ giúp Quốc hội giám sát, đánh giá khách quan kết quả thực hiện; qua đó tăng cường trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực trong các khâu phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Dự thảo được xây dựng trên cơ sở quán triệt chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV, đồng thời gắn với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm đồng bộ với các luật mới trong lĩnh vực tư pháp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẳng định quan điểm không hạ thấp các chỉ tiêu về chất lượng. Những chỉ tiêu đã được thực hiện tốt trong nhiều năm sẽ được nghiên cứu nâng lên nhằm tạo động lực phấn đấu, trong khi các chỉ tiêu còn bất cập sẽ được rà soát, điều chỉnh theo hướng vừa nâng cao chất lượng, vừa bảo đảm tính khả thi.

Đề xuất nhiều chỉ tiêu mới, Quốc hội xin ý kiến ba nội dung còn khác nhau

Dự thảo Nghị quyết gồm 8 điều. Trong đó, Điều 1 quy định phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; từ Điều 2 đến Điều 5 quy định các chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể trong công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án; Điều 6 và Điều 7 quy định trách nhiệm, điều kiện bảo đảm thực hiện; Điều 8 quy định về hiệu lực và tổ chức thi hành.

Qua thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết mới. Sau sáu năm thực hiện, Nghị quyết số 96 đã tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động tư pháp khi phần lớn các chỉ tiêu Quốc hội giao đều đạt và vượt yêu cầu. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều vấn đề mới cần tiếp tục hoàn thiện.

Đáng chú ý, dự thảo xin ý kiến Quốc hội đối với ba nội dung còn có quan điểm khác nhau.

Nội dung thứ nhất liên quan đến chỉ tiêu giải quyết, xét xử các vụ án. Phương án thứ nhất vừa yêu cầu giải quyết đúng thời hạn luật định, vừa tiếp tục quy định tỷ lệ giải quyết trên tổng số vụ việc thụ lý. Trong đó, tỷ lệ giải quyết vụ án hình sự đạt trên 88%, vụ án xâm hại trẻ em trên 90%, vụ việc dân sự trên 78% và vụ án hành chính trên 65%.

Đa số ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng tình với phương án này, cho rằng đây là sự kế thừa Nghị quyết số 96 và góp phần nâng cao hiệu quả giám sát. Trong khi đó, Tòa án nhân dân tối cao đề xuất chỉ quy định yêu cầu giải quyết đúng thời hạn mà không đặt chỉ tiêu định lượng.

Nội dung thứ hai là chỉ tiêu giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm. Một phương án tiếp tục giữ tỷ lệ giải quyết từ 60% trở lên nhằm tạo "áp lực tích cực" đối với các cơ quan tiến hành tố tụng; phương án còn lại chỉ yêu cầu giải quyết đúng thời hạn, đúng pháp luật mà không quy định tỷ lệ cụ thể.

Nội dung thứ ba liên quan đến công tác quản lý giam giữ. Một phương án đặt mục tiêu không để xảy ra trường hợp phạm nhân, người bị tạm giữ, tạm giam bỏ trốn do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ; phương án còn lại quy định theo hướng hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp này để bảo đảm tính khả thi.

Hoàn thiện khuôn khổ giám sát, nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp

Theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, việc thay thế Nghị quyết số 96 không chỉ nhằm điều chỉnh các chỉ tiêu nghiệp vụ mà còn hướng tới xây dựng khuôn khổ giám sát chặt chẽ, minh bạch và thực chất hơn đối với toàn bộ hoạt động tư pháp.

Các chỉ tiêu được xây dựng theo hướng định lượng rõ ràng sẽ trở thành căn cứ để Quốc hội đánh giá khách quan chất lượng hoạt động của từng cơ quan, đồng thời là cơ sở xác định trách nhiệm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát toàn bộ dự thảo, hoàn thiện các quy định theo hướng chính xác, thống nhất, dễ áp dụng và bảo đảm tính khả thi.

Việc ban hành Nghị quyết mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm, tăng cường trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân; góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, bảo đảm an ninh, trật tự và tạo môi trường ổn định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.