Quyết tâm hoàn thành 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030

Ngày 29/9/2026, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026–2030, khẳng định bước chuyển chiến lược trong phát triển hạ tầng giao thông quốc gia. Đứng trước yêu cầu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Việt Nam đặt quyết tâm thông suốt 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Từ cột mốc 3.345 km đã hoàn thành, quy hoạch giai đoạn tới không chỉ hướng đến việc nối dài các tuyến mới mà còn tập trung nâng cấp, hoàn thiện các trục xương sống kinh tế, tạo bệ đỡ cho sự bứt phá toàn diện của nền kinh tế.

Tốc độ bứt phá từ cột mốc 3.345 km cao tốc

Nhìn lại chặng đường phát triển hạ tầng đường bộ, hệ thống cao tốc Việt Nam đã có sự tăng trưởng vượt bậc. Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác 3.345 km đường bộ cao tốc (vượt mục tiêu 3.000 km của giai đoạn 2021–2025) và đang tích cực thi công 1.252 km. Trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài hơn 2.000 km từ Lạng Sơn đến Cà Mau về cơ bản đã nối thông, đóng vai trò hành lang vận tải huyết mạch nối liền các vùng kinh tế trọng điểm.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh vai trò đi trước mở đường của hạ tầng giao thông: "Đại hội XIV của Đảng xác lập mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm cho giai đoạn 2026–2030. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số đó, hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường bộ cao tốc tiếp tục phải được đầu tư phát triển đi trước một bước, tạo không gian phát triển mới, là cầu nối rút ngắn khoảng cách vùng miền, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh cho toàn bộ nền kinh tế."

Đánh giá về vai trò của đường bộ trong tổng thể mạng lưới giao thông, ông Lê Văn Đạt - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ (Bộ Xây dựng) phân tích: "Đường bộ là phương thức giao thông có tính linh hoạt cao, vừa là phương thức vận tải độc lập, vừa đóng vai trò kết nối chặng cuối cho tất cả các phương thức vận tải khác. Đường bộ luôn là phương thức vận tải phổ biến, chiếm thị phần lớn nhất trong nội địa và được ưu tiên đi trước trong phát triển hạ tầng. Mạng đường bộ cao tốc là trục xương sống trong hệ thống giao thông vận tải, đồng thời là động lực phát triển kinh tế - xã hội."

Nâng cấp và khép kín những trục giao thông xương sống

Theo quy hoạch đến năm 2030, mạng lưới cao tốc quốc gia gồm 46 tuyến với tổng chiều dài khoảng 10.106 km, trong đó mục tiêu hoàn thành đưa vào khai thác khoảng 5.000 km. Để đạt mốc này, trong giai đoạn 2026–2030, cả nước dự kiến đầu tư xây dựng mới 2.829 km và mở rộng, hoàn thiện 1.187 km cao tốc hiện hữu.

Một trong những trọng tâm hàng đầu là việc nâng cấp 966 km thuộc 15 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe hoàn chỉnh. Toàn bộ 966 km này được nghiên cứu gom thành 2 đại dự án: Đoạn Mai Sơn - Cam Lộ (dài 415 km, tổng mức đầu tư 72.185 tỷ đồng) và đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây (dài 551 km, tổng mức đầu tư 78.224 tỷ đồng).

Trình bày phương án mở rộng, ông Lê Thắng - Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 chia sẻ thông tin về dự báo lưu lượng và tác động lan tỏa của dự án: "Dự báo cho thấy với kịch bản tăng trưởng GDP hai con số, giai đoạn 2030–2050 lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam dự kiến tăng từ 55% đến 90%. Việc mở rộng tuyến không chỉ giải quyết nguy cơ ùn tắc và mất an toàn giao thông mà còn tạo tác động kinh tế rất lớn. Tính toán sơ bộ cho thấy dự án ước tính kích thích khoảng 235,5 nghìn tỷ đồng giá trị sản xuất, tạo ra 80,1 nghìn tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179 nghìn việc làm."

Bên cạnh trục Bắc - Nam, danh mục ưu tiên giai đoạn 2026–2030 còn tập trung vào các công trình vành đai và liên vùng quy mô lớn: Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội (dài 225 km, 6 làn xe, tổng mức đầu tư 125.613 tỷ đồng); mở rộng Vành đai 3 TP.HCM lên 8 làn xe (dài 76 km, tổng mức đầu tư 38.000 tỷ đồng); cùng chuỗi cao tốc kết nối Tây Nguyên (Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa) và Đồng bằng sông Cửu Long.

Chuyển từ "làm đường" sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản

Điểm mới nổi bật trong chiến lược phát triển giai đoạn 2026–2030 là sự thay đổi cơ bản trong tư duy triển khai dự án. Ông Lê Văn Đạt khẳng định: "Cách tiếp cận trong phát triển cao tốc đang từng bước thay đổi, từ mô hình Nhà nước đầu tư và quản lý trực tiếp sang kết hợp đầu tư công với huy động nguồn lực tư nhân thông qua PPP. Đây là cơ sở để chuyển từ tư duy đơn thuần 'làm đường' sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản hạ tầng, từ chuẩn bị đầu tư, huy động vốn, xây dựng, vận hành, bảo trì, thu phí đến tái đầu tư mở rộng."

Để hiện thực hóa mục tiêu 5.000 km, tại phiên bế mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã giao 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm cho các bên liên quan, yêu cầu thực hiện theo 6 tiêu chí "nhanh, đúng, trúng, chuẩn, hiệu quả và an toàn": "Các bộ, ngành khẩn trương rà soát, tháo gỡ vướng mắc thủ tục, triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu và đẩy mạnh phân cấp. Chính quyền địa phương phải quyết liệt trong giải phóng mặt bằng, bảo đảm giao mặt bằng đúng tiến độ và chủ động nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng nghiên cứu gói vay trung - dài hạn phù hợp. Về phía nhà đầu tư, cần chủ động nghiên cứu hồ sơ, khảo sát thực địa để đề xuất phương án đầu tư hiệu quả. Bộ Xây dựng cam kết duy trì cơ chế đối thoại, đồng hành cùng nhà đầu tư từ khâu chuẩn bị đến suốt quá trình vận hành."